Τζέιμς Κάμερον: «Δεν μου λείπει να είμαι στην Αμερική αυτή τη στιγμή»

Όταν ο Τζέιμς Κάμερον σάρωσε τα Όσκαρ το 1998 με τον Τιτανικό –το κινηματογραφικό έπος που ο ίδιος περιέγραφε ως «Ρωμαίος και Ιουλιέτα, αλλά… στο νερό»–, ανέβηκε στη σκηνή και φώναξε δυνατά ότι ήταν «ο βασιλιάς του κόσμου».

«Το κοινό έμεινε με το στόμα ανοιχτό», θυμάται σήμερα ο Κάμερον.

Η υπερβολή είναι το δικό του modus vivendi. Πολλοί στο Χόλιγουντ περίμεναν ότι η ταινία του για την πιο διάσημη ναυτική τραγωδία θα κατέληγε σαν τη νέα Κλεοπάτρα της Fox: ένα βαρύ, «μουσκεμένο» φιάσκο των 200 εκατομμυρίων δολαρίων. Έναν χρόνο πριν από την πρεμιέρα, το περιοδικό Time προφήτευε στο εξώφυλλό του: «Μπλουμ, μπλουμ, μπλουμ».

Σε μια διθυραμβική κριτική από τους New York Times, η Τζάνετ Μάσλιν αποθέωνε τον Τιτανικό ως «ένα θέαμα τόσο σαρωτικό όσο η θάλασσα». Παράλληλα, όμως, σημείωνε ότι ο Κάμερον αφηγείτο στην ταινία τη δική του ιστορία, «μια αυθαίρετη προσπάθεια για μεγαλείο ενάντια σε όλες τις λογικές πιθανότητες», ανεξέλεγκτη αλαζονεία, ένας μοντέρνος Ίκαρος.

Καθισμένος στο ιδιότυπο «μουσείο» της δικής του εταιρείας παραγωγής (Lightstorm Entertainment) στα Manhattan Beach Studios, νότια του Χόλιγουντ, ο σκηνοθέτης, σεναριογράφος, εικαστικός και εξερευνητής απορρίπτει με χιούμορ τη σύγκριση με τον Ίκαρο, λέγοντας ότι «τα φτερά θα δούλευαν» αν τα είχε σχεδιάσει εκείνος.

«Δεν θα χρησιμοποιούσα κερί», λέει. Άλλωστε, ασπάζεται τη φιλοσοφία του Νικολάι Γκόγκολ: «Τα εμπόδια είναι τα φτερά μας». 

«Η ύβρις και η αλαζονεία προηγούνται της πτώσης», συνεχίζει ο Κάμερον. «Και το γνωρίζω πολύ πολύ καλά. Στην πραγματικότητα, και σε αντίθεση με τον Ίκαρο, είμαι εξαιρετικά προσεκτικός».

Μια μπλοκμπάστερ σάγκα

Γύρω μας υπάρχουν παντού μοντέλα και μακέτες από αυτά που ο ίδιος αποκαλεί «tech noir» δημιουργήματα. Εδώ είναι ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ, ως ο ομώνυμος χαρακτήρας από την πρώτη μεγάλη επιτυχία του Κάμερον, τον Εξολοθρευτή (1984)∙ εδώ είναι η φρικιαστική και γλοιώδης Alien Queen, η οποία συγκρούεται με τη σκληροτράχηλη Ρίπλεϊ, την οποία υποδύεται η Σιγκούρνι Γουίβερ στο μπλοκμπάστερ επιστημονικής φαντασίας Alien 2: Η επιστροφή (1986)∙ εδώ είναι και οι μπλε πολεμιστές Νάβι από το φωσφορίζον φεγγάρι της Πανδώρας στο Avatar, με τους Σαμ Γουόρθινγκτον και Ζόε Σαλντάνα στους ρόλους των ερωτευμένων πρωταγωνιστών.

Πριν από την κυκλοφορία του πρώτου Avatar το 2009, το South Park το είχε σατιρίσει ως Dances With Smurfs (Χορεύοντας με τα Στρουμφάκια). Όμως, καθώς η τρίτη ταινία, με διάρκεια 3 ώρες και 17 λεπτά, κυκλοφορεί αυτόν τον μήνα, ο Κάμερον γελάει τελευταίος.

Μπορεί να λέει ότι «απεχθάνεται τη λάμψη και τη ματαιοδοξία του Χόλιγουντ», ωστόσο παραμένει αναμφίβολα ο «βασιλιάς» αυτού του κόσμου. Η εμπιστοσύνη που τρέφει η κινηματογραφική βιομηχανία στην εμπορική του δυναμική είναι τόσο μεγάλη, ώστε οι Χρυσές Σφαίρες πρότειναν το Avatar για βραβείο καλύτερης κινηματογραφικής και εμπορικής επιτυχίας, πριν καν αυτό κυκλοφορήσει την Παρασκευή.

Καθώς οι οθόνες μικραίνουν και οι κινηματογράφοι εξαφανίζονται, ο Κάμερον γίνεται όλο και πιο «μεγάλος». Καθώς τα ριμέικ και το μέτριο περιεχόμενο streaming πολλαπλασιάζονται, εκείνος γίνεται όλο και πιο ιδιοσυγκρασιακός και φαντασμαγορικός.

Στα 71 του, κατέχει τρεις από τις τέσσερις πιο εμπορικές ταινίες όλων των εποχών: Avatar (2,9 δισ. δολάρια), Avatar: Ο δρόμος του νερού (2,3 δισ. δολάρια) και Τιτανικός (2,3 δισ. δολάρια). Με το Avatar: Φωτιά και στάχτη, θα μπορούσε σύντομα να έχει τέσσερις στις πέντε πρώτες. (Το Avengers: Endgame, δεύτερο στη λίστα, είναι εκείνο που διακόπτει το «μονοπώλιο» του Κάμερον.) Έχει σχέδια για άλλες δύο συνέχειες έρωτα και πολέμου στην Πανδώρα και έχει υποσχεθεί ότι η τέταρτη, προγραμματισμένη για το 2029, «θα είναι δυναμίτης».

Ο ίδιος έχει στο μυαλό του το Avatar ως μια οικογενειακή σάγκα, σαν τον Νονό, ένα δράμα που διατρέχει πολλές γενιές και αντίπαλες φατρίες. Οι ταινίες διαδραματίζονται στον 22ο αιώνα, αλλά διαθέτουν το κλασικό μοτίβο «καουμπόηδες εναντίον Ινδιάνων»∙ οι αποικιοκράτες άνθρωποι είναι οι «κακοί» και οι ιθαγενείς Νάβι –οι μπλε αιλουροειδείς εξωγήινοι που ειδικεύονται στη χρήση του τόξου και του βέλους– είναι οι «καλοί».

Επιστημονική φαντασία, αυτό το καταφύγιο

Ο Κάμερον ήταν εμμονικός με την επιστημονική φαντασία από παιδί, ζωγραφίζοντας πλάσματα από ταινίες τρόμου, όπως ο Δράκουλας, και εξωγήινους από άλλους κόσμους. Έμπνευσή του υπήρξε η ίδια η μητέρα του, η οποία ζωγράφιζε ακουαρέλες και τον πήγαινε σε μουσεία τέχνης και φυσικής ιστορίας για να σκιτσάρει με τις ώρες.

Η μητέρα του τον ενέπνευσε να γράψει μερικούς από τους πιο δυνατούς και «ολοζώντανους» γυναικείους χαρακτήρες στην ιστορία του κινηματογράφου. Ο πατέρας του, όπως ο ίδιος λέει, «ήταν ένας πραγματιστής μηχανικός» που δυσκολευόταν με την ιδιοσυγκρασία του γιου του ως «καλλιτέχνη, εσωστρεφούς, ονειροπόλου». «Ποτέ δεν κατάλαβε ή αποδέχτηκε τη δημιουργικότητά μου», δηλώνει ο Κάμερον. «Κυριολεκτικά, μου έπαιρνε τα βιβλία επιστημονικής φαντασίας και τα πετούσε στα σκουπίδια».

Ο Καναδός σκηνοθέτης διοχέτευσε αυτή την πλευρά του στην εφηβική φιγούρα του Λόακ, του Νάβι από τον κόσμο του Avatar, ο οποίος κάνει τα πάντα για να τον «δει» ο πατέρας του. Η Κίρι, η νεαρή κοπέλα που υποδύεται η Σιγκούρνι Γουίβερ, αντανακλά επίσης την ψυχοσύνθεση του έφηβου Τζέιμς Κάμερον, «να ζω μέσα στο κεφάλι μου, σε έναν κόσμο φαντασίας, να νιώθω περισσότερο “σπίτι μου” το δάσος παρά τους ανθρώπους».

Σενάρια, υποβρύχια και πέντε γάμοι

Ανήσυχος εξερευνητής και μέλος των οργανισμών Explorers Club και Mars Society, ο Κάμερον κατέβηκε με υποβρύχιο στον τελικό τόπο ανάπαυσης του «Τιτανικού» για το ντοκιμαντέρ του 2005 Last Mysteries of the Titanic. Αργότερα, πήγε με ένα υποβρύχιο –το οποίο βοήθησε να σχεδιαστεί– στην Τάφρο των Μαριανών στον Ειρηνικό για το ντοκιμαντέρ του 2012 με τίτλο James Cameron: Voyage to the Bottom of the Earth. «Έχει την ακόρεστη περιέργεια μαγκούστας», δηλώνει ο Στίβεν Λανγκ, ο οποίος υποδύεται τον «κακό» συνταγματάρχη Μάιλς Κουάριτς στο Avatar.

Γεννημένος στο Καπουσκάσινγκ του Οντάριο, μετακόμισε στην Καλιφόρνια όταν ήταν ακόμα στο λύκειο, αφότου ο πατέρας του βρήκε εκεί μια δουλειά μηχανικού. Εργάστηκε ως τορναδόρος για να πληρώσει τις σπουδές του στο κολέγιο, μόνο και μόνο για να τα παρατήσει τελικά έναν χρόνο μετά και να πιάσει δουλειά ως οδηγός φορτηγού και επιστάτης.

Οι πρώτοι πάτρωνες των κινηματογραφικών του φιλοδοξιών ήταν μια ομάδα οδοντιάτρων από την Όραντζ Κάουντι, οι οποίοι έψαχναν για «φορολογικό καταφύγιο». Ίδρυσε μια εταιρεία τεχνολογίας οπτικών εφέ το 1993 και το 1995 έγραψε μια σύνοψη σεναρίου για το Avatar ως πιθανό πρώτο του έργο. Όμως, η μεγαλεπήβολη 3D ταινία που οραματιζόταν ήταν πέρα από τις τεχνολογικές δυνατότητες της εποχής.

Αφότου ο Τιτανικός έγινε η πρώτη ταινία που ξεπέρασε σε εισπράξεις το ένα δισεκατομμύριο δολάρια, ο Κάμερον «γύρισε σε μεγάλο βαθμό την πλάτη του στο Χόλιγουντ» για να αφοσιωθεί στην εξερεύνηση και στις καταδύσεις σε μεγάλα βάθη. Επέστρεψε το 2005, σχεδόν οκτώ χρόνια μετά την πρεμιέρα του Τιτανικού, και έπιασε ξανά το σενάριο του Avatar. «Είχα ξεχάσει την ύπαρξή του, για να πω την αλήθεια», λέει. «Το ξαναδιάβασα και σκέφτηκα: “Διάολε, δεν είναι κακό”».

Αφότου ο Τιτανικός ξεπέρασε σε εισπράξεις το ένα δισεκατομμύριο δολάρια, ο Κάμερον «γύρισε σε μεγάλο βαθμό την πλάτη του στο Χόλιγουντ» για να αφοσιωθεί στην εξερεύνηση και στις καταδύσεις σε μεγάλα βάθη. 

Καθώς γινόταν ένας «παίκτης-κλειδί» του Χόλιγουντ, η προσωπική του ζωή ήταν συχνά τόσο δύσκολη και συναρπαστική, όσο και η δουλειά του. Σε αντίθεση με πολλούς μεγιστάνες, του αρέσουν οι σχέσεις που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο∙ δεν φοβήθηκε ποτέ να ερωτευτεί δυναμικές γυναίκες. Παντρεύτηκε πρώτα τη Σάρον Γουίλιαμς. Τη γνώρισε όταν ήταν σερβιτόρα στο Bob’s Big Boy και τον βοήθησε να εμπνευστεί τη Σάρα Κόνορ, την ηρωίδα του Εξολοθρευτή. Ακολούθησαν τρεις γάμοι με μερικές από τις πιο ισχυρές γυναίκες του Χόλιγουντ: την παραγωγό Γκέιλ Αν Χερντ, τη συν-σεναριογράφο του στον Εξολοθρευτή∙ τη σκηνοθέτιδα Κάθριν Μπίγκελοου, με την οποία συνεργάστηκε στα Strange Days και στο Point Break∙ και τη Λίντα Χάμιλτον, τη μυώδη πρωταγωνίστρια των ταινιών Εξολοθρευτής. Από το 2000 είναι παντρεμένος με την ηθοποιό και ακτιβίστρια Σούζι Έιμις Κάμερον, η οποία υποδύθηκε την εγγονή της Ρόουζ στον Τιτανικό.

«Δεν μπορείς να με τρομάξεις. Δουλεύω για τον Τζιμ Κάμερον»

Παραδέχεται χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια ότι ήταν «ένας μικρής κλίμακας δικτάτορας» στην αρχή της καριέρας του. Οι ιστορίες για τις δυσκολίες και τις εκρήξεις στην τέταρτη ταινία του ως σκηνοθέτη, το The Abyss –μια τεχνικά απαιτητική υποβρύχια σάγκα που το συνεργείο βάφτισε «The Abuse» (Η κακοποίηση)– ήταν ανατριχιαστικές. «Θα μπορούσε δυνητικά να ήταν πολύ επικίνδυνο για τους ανθρώπους», παραδέχεται ο Κάμερον, προσθέτοντας ότι παραλίγο να πνιγεί όταν ο δύτης ασφαλείας τού έδωσε λάθος ρυθμιστή για τη φιάλη οξυγόνου. «Είναι ένας από τους δύο ανθρώπους που έχω απολύσει στη ζωή μου», λέει.

Ισχυρίζεται, ωστόσο, ότι δεν υπήρξαν σοβαροί σωματικοί τραυματισμοί, επειδή είχε μάθει σε προηγούμενες ταινίες του το πόσο γρήγορα τα πράγματα «μπορούσαν να πάνε στραβά», εκτός κι αν ήταν «μανιακός με τις λεπτομέρειες της προετοιμασίας». Ήταν πολύ σκληρός με όσους δεν έκαναν τη δουλειά τους σύμφωνα με τις προδιαγραφές που εκείνος ήθελε. Τα συνεργεία του άρχισαν να φορούν μπλουζάκια που έγραφαν: «Δεν μπορείς να με τρομάξεις. Δουλεύω για τον Τζιμ Κάμερον».

Η Κέιτ Γουίνσλετ, η οποία μίλησε μετά την κυκλοφορία του Τιτανικού για τον θυμό και τις δύσκολες απαιτήσεις του Κάμερον –δύο φορές κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, όπως λέει, ένιωσε ότι πνιγόταν– τώρα μιλάει με ενθουσιασμό για τη συνεργασία μαζί του στις ταινίες Avatar. «Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής», λέει για τα γυρίσματα του Τιτανικού, «υπήρχαν στιγμές που φώναζε και υπήρχαν στιγμές που ήταν δύσκολες για τους ανθρώπους». Ωστόσο, προσθέτει, «δεν ξέρω αν πραγματικά ένιωσα ότι παραλίγο να πεθάνω».

Ο επί χρόνια έμπιστος παραγωγός του Κάμερον, Τζον Λαντάου, έφυγε πέρυσι από τη ζωή και όταν η Γουίνσλετ προσφέρθηκε να εκτελέσει χρέη θεατή γι’ αυτόν, ο σκηνοθέτης συμφώνησε, ζητώντας της να παρακολουθήσει μια πρώιμη εκδοχή του Avatar: Φωτιά και στάχτη και να τον συμβουλεύσει. «Αυτός είναι ένας διαφορετικός Τζιμ», λέει η Γουίνσλετ.

Αφού πέρασε χρόνια σε υποβρύχιες αποστολές, δεμένος με τους συνοδοιπόρους του σε καταστάσεις ζωής ή θανάτου, λέει ότι συνειδητοποίησε πως χρειαζόταν τον σεβασμό της ομάδας για να λύσει προβλήματα. «Μπαίνοντας στο Avatar, κοίταξα τα πάντα διαφορετικά», είπε. «Είναι σαν να λες, εντάξει, η ταινία δεν είναι το πιο σημαντικό πράγμα. Ο τρόπος που συμπεριφέρεσαι στους ανθρώπους και η δημιουργική διαδικασία είναι το πιο σημαντικό πράγμα. Οι πιθανότητες είναι ότι μια καλύτερη ταινία θα προκύψει από αυτό, επειδή, αντί να φωνάζεις στους άλλους, τους ενθαρρύνεις να φέρουν τον καλύτερό τους εαυτό».

Είναι μαζί με τη Σούζι Έιμις Κάμερον 25 χρόνια. Όταν συνειδητοποίησε ότι δεν της άρεσε η αντίδρασή του σε σοβαρές στιγμές με απότομο χιούμορ, άλλαξε. «Βρίσκω ικανοποίηση στο να βλέπω τη Σούζι να απολαμβάνει πραγματικά τις αλληλεπιδράσεις μας, επειδή είμαι λίγο πιο προσεκτικός», λέει. Δηλώνει ότι παραμένει σε επαφή με τις πρώην συζύγους του. Έχει μία κόρη με τη Χάμιλτον και δύο κόρες και έναν γιο με την Έιμις Κάμερον. Επίσης, έγιναν μόνιμοι κηδεμόνες μιας τρίτης έφηβης κοπέλας, φίλης της κόρης τους.

Κόντρα στη νέα τάξη πραγμάτων

Ρωτώ τον Κάμερον για τη «φρίκη» που βιώνει το Χόλιγουντ σχετικά με την τιτάνια μάχη μεταξύ του Ντέιβιντ Έλισον της Paramount Skydance και του Τεντ Σαράντος του Netflix για το ποιος θα αποκτήσει τη Warner Bros. Discovery – με τη σκιά του πρόεδρου Ντόναλντ Τραμπ να πέφτει βαριά πάνω από την υπόθεση.

Ο Κάμερον δεν είναι φαν των εταιρειών που καταπίνουν η μία την άλλη και χάνουν τη δημιουργικότητα από τα μάτια τους. Ωστόσο, επαίνεσε τον Έλισον, ο οποίος ήταν συμπαραγωγός της συνέχειας του Εξολοθρευτή το 2019, Terminator: Σκοτεινό πεπρωμένο. «Ποτέ δεν ένιωσα ότι έπρεπε να πάρω βαθιά ανάσα και να αντισταθώ στις ιδέες του επικεφαλής του στούντιο», λέει ο Κάμερον. «Οι ιδέες του είχαν πάρα πολλή βάση».

Ο Σαράντος έχει δηλώσει ότι είναι «βαθιά αφοσιωμένος» στο να συνεχίσουν να βγαίνουν οι νέες παραγωγές στα σινεμά. Όμως, ο Κάμερον διαφώνησε με τον περσινό ισχυρισμό του τελευταίου ότι μεγάλες παραγωγές, όπως η Barbie και ο Οπενχάιμερ, θα είχαν πάει εξίσου καλά στις μικρές οθόνες. Για εκείνον, η μεγάλη οθόνη είναι ο καμβάς του και ο κινηματογράφος ο φυσικός τους χώρος.

«Δεν μπορείς να στερήσεις από τους ανθρώπους το βάθος της εμπειρίας που έχεις όταν βλέπεις ταινία σε έναν κινηματογράφο, όπου δεν διαθέτεις τον έλεγχο», λέει. «Δεν έχεις τηλεχειριστήριο. Δεν μπορείς να κάνεις παύση. Ένα μέλος της οικογένειας δεν μπορεί να πατήσει το pause για να πάει στην τουαλέτα ή να παραγγείλει μια πίτσα ή να συνεχίσει την επόμενη νύχτα. Όταν αυτό συμβαίνει, έχουμε μια κατακερματισμένη, σπασμένη εμπειρία, όπως όλες οι άλλες εμπειρίες που βιώνουμε στις ζωές μας, σκρολάροντας όλη μέρα στην οθόνη των κινητών μας».

«Δεν μπορείς να στερήσεις από τους ανθρώπους το βάθος της εμπειρίας που έχεις όταν βλέπεις ταινία σε έναν κινηματογράφο, όπου δεν διαθέτεις τον έλεγχο». 

Ο Κάμερον είχε πουλήσει το σπίτι του κοντά στο Μαλιμπού, πριν αυτό καεί στη φωτιά «Φράνκλιν», έχοντας αποφασίσει να μετακομίσει στη Νέα Ζηλανδία. Μπορεί η προσωπική του περιουσία να αγγίζει τα 800 (!) εκατομμύρια δολάρια, αλλά λέει ότι προσπαθεί να ζει απλά, εμπνεόμενους από τους μπλε κατοίκους της Πανδώρας. «Θα ήταν τρομερή υποκρισία να επιδιώκω μια ζωή ισορροπίας και ένα πιο ήπιο αποτύπωμα στον φυσικό κόσμο, ενώ παράλληλα ζω μια άσωτη ζωή κραυγαλέας κατανάλωσης», σημειώνει.

Λέει πως ο ίδιος και η Έιμις Κάμερον, αμφότεροι βίγκαν, έχουν μια φάρμα στην κοιλάδα Γουαϊαράπα στη Νέα Ζηλανδία. Έχουν επίσης «ένα ταπεινό σπίτι σε έναν προαστιακό δρόμο» του Ουέλινγκτον. Αγόρασε ένα μεταχειρισμένο Kia Rio. «Καμία Mercedes, καμία Lamborghini». Έχει επίσης ένα σπίτι στο Όστιν του Τέξας. Απέσυρε την αίτησή του για αμερικανική υπηκοότητα μετά την επανεκλογή του Τζορτζ Μπους του Νεότερου και δεν είναι φαν του Τραμπ. «Δεν μου λείπει να είμαι στην Αμερική αυτή τη στιγμή, μέχρι τουλάχιστον να αλλάξουν τα πράγματα», λέει.

Ο Κάμερον δηλώνει αγνωστικιστής και «τεχνικά» άθεος. Αλλά μήπως κάτι από όσα έχει δει εξερευνώντας τα βάθη των ωκεανών και επινοώντας φανταστικούς κόσμους τον έκανε να αναρωτηθεί για μια ανώτερη δύναμη; «Δεν μπορώ να αποκλείσω την ύπαρξη ενός θεού, αλλά η κατανόησή μου για την επιστήμη είναι τέτοια που δεν βλέπω την αναγκαιότητα». Προσθέτει: «Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχω δει ή βιώσει πράγματα που δεν μπορώ να ερμηνεύσω και που η επιστήμη δεν μπορεί να εξηγήσει. Αλλά αυτό συμβαίνει απλώς επειδή η επιστήμη δεν έχει ολοκληρώσει το έργο της. Η επιστήμη δεν θα τελειώσει ποτέ».

Ο σχεδιασμός του Avatar λέει ότι προήλθε από την παραμόρφωση, την αναδιαμόρφωση και την αναλογική αύξηση των φυσικών θαυμάτων του δικού μας πλανήτη. «Τα μοτίβα στην πλάτη των μικροσκοπικών βατράχων των δέντρων του Αμαζονίου έχουν αποτυπωθεί στα φτερά των ιπτάμενων πλασμάτων μας», λέει. «Κάθε φορά που νομίζουμε ότι έχουμε καταλήξει σε μια νέα ιδέα, διαπιστώνουμε πάντα ότι η φύση μάς έχει προλάβει κατά εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια».

Μετά τη συνέντευξή μας στο μουσείο, κάναμε μια βόλτα για να αποχαιρετήσουμε την Alien Queen και τον Άρνολντ και τους, ύψους 2,7 μέτρων, μπλε Νάβι. Στη συνέχεια, ο Κάμερον έφυγε για τον πιο εξωτικό από όλους τους προορισμούς: έναν ευτυχισμένο γάμο. «Πάω σπίτι να πιω ένα ποτήρι Chardonnay με την υπέροχη γυναίκα μου», είπε.

H ταινία Avatar: Φωτιά και στάχτη προβάλλεται στα ελληνικά σινεμά σε διανομή Feelgood.