Ελληνική πεζογραφία: Οσα ξεχωρίσαμε για φέτος τον χειμώνα

Πίσω από τον ευφάνταστο τίτλο Ζήτω η Άγκαθα Κρίστι (εκδ. Πατάκη), η αειθαλής Μάρω Δούκα εμπλέκει τέσσερα διαφορετικά πρόσωπα που έτυχε να βρεθούν μπρος σε ένα πτώμα που ξεβράστηκε σε μια παραλία του Σουνίου: μια 75χρονη γυναίκα που θα ήθελε να είναι η Μις Μαρπλ, έναν φέρελπι νεαρό συγγραφέα και δύο αστυνομικούς. Όλοι τους κουβαλούν τις δικές τους ιστορίες, τα μυστικά και τις αμυχές της ζωής τους. Η Μάρω Δούκα ομνύει στις ιστορίες των ανθρώπων, καθώς καθένας από εμάς είναι εν δυνάμει ήρωας σε ένα βιβλίο που ακόμη δεν έχει γραφτεί. —Δ.Μ. 

Για τον Θοδωρή Καλλιφατίδη η μνήμη είναι κληρονομιά. Στο νέο του βιβλίο, Μητέρες και γιοι, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη, η ιστορία της οικογένειάς του μπλέκεται με την ιστορία και τη μυθολογία της ίδιας της Ελλάδας. Οι τελευταίες συναντήσεις με τη μητέρα και το ημερολόγιο του νεκρού πατέρα λειτουργούν ως η πρώτη ύλη μιας άκρως συγκινητικής αφήγησης. —Κ.Σ.

Ένα βιβλίο που μπλέκει πολλές ζωές, πολλές εποχές και πολλά μέρη, μια ιστορία που ελίσσεται στον τόπο και τον χρόνο και υφαίνεται μέσα από ξεχωριστές διαδρομές. Ο Αγνοούμενος του Ματαρόα (εκδ. Μεταίχμιο), του δημοσιογράφου Νίκου Αμανίτη, μας ταξιδεύει από τον Μεσοπόλεμο στην Αθήνα μέχρι το Παρίσι του ’39 και του ’45, την Κατοχή και το αλβανικό μέτωπο, το Σαν Φρανσίσκο του ’50 και τη Νέα Υόρκη του ’60. Ποιος είναι ο μυστήριος ζωγράφος που αγνοεί η ελληνική βιβλιογραφία, ο οποίος ταξίδεψε με το «Ματαρόα» και μνημονεύεται μετά θάνατον από τους Νew Υork Τimes; —Γ.Ψ.

Η πολλάκις «τραυματισμένη» γενιά του Πολυτεχνείου, αυτή που έχει δεχθεί τα περισσότερα πυρά για όσα συνέβησαν στη χώρα από τη Μεταπολίτευση έως σήμερα, είναι το «υλικό» του νέου βιβλίου της Μαριάννας Τζιαντζή Ιστορίες του Νοέμβρη (εκδ. Καστανιώτη). Δεν είναι μόνο η εξέγερση, αλλά και όσα ακολούθησαν. Με γραφή ανθρώπινη και άμεση, η συγγραφέας συλλέγει ιστορίες ανθρώπων που είτε έζησε είτε τις έμαθε από άλλους. Άραγε αξίζει τον κόπο να ακούσουμε τη φωνή αυτής της γενιάς, μήπως και τη γνωρίσουμε καλύτερα; Άλλωστε, τα στερεότυπα ποτέ δεν ωφέλησαν. —Δ.Μ.

Με μια ελκυστική ιδέα στον πυρήνα του, με ήρωες γοητευτικούς και χρόνο ρευστό να κυκλώνει την αφήγηση, το δεύτερο βιβλίο της Ελένης Στελλάτου, Ο καιρός των Κρυστάλλων (εκδ. Πόλις), δεν αργεί να σε κερδίσει. Οι κάτοικοι μιας παραλιακής πόλης προσβάλλονται από έναν άγνωστης προέλευσης μεταδοτικό ιό, ο οποίος μετατρέπει τα σώματά τους σε πορσελάνη. Ένας μοναχικός ντρογκερίστας αναλαμβάνει να συνδέσει τα γεγονότα. —Γ.Ψ. 

Ο Βασίλης Γκουρογιάννης γράφει για έναν Βασίλη που έζησε στο πετσί του τον εμφύλιο σπαραγμό, το κομμουνιστικό όραμα αλλά και την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού; Όλα προς τι; Για να θυμηθούμε και τον στίχο του Μανόλη Αναγνωστάκη. Μεγάλος πια και έχοντας ως μόνη παρακαταθήκη ένα ζευγάρι πολεμικά κιάλια που δεν επέστρεψε ποτέ στο κόμμα, αναστοχάζεται τη ζωή του, βλέπει τα λάθη του παρελθόντος και αντιλαμβάνεται πως η ζωή του πήγε στράφι. Ούτε την έζησε ούτε και τη χάρηκε. Ένα καθ’ όλα ώριμο και ουσιαστικό μυθιστόρημα, του οποίου η πολιτική ματιά θα «μιλήσει» στην καρδιά των ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα. Το μυθιστόρημα Τα κιάλια του Βασίλι Τσουικόφ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. —Δ.Μ. 

Η Σμαρώ γυρνά στο χωριό με έναν άνδρα νεκρό, έναν γιο, μια παρακόρη και πολλά ψέματα για τη ζωή στην πόλη. Ο Αύγουστος Κορτώ, μέσα από τα βιώματα τεσσάρων γενεών, παρατηρεί τις σκοτεινές γωνιές της ελληνικής ιστορίας στο μυθιστόρημα Σταυραετός και κούκος (εκδ. Πατάκη), ακροβατώντας ανάμεσα στο φολκλόρ και στην Ιστορία. —Κ.Σ.

Δύο θάνατοι, δύο ξεχωριστές ιστορίες και ένα κοινό βάρος, αυτό που αφήνει η απώλεια ενός οικείου προσώπου, είναι το θέμα της νουβέλας της Μάρως Κακαβέλα Το καλοκαίρι του σκύλου (εκδ. Στερέωμα). Τι γίνεται όταν δύο νέα παιδιά πεθαίνουν; Πώς συνεχίζουν τη ζωή τους οι γονείς; Η χαμηλότονη και λιτή γραφή της Κακαβέλα βοηθάει να αναπτυχθεί το δράμα δίχως περιττούς συναισθηματισμούς. Αυτό που σου μένει είναι ότι οι νεκροί συνεχίζουν να ζουν και να καθορίζουν καταλυτικά τους ανθρώπους που έμειναν να τους θυμούνται. —Δ.Μ. 

Λεξικό ιστοριών, προσωπικών μύθων και λογοτεχνίας; Ας μην το ορίσουμε. Το Παρασάγγες (εκδ. Άγρα) του Δημήτρη Καλοκύρη είναι ένα πάρτι διακειμενικότητας που απαιτεί κάποια τόλμη και καλή διάθεση. Φανταστικό το περιστατικό στο κουρείο της Ρώμης. —Α.Δ.

Ρεπεράζ σημαίνει αναζήτηση και εύρεση κατάλληλων χώρων για κινηματογραφικό γύρισμα, αλλά και ο εντοπισμός ύστερα από παρατήρηση. Έτσι και οι ζωές έξι ανθρώπων στο Βερολίνο του 2015, παράλληλες και συχνά διαπλεκόμενες, γίνονται το αντικείμενο παρατήρησης της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου στο μυθιστόρημά της Ρεπεράζ (εκδ. Πατάκη). Τα πρόσωπα αλλάζουν διαρκώς και η αφήγηση σπάει. Με κοφτό λόγο και μεστό ρυθμό, η συγγραφέας εξερευνά την έννοια της μετανάστευσης – κυριολεκτικής και μεταφορικής. —Κ.Σ.

Ο Κωστής γνωρίζει τον Κωνσταντίνο και μέσα από τη συνάντησή τους γίνεται κι ο ίδιος Κωνσταντίνος. Καταναλώνουν λέξεις, αλκοόλ και τσιγάρα κρατώντας σφιχτά ο ένας τον άλλον. Είναι νύχτα, η δεκαετία του ’90 δύει, οι φίλοι τους πεθαίνουν από AIDS και εκείνοι αρνούνται να παραλείψουν το καθήκον τους στον έρωτα. Μια γλώσσα εσκεμμένα ποιητική, σχεδόν συμβολική, καλείται εδώ να περιγράψει την αρχή, τη συνέχεια και το παρατεταμένο τέλος μιας σειράς ερώτων. Το εμβληματικό queer μυθιστόρημα του Παναγιώτη Ευαγγελίδη, Κωνσταντίνος (εκδ. Γεννήτρια), επανεκδίδεται σχεδόν 30 χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση, για να μας θυμίσει μια εποχή που κοντεύει να περάσει στη λήθη. Καταπληκτικό. —Κ.Σ.

Όσοι αγαπούν το ιστορικό μυθιστόρημα θα βρουν συναρπαστική την Πριγκίπισσα Άννα (εκδ. Ίκαρος) του Βασίλη Παπαδόπουλου, ένα πολυδαίδαλο ιστορικό μυθιστόρημα για την εξουσία, την πολιτική, τον έρωτα και την κοινή μοίρα των ανθρώπων. Από τη βυζαντινή Αυλή μέχρι το παγωμένο Κίεβο –που μας κάνει να αγαπήσουμε το πολύτιμο φως– ακολουθούμε την αναπόληση ενός γραμματικού, ερωτευμένου με την αδελφή του Βουλγαροκτόνου. Όταν η πριγκίπισσα αναγκάζεται να παντρευτεί τον ηγεμόνα του Κιέβου, Βλαδίμηρο, υπό τον όρο να βαφτιστούν ορθόδοξοι χριστιανοί όλοι οι υπήκοοί του, εκείνος την ακολουθεί. —Γ.Ψ.

Τα μικρά διηγήματα έκτασης άλλοτε μισής, άλλοτε μιας ή δύο σελίδων, που συναντάμε στο πρώτο βιβλίο της Αλεξάνδρας Χαΐνη, Μισές αλήθειες (εκδ. Ποταμός), ανήκουν στο είδος «Ιστορίες της παλάμης» που εισήγαγε ο Γιασουνάρι Καβαμπάτα. Η συγγραφέας μάς συστήνει με χιούμορ, συναίσθημα και λόγο λιτό, πρόσωπα οικεία, συχνά του οικογενειακού ή γειτονικού κύκλου. Το «Η γόνη στο μπαλκόνι» είναι από τα πιο όμορφα διηγήματα του βιβλίου. —Γ.Ψ.

Η Χρηστίνα-Καλλιρρόη Γαρμπή πιστεύει πως «οι άνθρωποι διαβρώνουν τους άλλους ανθρώπους / τους αλλάζουν σιγά σιγά σχήμα / μέχρι που τους εξαφανίζουν τελείως / η θάλασσα και ο βράχος». Στη νέα της συλλογή διηγημάτων, Τώρα όμως δεν έχουν όλα αυτά (εκδ. Κείμενα), παρακολουθεί αυτή τη σταδιακή διάβρωση με μια ποιητικότητα που δεν χάνει σε ειλικρίνεια. —Κ.Σ.

Τη σκοτεινή Θεσσαλονίκη, με τις εκπλήξεις και τις τραγωδίες που καραδοκούν σε κάθε γωνιά της, ο Σάκης Σερέφας μάς την έχει ήδη συστήσει στο παρελθόν. Στο νέο του βιβλίο Πέτα το στη θάλασσα (εκδ. Μεταίχμιο) υφαίνει, μέσα από ένα σύστημα εκ πρώτης όψεως ασύνδετων προσώπων και καταγραφών, την αληθινή ιστορία μιας μάνας που, αφού πλησίασε μια μέρα του 1963 την προκυμαία της πόλης, έγινε παιδοκτόνος από τη μία στιγμή στην άλλη. Λίγα λεπτά μετά, το μωρό της βυθίστηκε στη θάλασσα, πυροδοτώντας κατακραυγή. Ο Σερέφας μάς δίνει «μια αληθινή ιστορία που επινοεί τον μύθο της μέσα από την πραγματικότητα». —Γ.Ψ.

Πώς είναι άραγε η ζωή στη μέση του πελάγους; Η στεριά φαντάζει μακρινή και οι άνθρωποι χάνονται στα κύματα, αλλά ο Μιχάλης είναι εξοικειωμένος. Το νέο μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα, Αρόδου (εκδ. Ψυχογιός), μοιάζει με μια γλυκιά αφιέρωση στους ανθρώπους της θάλασσας. Η έντεχνη χρήση της ναυτικής ορολογίας και η φυσικότητα των διαλόγων συνθέτουν μια σχεδόν κινηματογραφική αφήγηση που ρέει απνευστί. —Κ.Σ.

Οκτώ ιστορίες που διαφεύγουν από τον ρεαλισμό και πλέουν προς το ανορθόδοξο αποτελούν τη συλλογή διηγημάτων του Ηλία Μπιστολά Η κορυφή του κόσμου (εκδ. Τόπος). Από μια ομάδα ατόμων στην Κερατέα που χάνουν τη ζωή τους δίχως να υπάρχει μια κάποια λογική εξήγηση έως δύο αδέλφια που, αναζητώντας τα ίχνη του χαμένου πατέρα τους, φτάνουν έως την καρδιά του Βόρειου Πόλου, όλες οι ιστορίες διαβάζονται με ένα αχνό χαμόγελο για την εφευρετικότητα του συγγραφέα. Το αποτέλεσμα, εν πολλοίς, είναι αρκετά ενδιαφέρον. —Δ.Μ.

Μπορεί η επιθυμία να είναι πολιτικά ορθή; Δεκαπέντε χρόνια μετά το #MeToo, στη Γαλλία του 2032, δύο άνδρες εκ διαμέτρου αντίθετοι θα αποτελέσουν αντικείμενο δημόσιας συζήτησης για την άδοξη σεξουαλική τους περιπέτεια. Από την υπόθεσή τους θα προκύψουν νέα hashtags, νέοι νόμοι και νέοι προβληματισμοί. Στο πρώτο του μυθιστόρημα, Πέρα από τη συναίνεση (εκδ. Πόλις), ο Ευάρεστος Πιμπλής μάς καλεί να αναρωτηθούμε ποια θα μπορούσαν να είναι τα όρια της συναίνεσης. —Κ.Σ.

Οι φωνές των γυναικών

Ένα μωσαϊκό φτιαγμένο από θραύσματα του γυναικείου βιώματος. Έτσι θα μπορούσε να περιγραφεί ο δεύτερος τόμος της συλλογικότητας-δικτύου γυναικών «H φωνή της». Στο Εκατό και είκοσι φωνές (εκδ. Καστανιώτη) ενώνονται λέξεις, φράσεις, στίχοι για να αναδειχθεί μια ταυτότητα που βάλλεται ανά τους αιώνες. —Κ.Σ.

Στο τρίτο της βιβλίο Φύλο ασθενές – 10 ιστορίες για 10 γυναίκες (εκδ. Βακχικόν), η 28χρονη Μαριάνθη Τενζεράκη μάς παρουσιάζει ηρωίδες σύγχρονες αλλά και παλαιότερων γενεών που αντιστέκονται στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους. [Το προηγούμενο βιβλίο της, Σακάτης (εκδ. ΑΩ), τιμήθηκε με το Βραβείο Πεζογραφίας 2022 από την Εταιρεία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης.] Η σκηνοθεσία και η εικονοποιία είναι το δυνατό της χαρτί, αυτό που κάνει την πραγματικότητά τους ελκυστική στον αναγνώστη. —Γ.Ψ.

Καλοτάξιδο, Γιώργο

Από την πλούσια σοδειά της ελληνικής πεζογραφίας των τελευταίων μηνών, εδώ στο «Κ» χαρήκαμε πιο πολύ για το πρώτο λογοτεχνικό βιβλίο ενός εξ ημών: Ο Γιώργος Ψωμιάδης έκανε το πρώτο βήμα με τη συλλογή διηγημάτων Η φωλιά, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη. Δεν μπορούμε να είμαστε αντικειμενικοί, εν προκειμένω. Αλλά μπορούμε να ευχηθούμε να είναι καλοτάξιδο, Γιώργο, και στα επόμενα τώρα. —Α.Δ.