Στον σταθμό της Ομόνοιας ένα χιονισμένο έλατο, ενάμισι μέτρο περίπου σε ύψος, αναβοσβήνει ρυθμικά πίσω από τις σκάλες της εξόδου. Μπλε γυαλιστερές μπάλες, λευκά κλαδιά, χρωματιστά φωτάκια με φόντο τα κίτρινα ξεθωριασμένα πλακάκια του σταθμού. Εκείνο το Σάββατο του Δεκέμβρη, μέσα στον Ηλεκτρικό, αποφασίζω να εντοπίσω κάθε δέντρο, κάθε παράταιρο στολίδι, κάθε μικρή και μεγάλη έκφραση χριστουγεννιάτικης διάθεσης σε αυτή την πόλη. Στο γκισέ η υπάλληλος στερεώνει με σελοτέιπ μια γιρλάντα μπροστά από το γραφείο της. Στα μπαλκόνια, Αγιοβασίληδες και χρωματιστά ταρανδάκια σπάνε το σκοτάδι της καμένης λάμπας του δρόμου. Τα μαγαζιά έχουν φωταγωγηθεί εδώ και μέρες. Σειρές με φωτάκια κρέμονται άτσαλα μπροστά από τις προσόψεις τους, οι ταμπέλες τους διακρίνονται με δυσκολία, οι τόνοι και οι καταλήξεις χάνονται πίσω από το χριστουγεννιάτικο περίβλημα.
Στο Μοναστηράκι, τα Χριστούγεννα μοιάζουν με μακρινή υπόσχεση. Από το πολυώροφο κατάστημα του Μουστάκα ξεχύνεται κάπως φάλτσα μια φωνή που θυμίζει τη Μαράια Κάρεϊ. Ο ήχος από τις πλαστικές σακούλες που σφίγγονται στα χέρια, αυτό το ηχηρό κρατς, φτάνει στα αυτιά μου σαν αλλιώτικος ρυθμός. Οι τραγουδιστές του δρόμου προσπαθούν να ξορκίσουν με τα τραγούδια τους τις γιορτές. Ξένη ποπ, ραπ και αυτοσχέδιο μπιτ μπόξινγκ ακούγονται ταυτόχρονα από τα παρατεταμένα μικρόφωνα στο κέντρο της πλατείας. Στην έξοδο της οδού Αθηνάς, στο στενό της Θέμιδος, πλαστικές αμυγδαλιές στολίζονται με κιτρινωπά λαμπιόνια. Ο κόσμος σταματά στο πέρασμα και φωτογραφίζει τον φωτισμένο «ουρανό». Δίπλα τους, το εκτυφλωτικό λευκό φως της εξόδου του μετρό και οι ορδές ανθρώπων που ανεβαίνουν μανιασμένα τις κυλιόμενες σκάλες, σαν κάποιος να χώρισε στα δύο αυτή τη μικρή γωνιά του δρόμου: στους μεν αξίζουν τα Χριστούγεννα και στους δε μονάχα η ταχύτητα της πόλης.
Το «μαγικό τσίρκο»
Ακολουθώ τον κόσμο προς του Ψυρρή. Ένας πλαστικός Άγιος Βασίλης ξαπλώνει κάτω από τα κρεμασμένα σκόρδα ενός σουβλατζίδικου. Το Last Christmas των Wham! μιξάρεται με τα ρεμπέτικα της Σωτηρίας Μπέλλου. Σε μια βιτρίνα ακριβώς απέναντι, τα κεραμικά παπάκια της γυάλινης προθήκης φορούν κόκκινους γούνινους σκούφους και πλεκτά πουλόβερ. Πλάσματα παράταιρα συνυπάρχουν αρμονικά, σαν τα Χριστούγεννα να φέρνουν και μια υπόσχεση συμφιλίωσης.
Στην πλατεία Ηρώων επικρατεί συμφόρηση. Τουρίστες, Έλληνες και ξένοι σταματούν έξω από το Little Kook. Εκτυφλωτικά φώτα που καλύπτουν ολόκληρα κτίρια και κεραμικές φιγούρες σε ανθρώπινο μέγεθος γεμίζουν τη στενή αυτή διασταύρωση. Το φετινό θέμα είναι «Μαγικό Τσίρκο» και, έστω κι αν η Καραϊσκάκη δεν είναι η Πικαντίλι του Λονδίνου, ο κόσμος δείχνει ενθουσιασμό.
Ζέβρες, καμηλοπαρδάλεις, μπαλαρίνες και χαρωπά στρατιωτάκια συνθέτουν το ιδανικό φόντο για τις φωτογραφίες των Χριστουγέννων. Παιδιά και γονείς ποζάρουν βεβιασμένα μπροστά από το μαγαζί, ενώ όλο και κάποιος τούς σπρώχνει για να ξεφύγει από το ασφυκτικό στενό. Σέλφι και ζωντανές αναμεταδόσεις, φιλιά και ακριβά γλυκά, φωνές και κουρασμένα χαμόγελα παίρνουν τη θέση των θαμώνων στα αμέτρητα τραπεζάκια. Αν κανείς στρέψει το βλέμμα του λίγο πιο ψηλά, θα δει ότι δίπλα από αυτή την υπέρλαμπρη κατασκευή ξεκινά μια σειρά γκρίζων και σκυθρωπών πολυκατοικιών. Εγκαταλελειμμένα διαμερίσματα γίνονται ένα με τον βραδινό ουρανό. Στα υπόλοιπα δρομάκια της περιοχής επικρατεί ένα χάος. Σε σκαλάκια και σπασμένα παγκάκια, τα κινητά ανοίγουν για ένα μήνυμα ή μια καλύτερη φωτογραφία του τοπίου. Κάποιοι παρατηρούν για πρώτη φορά τις σκοτεινές πολυκατοικίες. Τους χαλάνε το κάδρο, αλλά δεν πειράζει, θα φύγουν στο Photoshop.
Παπιγιόν και μίνι φόρεμα
Ανηφορίζω προς την Ερμού. Τα τελευταία ψώνια του Σαββάτου μετατρέπονται σε αγώνα δρόμου, υπό τον φόβο ότι το ιδανικό δώρο θα έχει εξαφανιστεί μέχρι την επόμενη εξόρμηση στα μαγαζιά. Στις λαμπερές τζαμαρίες, τα Χριστούγεννα συνοψίζονται σε ένα κουτί με χριστουγεννιάτικο αμπαλάζ και ένα σύνολο με παγιέτες. Σύμφωνα με τις τάσεις, τα αγόρια φέτος τις γιορτές πρέπει να φορέσουν παπιγιόν και τα κορίτσια μίνι κόκκινα φορέματα. Μέχρι και τα εσώρουχα πρέπει να είναι εορταστικά. Προεξέχοντα λούτρινα δεντράκια στα επίμαχα σημεία δίνουν τον τόνο και την ίδια στιγμή αποτελούν ένα ακόμη αντικείμενο άξιο φωτογράφισης. Έστω κι αν αγοραστούν μόνο στο πλαίσιο του χιούμορ, τον σκοπό τους τον πετυχαίνουν. Στέκομαι απ’ έξω και παρατηρώ το εσωτερικό των καταστημάτων. Οι υπάλληλοι φορούν στέκες με κερατάκια ταράνδου και χαμογελούν από συνήθεια στους καταναλωτές, που ακόμη κάνουν έρευνα αγοράς. Η βάρδιά τους σε λίγο τελειώνει.
Στη μέση του πεζόδρομου, μετά τον κόμβο της Καπνικαρέα, μια τεράστια λούτρινη λευκή αρκούδα ποδοπατά τη χριστουγεννιάτικη γκρίνια. Πίσω της, δύο άνδρες γύρω στα τριάντα κρύβονται σε μια γιγαντιαία στολή που «φέρνει» στον Μίκυ Μάους και στην Νταίζη Ντακ. Χαιρετούν τα παιδιά που περνούν αποσβολωμένα από μπροστά τους και όταν η ροή σταματά, κάνουν διάλειμμα για τσιγάρο. Λίγο πιο πάνω, ένας Αμερικανός τουρίστας ραπάρει με σορτσάκι. Κάποιος του λέει περιπαικτικά πως εδώ δεν είναι Αυστραλία για να κάνουμε Χριστούγεννα με μαγιό και εκείνος γελάει, πιστεύοντας πως στη μετάφραση χάθηκε ένα κομπλιμέντο. Στο βάθος ακούγεται ένας συναγερμός. Η φύλακας σταματάει το ζευγάρι που ετοιμάζεται να βγει από το κατάστημα και ελέγχει τις τσάντες του. Πρόκειται για λάθος· τοποθετεί ξανά τα πράγματα στις σακούλες, τους χαμογελά και τους εύχεται καλές γιορτές. Ένας έφηβος παραπονιέται στη μαμά του για ένα σακάκι που κοστίζει κάτι περισσότερο από 200 ευρώ και το ρεβεγιόν τού φαίνεται τώρα ανούσιο. Ένας κύριος κοιτά κάπως λυπημένα μια βιτρίνα με παιδικά παιχνίδια. Τι να σκέφτεται; Τα ρολά αρχίζουν να κατεβαίνουν. Οι φωνές και οι δράσεις μπλέκονται. Στη σκηνή της Ερμού ο καθένας εκπληρώνει τον δικό του ρόλο.
Η «τήχη» της πιανίστριας
Ακούω καθαρά μια παρτιτούρα του Σοπέν. Την ακολουθώ. Η μικρή πιανίστρια της Ερμού καταλαμβάνει τον χώρο ενός κλειστού καταστήματος. Τα γκράφιτι πίσω της μας εύχονται «Καλή τήχη» – μια ανορθογραφία χωρίς συμβολισμό. Ένα κοριτσάκι την κοιτά μαγεμένο. Οι γονείς του το τραβούν μακριά, αλλά εκείνο αντιστέκεται. Στην ξύλινη βαλίτσα, κάθε κέρμα που πέφτει δίνει κι ένα άλλο τέμπο. Ένας κύριος βγάζει από την τσέπη του μια μασημένη τσίχλα και αρχίζει να στολίζει τον πάγκο με μικρά ξύλινα αντικείμενα. Η πιανίστρια του χαμογελά και σιγά σιγά, σαν ένας αόρατος προβολέας να πέφτει πάνω της, ο κόσμος σταματά να περνά από μπροστά της. Ένα άνισο ημικύκλιο μετατρέπει το μικρό αυτό σημείο του πιο εμπορικού δρόμου της πόλης σε ένα αυτοσχέδιο αμφιθέατρο. Η στιγμή κρατάει ελάχιστα, αλλά φαντάζει αιώνια.
Μια θυμωμένη καταναλώτρια γκρεμίζει με τα ηχηρά τακούνια της τα τελευταία δευτερόλεπτα χριστουγεννιάτικης μαγείας. Οι σακούλες της χτυπούν πάνω στα άδεια χέρια των υπολοίπων. Οι αλυσίδες μαζικής παραγωγής έχουν την τιμητική τους και φέτος. Μικροί και μεγάλοι θα χαρούν με fast fashion, παραδοσιακά και τυποποιημένα. Άλλωστε, όπως προμηνύει και η βιτρίνα ενός εξ αυτών των καταστημάτων, πρόκειται για το «τέλειο δώρο». Στο Σύνταγμα, μια στάση μπροστά από το φωτισμένο έλατο είναι υποχρεωτική. Μια ηλικιωμένη κυρία βγάζει την ιατρική της μάσκα για να φωτογραφηθεί μαζί με τον Άγιο Βασίλη και η υπάλληλος του δήμου που περνά εκείνη τη στιγμή ανάμεσά τους για να μαζέψει τα σκουπίδια, φαίνεται να τους χαλά την εικόνα. Ο ζογκλέρ στερεώνει τα ξυλοπόδαρά του και η κλόουν γυρνάει την πλάτη της στο χαρωπό πλήθος για να μιλήσει στο τηλέφωνο. «Ναι, να με περιμένετε για φαγητό». Τα ζευγάρια προχωρούν αγκαλιασμένα προς τα σκαλάκια. Πλέκουν τα δάχτυλά τους μέσα από τα γάντια τους και παραμερίζουν τα κασκόλ τους για να φιληθούν, με φόντο πίσω τους τη γιορτινή πόλη. Τα παλτό και οι γούνες χύνονται στο κράσπεδο. Είναι μέσα Δεκέμβρη και το θερμόμετρο γράφει 16 βαθμούς Κελσίου.
Το δάσος της Αλεξάνδρας
Τα σταματημένα αυτοκίνητα στον δρόμο φωτίζουν τη Σταδίου σαν μια έξτρα σειρά από φωτάκια και εγώ ανακαλώ κάπως αυθόρμητα τους στίχους του μελαγχολικού River της Τζόνι Μίτσελ: «Τα Χριστούγεννα πλησιάζουν / Κόβουν δέντρα / Στήνουν ταράνδους / Τραγουδούν για χαρά και ειρήνη / Ω, μακάρι να είχα ένα ποτάμι / Να μπορώ να κάνω πατινάζ / Και να φύγω μακριά / Αλλά δεν χιονίζει εδώ / Όλα καταπράσινα / Θα βγάλω πολλά λεφτά και θα φύγω από αυτή την τρέλα».
Το κέντρο αλλάζει φρουρά. Τα μπαράκια γεμίζουν. Η πόλη αρχίζει να συνέρχεται. Τα αστεράκια στη Βασιλίσσης Σοφίας και την Πανεπιστημίου χάνονται στο βάθος. Κάποιες σειρές είναι καμένες από πέρυσι, αλλά δεν πειράζει.
Περπατώ χωρίς ξεκάθαρο προορισμό και φτάνω στο Πεδίον του Άρεως. Έξω από το Χριστουγεννιάτικο Χωριό, κατά μήκος της Αλεξάνδρας, εκατοντάδες φρεσκοκομμένα έλατα στέκουν περήφανα με την ελπίδα να βρεθούν σε κάποιο σαλόνι. Μια οικογένεια περιεργάζεται τα κλαδιά τους και ρωτά αν η συγκεκριμένη ποικιλία μαδάει ή όχι. Ο παραγωγός βγαίνει από το τροχόσπιτό του, παρκαρισμένο μπροστά από το άγαλμα της Αθηνάς, και τους εξηγεί τα κόλπα για τη συντήρηση των δέντρων. Η συζήτησή τους συνεχίζεται και η αγορά αναβάλλεται για κάποια άλλη μέρα. Μια άλλη οικογένεια παίρνει τη θέση της. Η στιχομυθία επαναλαμβάνεται και το μικρότερο μέλος της παρατηρεί ενθουσιασμένο τα «τόσα χριστουγεννιάτικα δέντρα που δεν έχουν ακόμη στολιστεί». Προχωρώ μαζί τους μέσα στο πάρκο. Μοβ, μπλε, κίτρινα και κόκκινα λέιζερ πέφτουν πάνω στα δέντρα και τα σώματά μας. Το παγοδρόμιο είναι γεμάτο, το ίδιο και η ρόδα. Τα μικρά σπιτάκια κρύβονται πίσω από τις ουρές του κόσμου που περιμένει για μία μερίδα λουκουμάδες. Έχει πάει πια δέκα το βράδυ. Λίγο ακόμα και τα Χριστούγεννα θα τελειώσουν για σήμερα. Αύριο πάλι…
