«Για τους αρχαίους Έλληνες, τα μαθηματικά δεν ήταν νούμερα, ήταν ιδέες· το εργαλείο για να ανακαλύψουν τη βαθύτερη ουσία της πραγματικότητας», ακούμε τη Χάνα Φράι να λέει στο «ελληνικό» επεισόδιο της Απόλυτης Εξερεύνησης, λίγο αφότου έχει επισκεφθεί τον Παρθενώνα. Η νέα παραγωγή του National Geographic δεν είναι απλώς μια ταξιδιωτική σειρά. Είναι μια παγκόσμια περιπέτεια on camera, που προσπαθεί να εξηγήσει τα «πώς;» και τα «γιατί;» του πλανήτη, χωρίς όμως ποτέ να χάνει το χιούμορ της. Οι έξι χώρες (Ελλάδα, Νότια Κορέα, Ισπανία, Βιετνάμ, Ιρλανδία, Ισλανδία) που επιλέχτηκαν δεν παρουσιάζονται με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει. Αντίθετα, η διάσημη Βρετανίδα μαθηματικός και παρουσιάστρια επιχειρεί να λύσει τον γρίφο τους: Τελικά, τι ήταν εκείνο που τις καθόρισε; Κάνοντας ένα διάλειμμα από το απαιτητικό της πρόγραμμα, η Χάνα Φράι, γνωστή στο ελληνικό κοινό μέσα από το βιβλίο της Τα μαθηματικά της αγάπης (εκδ. Key Books), όπου εξηγεί πώς τα μαθηματικά μοντέλα ορίζουν τη ζωή των ανθρώπων, μοιράστηκε μαζί μας ιστορίες από τα γυρίσματα, μας εξήγησε το πώς η γεωγραφία πολλές φορές ορίζει την Ιστορία, αλλά και το γιατί τα μαθηματικά μπορεί να είναι τρομερά διασκεδαστικά (απλώς όχι για όλους).
Φαντάζομαι χρειάστηκε να λείψετε πάρα πολύ καιρό από το σπίτι για να γυρίσετε την Απόλυτη Εξερεύνηση.
Όχι ακριβώς (γέλια). Το χρονοδιάγραμμα των γυρισμάτων ήταν πολύ στενό. Είχαμε έξι εβδομάδες για κάθε τοποθεσία, οπότε, όπως μπορείτε να φανταστείτε, το πρόγραμμα ήταν πολύ «σφιχτό».
Πόσο δύσκολο είναι να «εξηγήσει» κανείς μια χώρα σε 45 λεπτά;
Πάρα πολύ! Αλλά ήταν μια πρόκληση. Πάρτε για παράδειγμα την Ισπανία: αν δει κανείς την περίπτωσή της μέσα στην Ιστορία, η γεωγραφική της θέση την έκανε διαρκώς ένα σημείο συνάντησης –ή και σύγκρουσης– ανθρώπων που έρχονταν είτε από την Ευρώπη είτε από την Αφρική. Έτσι προέκυψαν πολύ διαφορετικές κοινότητες, καθεμία με έντονη αίσθηση τοπικής ταυτότητας. Και όμως, για τον υπόλοιπο κόσμο, η Ισπανία μοιάζει να έχει ενιαία ιστορία. Η γλώσσα της είναι η τρίτη πιο ομιλούμενη στον κόσμο. Και όταν ξεκίνησε τις αποστολές της πέρα από τον Ατλαντικό, προς την Αμερική και πιο πέρα, παρουσίασε τον εαυτό της σαν ένα συνεκτικό σύνολο – πολύ περισσότερο απ’ ό,τι φαίνεται όταν βρίσκεσαι μέσα στη χώρα. Γι’ αυτό ήταν δύσκολο κεφάλαιο στη σειρά. Σε βάζει να αναρωτηθείς: τι είναι τελικά αυτό που κάνει την Ισπανία να είναι Ισπανία;
Τόσο στο βιβλίο σας όσο και στη νέα σειρά, υποστηρίζετε ότι τα μαθηματικά είναι παντού. Είστε σε αποστολή για να διαδώσετε το μήνυμά τους;
Ίσως η «αποστολή» να είναι κάπως υπερβολική λέξη, αλλά νομίζω πως, όταν κάποιος δεν είναι μαθηματικά προσανατολισμένος –αν δηλαδή δεν του άρεσαν τα μαθηματικά στο σχολείο–, είναι λίγο σαν να μην έχει δει ποτέ τη σειρά The Sopranos. Ξέρετε, αυτό το συναίσθημα που λες: «Ζηλεύω, έχεις μπροστά σου μια απίστευτη εμπειρία»; Έτσι, νιώθω για όσους δεν θεωρούν τον εαυτό τους μαθηματικό τύπο.
Δεν είναι ότι θέλω να σας βομβαρδίσω με εξισώσεις ή να σας βάλω να μάθετε την προπαίδεια. Απλώς γνωρίζω ότι υπάρχουν τόσες ενδιαφέρουσες ιδέες που μπορώ να σας δείξω – πράγματα που δεν έχετε ξαναδεί και μπορούν να προσθέσουν πλούτο και βάθος στον τρόπο που βλέπετε τον κόσμο.
Στη σειρά υπάρχουν πολλές ανθρώπινες στιγμές. Για παράδειγμα, όταν τρώτε μαζί με τις γυναίκες αυτοδύτες στη Νότια Κορέα, μετά από μια απαιτητική κατάδυση.
Αυτές οι γυναίκες που βουτάνε καθημερινά τόσα μέτρα κάτω από τη θάλασσα με τον ίδιο τρόπο εδώ και δεκαετίες, για να ψαρέψουν θαλασσινά και να βγάλουν τα προς το ζην, θα μου μείνουν αξέχαστες. Αλλά η στιγμή που θα κρατήσω για πάντα ήταν στο Βιετνάμ, σε ένα μικρό εκτροφείο γαρίδων. Το διαχειριζόταν ένα ηλικιωμένο ζευγάρι και εκεί ζούσαν και οι δύο μικροί τους εγγονοί· ο ένας περίπου δύο ετών, ο άλλος γύρω στα πέντε.
Αυτά τα παιδιά δεν χρειάζονταν επίβλεψη. Έτρεχαν ελεύθερα παντού. Θυμάμαι τον μικρότερο να κατεβαίνει μια σκάλα, να πιάνει ένα ψάρι με γυμνά χέρια, να του δαγκώνει το κεφάλι και να συνεχίζει το παιχνίδι του. Έχω κι εγώ δύο κόρες, στο Λονδίνο, και εκείνη τη στιγμή ένιωσα πως τις έχω μεγαλώσει μέσα σε ένα κλουβί – ωραίο μεν, αλλά κλουβί. Σε πολλές δυτικές πόλεις, αυτό κάνουμε. Τα παιδιά μας δεν έχουν την ελευθερία που είχαν εκείνα τα παιδιά στο Βιετνάμ. Σκέφτηκα τη δική μου ζωή. Είδα κάτι πολύ ελεύθερο, πολύ όμορφο και γεμάτο νόημα στον τρόπο που λειτουργούσαν αυτές οι οικογένειες. Νομίζω πως εμείς στη Δύση αυτό το έχουμε χάσει.
Στο επεισόδιο του Βιετνάμ λέτε ότι η γεωγραφία δεν είναι απλώς το φόντο της Ιστορίας – είναι η ίδια η Ιστορία. Ισχύει αυτό για κάθε χώρα;
Ναι, νομίζω πως ισχύει. Πάρτε για παράδειγμα την Ελλάδα, που έχει αυτό το μαγευτικό σύμπλεγμα νησιών. Εξαιτίας της γεωγραφίας της, ασφαλώς οι άνθρωποι πριν από χιλιάδες χρόνια ήταν ταξιδευτές. Και πώς δεν θα μπορούσαν, αφού προς όποια κατεύθυνση κι αν πας, υπάρχει κάτι να ανακαλύψεις. Δεν είναι σαν να κινείσαι σε μια άδεια έρημο ή έναν ατελείωτο ωκεανό· σε κάθε πλευρά του ορίζοντα υπάρχει πλούτος, ομορφιά, περιέργεια.
Και αυτό δεν μπορεί παρά να έχει διαμορφώσει τον τρόπο που οι Έλληνες –ιδιαίτερα οι αρχαίοι– έβλεπαν τον κόσμο. Ήταν ταξιδευτές του νου, όπως και της γης και της θάλασσας. Πιστεύω πως η γεωγραφία επηρέασε βαθιά την αίσθησή τους για το τι είναι δυνατό, για ό,τι βρίσκεται λίγο πιο πέρα, έτοιμο να ανακαλυφθεί, αρκεί να έχεις τη θέληση να φτάσεις ως εκεί.
Υπάρχει κάτι που δεν θα ξεχάσετε ποτέ από το επεισόδιο στην Ελλάδα;
Ο Παρθενώνας. Το να ανεβαίνεις τη σκαλωσιά, να βρίσκεσαι μέσα στο μνημείο, να τον βλέπεις από τόσο κοντά… Ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία. Νιώθω πραγματικά ευγνωμοσύνη που τη βίωσα.
Πώς καταλήξατε σε αυτές τις έξι χώρες: Νότια Κορέα, Ισπανία, Βιετνάμ, Ιρλανδία, Ελλάδα και Ισλανδία;
Θέλαμε χώρες με πολύ διαφορετικές γεωγραφίες. Η Ελλάδα, με τα αμέτρητα νησιά της και την αίσθηση ότι πάντα υπάρχει κάτι νέο να ανακαλύψεις, είναι το ακριβώς αντίθετο της Ισλανδίας, που βρίσκεται μέσα σε μια απέραντη θάλασσα. Η Νότια Κορέα είναι μια μικροσκοπική χώρα στριμωγμένη ανάμεσα σε γίγαντες (Ρωσία, Κίνα, Ιαπωνία), γεγονός που έχει διαμορφώσει την ταυτότητά της. Και έπειτα, η Ισπανία, που βρέθηκε υπό την επιρροή δύο κόσμων –της Ευρώπης και της Αφρικής–, και τελικά έγινε η ίδια μια δύναμη που απλώθηκε πέρα από τον Ατλαντικό. Οπότε, η επιλογή έγινε για να δούμε χώρες με εντελώς διαφορετικά γεωγραφικά χαρακτηριστικά, ώστε να δοκιμάσω την υπόθεσή μου: αν δηλαδή η γεωγραφία και η Ιστορία είναι τελικά άρρηκτα συνδεδεμένες.
*Η Απόλυτη Εξερεύνηση, μια παραγωγή του National Geographic, είναι διαθέσιμη στην Ελλάδα μέσω Cosmote TV, Nova και Vodafone TV.
