Σε ένα μικρό γραφείο στα άδυτα του γηπέδου «Στράχοφ», τακτοποιούσε ευλαβικά και για πολλά χρόνια χαρτιά που αφορούσαν ξένες δημοσιεύσεις για την πρόοδο στην αθλητική επιστήμη και στις τεχνικές προπόνησης. Μιλούσε έξι γλώσσες και έκανε αυτή την ταπεινή δουλειά με συνέπεια μέχρι και την ημέρα της συνταξιοδότησής του. Παρότι υπήρξε ένας θρύλος του κλασικού αθλητισμού, παρότι μέχρι σήμερα είναι ο μοναδικός δρομέας στην ιστορία που κατέκτησε χρυσά μετάλλια σε πέντε χιλιάδες, δέκα χιλιάδες μέτρα και μαραθώνιο σε Ολυμπιακούς Αγώνες (το 1952 στο Ελσίνκι), το έκανε χωρίς να διαμαρτύρεται. Ο Εμίλ Ζάτοπεκ, ο άνθρωπος που άλλαξε για πάντα τις κούρσες μεγάλων αποστάσεων, πλήρωσε πολύ σκληρά τη στήριξή του στην Άνοιξη της Πράγας. Το Κομμουνιστικό Κόμμα, το οποίο με τόση ευκολία τον χρησιμοποιούσε κατά τη διάρκεια της καριέρας του, του αφαίρεσε τον βαθμό του συνταγματάρχη στον στρατό της Τσεχοσλοβακίας. Σαν να μην έφτανε αυτό, τον έστειλε να εργαστεί σε εξευτελιστικές δουλειές μακριά από την Πράγα και τη σύζυγό του, Ντάνα, η οποία είχε κερδίσει το χρυσό μετάλλιο στον ακοντισμό στους Ολυμπιακούς του Ελίνσκι, μόλις μία ώρα μετά τον δικό του θρίαμβο στα πέντε χιλιάδες μέτρα.
«Ωραία η νίκη, καλύτερη η φιλία»
Γνώρισε το τρέξιμο κατά τύχη, όταν, εργαζόμενος σε ένα εργοστάσιο παπουτσιών, το αφεντικό του έστειλε τέσσερις πιτσιρικάδες να λάβουν μέρος σε μια κούρσα. Δεν ήταν ψηλός και δυνατός, όταν έτρεχε έδειχνε να δυσανασχετεί, αλλά στο τέλος έκοβε πρώτος το νήμα.
«Δεν είναι γυμναστική ή καλλιτεχνικό πατινάζ, ξέρετε», απαντούσε σε όσους τον ρωτούσαν γιατί έκανε γκριμάτσες πόνου όταν έτρεχε. Με αυτές τις γκριμάτσες κέρδισε τρία χρυσά ολυμπιακά μετάλλια μέσα σε οκτώ ημέρες, το τρίτο μάλιστα τρέχοντας για πρώτη φορά στη ζωή του μαραθώνιο! Οι τεχνικές προπόνησης (τρέξιμο με στρατιωτικές αρβύλες ακόμα και πάνω σε χιόνι), η θρυλική αντοχή και το στιλ του του χάρισαν το παρατσούκλι «ατμομηχανή». Μάλιστα, στα χρόνια της δόξας του, και παρά την καθολική του κυριαρχία, είχε πάντα μια συμβουλή για συναθλητές, κάτι που τον κατατάσσει ως έναν από τους πιο αγαπητούς ολυμπιονίκες όλων των εποχών ανάμεσα ακόμα και στους αντιπάλους του.
«Η νίκη είναι ωραία, αλλά η φιλία ακόμα καλύτερη», είχε πει για τις κόντρες του με τον Γάλλο Αλέν Μιμούν, με τον οποίο υπήρξαν μεγάλοι αντίπαλοι, αλλά ακόμα πιο καλοί φίλοι. «Αν θέλεις να τρέξεις, τρέξε ένα χιλιόμετρο. Αν θέλεις να γνωρίσεις μια άλλη ζωή, τρέξε έναν μαραθώνιο», ήταν η συμβουλή ζωής του, κατά πολλούς, κορυφαίου δρομέα όλων των εποχών, το νήμα της ζωής του οποίου κόπηκε τελευταία φορά τέτοιες ημέρες πριν από 25 χρόνια.
