Ήταν η προτελευταία μου μέρα στο Λος Άντζελες, και στο μυαλό μου τριγύριζε η φράση του Ρέιμοντ Τσάντλερ από το «Αντίο, Γλυκιά μου», ότι κάθε αποχαιρετισμός είναι σαν ένας μικρός θάνατος. Περπατούσα στην περίφημη Sunset Strip, στο κομμάτι της Sunset Boulevard που έχει γίνει σκηνικό σε τόσα αστυνομικά μυθιστορήματα του Τσάντλερ και του Τζέιμς Ελρόι, όταν, ανάμεσα σε ιστορικά μπαρ, ψηλούς φοίνικες και εντυπωσιακές βίλες, παρατήρησα στην είσοδο ενός στενού μια μικρή πινακίδα που έγραφε «Mystery Pier Books, βιβλιοπωλείο με σπάνιες πρώτες εκδόσεις». Ακολουθώντας το ένστικτό μου, διέσχισα το σοκάκι και βρέθηκα μπροστά σε έναν καλά κρυμμένο «παράδεισο».
«Ο Σπίλμπεργκ δεν με πίστεψε ποτέ»
Με το που άνοιξα την πόρτα, με υποδέχθηκε η Booksie, η γάτα του βιβλιοπωλείου, ενώ λίγο πιο πίσω εμφανίστηκε ο Χάρβι Τζέισον, λέγοντάς μεταξύ αστείου και σοβαρού ότι «για να περάσεις πιο μέσα, πρέπει πρώτα να σε συμπαθήσει η γάτα μας.» Σε λίγα λεπτά, η Booksie γουργούριζε στα πόδια μου κι εγώ κρατούσα στα χέρια μου μια action φιγούρα από τον τελευταίο ρόλο του Χάρβι στο Χόλιγουντ, στην ταινία «Χαμένος Κόσμος: Jurassic Park. Ήταν σε εκείνα τα γυρίσματα που ο Χάρβι αποφάσισε να εγκαταλείψει την πολύχρονη καριέρα του στην υποκριτική για να ανοίξει ένα βιβλιοπωλείο μαζί με τον γιο του, τον Λούις.
«Ο Σπίλμπεργκ δεν με πίστεψε ποτέ, όταν του ανακοίνωσα αυτή την απόφασή μου» μου είπε χαμογελώντας, εξηγώντας ότι είναι ίσως ο μόνος διάσημος που δεν έχει περάσει την πόρτα του Mystery Pier Books, το οποίο λειτουργεί από το 1998. Και, πράγματι, προσπερνώντας τις βιτρίνες με συναρπαστικά εξώφυλλα θρυλικών βιβλίων, έφτασα σε έναν τοίχο γεμάτο με αναμνηστικές φωτογραφίες των Χάρβι και Λούις παρέα με λαμπερά ονόματα του Χόλιγουντ που είναι αγαπημένοι πελάτες τους.
Ανάμεσα σε αυτές, ξεχώρισα μία του Χάρβι με τον Γκιγιέρμο ντελ Τόρο, του οποίου την ταινία «Frankenstein» είχα δει την προηγούμενη μέρα στο ιστορικό σινεμά του Λος Άντζελες, TheEgyptian. «Ο Γκιγιέρμο είναι ένας άγγελος και έχει απίστευτη βιβλιοθήκη! Δεν θα ξεχάσω ποτέ ένα βράδυ που ήμασταν καλεσμένοι σε ένα πάρτι για τα Όσκαρ και, μπαίνοντας στον χώρο, είδαμε τον Γκιγιέρμο που μιλούσε με δύο πασίγνωστους σταρ του σινεμά. Με το που μας είδε κι εκείνος, παράτησε τη διάσημη παρέα του και ήρθε να μας αγκαλιάσει εγκάρδια – τέτοιος άνθρωπος είναι! Μερικοί ακόμη αγαπημένοι φίλοι και πελάτες μας είναι η Αντζελίνα Τζολί, πανέξυπνη και λάτρης της λογοτεχνίας, όπως και οι Σον Πεν και Μπεν Άφλεκ, ενώ δεν θα ξεχάσω ποτέ τον υπέροχο Ρόμπιν Γουίλιαμς που ήταν πάντα τόσο ευγενικός και τόσο ιδρωμένος κάθε φορά που μας επισκεπτόταν» μου είπε, γελώντας για μια ακόμα φορά.
«Ξέρεις, τόσα χρόνια σε αυτή τη δουλειά, μάς έχει δοθεί η ευκαιρία να αξιολογούμε τους ανθρώπους όχι με βάση τη φήμη ή την εμφάνισή τους, αλλά παρατηρώντας τη συμπεριφορά τους, τον χαρακτήρα τους, τα ενδιαφέροντά τους στη λογοτεχνία και τις ερωτήσεις που μας κάνουν σχετικά. Είναι συναρπαστική η πρόσβαση που έχουμε στη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς και του γούστου μέσα από το βιβλιοπωλείο μας. Επίσης, καταλαβαίνουμε γρήγορα ποιοι είναι γνώστες και αγαπούν τα βιβλία και ποιοι τα θέλουν για επίδειξη στα ράφια της βιβλιοθήκης τους» συμπλήρωσε, συνωμοτικά σχεδόν, ο Χάρβι.
Μην κρίνεις ένα βιβλίο από το εξώφυλλο
Αναρωτιέμαι αν έχουν ποτέ εκπλαγεί από τη συναισθηματική αξία που μπορεί να έχει ένα βιβλίο για κάποιον. «Είναι τόσες πολλές αυτές οι ιστορίες! Θυμάμαι μία γυναίκα που είχε μπει κλαίγοντας, ζητώντας μας να της βρούμε μία πρώτη έκδοση της “Ιστορίας των Δύο Πόλεων” του Κάρολου Ντίκενς. Όταν την κράτησε επιτέλους στα χέρια της, ξέσπασε πάλι σε κλάματα και μάς εξομολογήθηκε πως την ήθελε τόσο πολύ, γιατί ήταν το πρώτο βιβλίο που της διάβαζε η μητέρα της όταν ήταν μικρό παιδί,» μου είπε ο Λούις.
Λίγο μετά, ο Χάρβι μου αφηγήθηκε ένα περιστατικό με μία άλλη γυναίκα που με το πέρασμα των χρόνων έγινε στενή φίλη τους. «Ένα πρωινό, άνοιξε η πόρτα μας και μπήκε μέσα μία γυναίκα αναμαλλιασμένη, με χώματα στο φόρεμά της και κρατώντας δύο μεγάλες σακούλες με άδεια κουτιά αναψυκτικών. Θα μπορούσε κάποιος άλλος να έχει θεωρήσει πως είναι μία άστεγη γυναίκα και να μην την είχε εξυπηρετήσει, αλλά η γλύκα που απέπνεε με έκανε να θέλω να μιλήσω μαζί της και την προσκάλεσα να καθίσει μαζί μας. Στη συνέχεια, μας ρώτησε αν έχουμε πρώτες εκδόσεις του Ντίκενς και, όταν της έδειξα όλες όσες είχαμε διαθέσιμες, έβγαλε την πιστωτική κάρτα της και τις αγόρασε όλες επί τόπου. Μας είπε ότι αποφάσισε να μπει στο βιβλιοπωλείο μας, αφού έχασε το ραντεβού της στο κομμωτήριο, γιατί είχε υποσχεθεί στον γείτονά της να τον βοηθήσει με την ανακύκλωση – κάτι που εξηγούσε την εμφάνισή της. Αυτή η γυναίκα ήταν απίθανη, αργότερα μάθαμε μέχρι και ότι ταξίδεψε κάποια στιγμή στο Περού για να βοηθήσει να αποφυλακιστεί μία πολιτική κρατούμενη. Η μητέρα μου ήταν ο άνθρωπος που με έμαθε να αγαπώ τη λογοτεχνία, αλλά και εκείνη που μου έμαθε να μην κρίνω ποτέ τους ανθρώπους, όπως δεν πρέπει να κρίνεις ποτέ ένα βιβλίο από το εξώφυλλό του».
«Να δωρίσει τα μάτια του σε κάποιο νοσοκομείο»
Εκείνη τη στιγμή, η ματιά μου πέφτει στο εξώφυλλο του «Ο Μεγάλος Ύπνος» του Ρέιμοντ Τσάντλερ και ο Χάρβι ανοίγει τη βιτρίνα για να μου το δείξει. Όσο εγώ το ξεφυλλίζω με δέος, ο Χάρβι με ενημερώνει πως, χρόνια πριν, έτυχε να γνωρίσουν τον ατζέντη του Τσάντλερ και έτσι κατέληξαν να έχουν στην κατοχή τους την πρωτότυπη δακτυλογραφημένη διαθήκη του διάσημου συγγραφέα.
Λίγες στιγμές αργότερα, ο Χάρβι επιστρέφει κρατώντας τη στα χέρια του και διαβάζοντάς μου αποσπάσματα από αυτήν, όπως το σημείο που ο Τσάντλερ τονίζει πως δεν θέλει κανείς να απαγγείλει λόγο ή ποιήματα στην κηδεία του, ενώ αναφέρει ρητώς ότι θα ήθελε να δωρίσει τα μάτια του σε κάποιο νοσοκομείο. Κάποιες φορές, η ενστικτώδης απόφαση να στρίψεις σε ένα στενό σοκάκι μπορεί να σε οδηγήσει να ζήσεις κάτι που δεν είχες φανταστεί ούτε στα πιο τρελά σου όνειρα.
Ποιες άλλες διάσημες εκδόσεις, όμως, έχουν περάσει από τα χέρια τους; «Είχαμε ένα αυθεντικό αντίτυπο του “second folio” του Σαίξπηρ, μία πρώτη ολλανδική έκδοση του “Ημερολογίου της Άννας Φρανκ” που είχε κυκλοφορήσει μόνο σε 3036 αντίτυπα, έχουμε την “Ιστορία του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης” υπογεγραμμένη από τους Στάλιν και Μόλοτοφ, έχουμε τη μοναδική αυθεντική παρτιτούρα από το “Γαμήλιο Εμβατήριο” του Μέντελσον – ο Τζίμι Πέιτζ των Led Zeppelin είχε έρθει μία μέρα εδώ και μάς εξηγούσε πώς έγραφαν μουσική τότε,», μου είπαν.
Η διαθήκη του Ρέιμοντ Τσάντλερ κοστολογείται στα 55.000 δολάρια, ενώ τα ποσά που ακούω για κάποιες από τις υπόλοιπες σπάνιες εκδόσεις είναι εξίσου εντυπωσιακά. Τι είναι αυτό που τις καθιστά τόσο δυνατές επενδύσεις, σε βαθμό που να ανταγωνίζονται τιμές που ακούμε για σπουδαία έργα ζωγραφικής τέχνης; «Αρχικά, παίζει ρόλο η φήμη του κάθε βιβλίου. Έχουμε, για παράδειγμα, μία πρώτη έκδοση της Τζέιν Όστεν, τα βιβλία της οποίας θεωρούνται πολύτιμα λογοτεχνικά κειμήλια και η αξία τους ανεβαίνει σταθερά και ταχύτερα από διάσημα έργα τέχνης. Επιπλέον, τα βιβλία είναι επενδύσεις που δεν χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα, αρκεί να τα κρατάς μακριά από το φως του ήλιου και την υγρασία,» μου εξήγησε ο Χάρβι.
O Ντίκενς, ο ξυλουργός και μια λάθος απόφαση
Προσπαθώ να σκεφτώ πώς θα ένιωθα κρατώντας στα χέρια μου μία τέτοια έκδοση της Όστιν, αλλά αδυνατώ να φανταστώ πόσο δύσκολο θα ήταν να τα αποχωριστώ. Ποιο αντίο, άραγε, τους στοίχισε περισσότερο; Ο Λούις δεν χρειάζεται χρόνο να σκεφτεί. «Ήταν μια έκδοση του “Barnaby Rudge”, του κλασικού μυθιστορήματος του Ντίκενς, η πλοκή του οποίου κλιμακώνεται με τις Gordon Riot ταραχές και τη φωτιά στη φυλακή Newgate το 1780. Ένας ξυλουργός έτυχε να σώσει μερικά δοκάρια από την πυρκαγιά και αργότερα, όταν κυκλοφόρησε η πρώτη έκδοση του “Barnaby Rudge” το 1840, εκείνος βιβλιόδεσε το αντίτυπό του με κομμάτια ξύλου από αυτά τα δοκάρια, σκαλίζοντας πάνω τους εικόνες από τη φυλακή. Κάποτε, αυτή η σπάνια πρώτη έκδοση έφτασε στο βιβλιοπωλείο μας και ακόμα μετανιώνουμε τη στιγμή που την αφήσαμε να φύγει από τα χέρια μας».
Όταν ήρθε η ώρα να πω το δικό μου αντίο σε αυτόν τον κρυμμένο παράδεισο, είπα στον Χάρβι ότι στα μάτια του βλέπω την ίδια καλοσύνη που θυμάμαι από τον νονό μου, τον δικό μου άνθρωπο που είχε βιβλιοπωλείο και μου έμαθε να αγαπώ τα βιβλία. Χαμογέλασε και μου είπε πως «από όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα, ξεχωρίζω περισσότερο την ευγνωμοσύνη, κι εγώ νιώθω έτσι για τα βιβλία, γιατί το να ζεις ανάμεσα σε αυτά είναι ευλογία».
Καθώς έβγαινα ξανά στη φασαρία της Sunset Strip, σκέφτηκα πως, τελικά, η λογοτεχνία μάς μαθαίνει κάτι τόσο απλό: να κοιτάμε λίγο πιο βαθιά, να στεκόμαστε λίγο πιο ανθρώπινα. Κάθε ιστορία που διαβάζουμε μας ανοίγει μια χαραμάδα στην ψυχή του άλλου. Και κάπως έτσι, γινόμαστε πιο πλούσιοι ως άνθρωποι.
