Ευγενικός, ανήσυχος, διαυγής, ο Νίκος Πατρελάκης δίνει την αίσθηση ότι κάνει κάτι πάρα πολύ σημαντικό – και πράγματι κάνει. Συναντηθήκαμε στο υπόγειο στούντιο που έχει στα Άνω Ιλίσια και συζητήσαμε ήρεμα, χωρίς πίεση χρόνου, πάνω από ένα πιάτο φρέσκα μπισκότα. Αφορμή της κουβέντας μας ήταν το νέο του πρότζεκτ, Omni. Ωστόσο σταθήκαμε σε πολλά σημεία της πορείας και της σκέψης του, σαν ένα κομμάτι ηλεκτρονικής μουσικής πλούσιο σε εναλλαγές.
Κύριε Πατρελάκη, το πρώτο που διαβάζει κανείς για εσάς στο ίντερνετ είναι ότι «ως DJ έχει συμβάλει στην εξέλιξη της ελληνικής κλαμπ σκηνής». Πρόκειται πράγματι για το μεγαλύτερό σας επίτευγμα;
Όχι, αλλά είναι το πιο δημοφιλές. Και το πιο συνεπές μέσα στα χρόνια. Κατά τα άλλα, είμαι επίσης μουσικός και σκηνοθέτης.
Από τι ηλικία παίζετε στα κλαμπ;
Από τα 19. Ξεκίνησα από ένα μεγάλο κλαμπ στου Γουδή, σε ένα παλιό σινεμά. Δεν θυμάμαι πια πώς το έλεγαν. Μετά έπαιξα στα Άστρα στη Μύκονο, «άνοιξα» το Cavo Paradiso, έκανα τρία χρόνια residency στο MAD, έπαιξα στο Factory και στο X-Club της Λένορμαν, που ήταν το πιο ωραίο, το πιο ευφάνταστο πράγμα που έχει γίνει στην Ελλάδα. Είστε μικρός, δεν θα το έχετε προλάβει.
Πολλές φορές, όταν μιλάτε εσείς οι παλιοί για τα θρυλικά κλαμπ της Αθήνας, την Αυτοκίνηση, το Factory κ.ά., το κάνετε με κάποιου είδους νοσταλγία για τις παλιές καλές μέρες…
Εγώ δεν νοσταλγώ, όχι. Καμία σχέση. Απλώς λυπάμαι που η σημερινή νεολαία δεν έχει μέρος να νιώσει αυτές τις αποχρώσεις. Γιατί ήταν κάτι ειδικό. Ήταν το ειδικό της αρχής: συμμετέχω σε κάτι που συμβαίνει τώρα, παγκόσμια.
Και σήμερα δεν συμβαίνουν νέα πράγματα που κάποτε θα θυμόμαστε;
Δεν συμβαίνει κάτι με τέτοια ένταση, όπως αυτό που συνέβη στα τέλη των ’80s και στις αρχές των ’90s, παγκόσμια. Η έκρηξη του τέκνο, του progressive, ακόμα και του γενικού house ήχου. Ήμασταν εκεί, σε αυτή την έκρηξη. Αν σήμερα υπήρχε μια τέτοια έκρηξη, θα τη γνωρίζατε κι εσείς κι εγώ.
Μιλάτε αποκλειστικά για την ηλεκτρονική μουσική…
Ναι. Και ειδικότερα τη χορευτική. Η οποία όμως δεν είναι ηλεκτρονική μουσική εδώ, έτσι; Και αυτό είναι ένα από τα points του νέου δίσκου. Προσπάθησα να βγάλω τη φόρμα της χορευτικής μουσικής, για να βγω από το δικό μου comfort zone, αλλά και να δώσω στο κοινό την ευκαιρία να ακούσει κάτι ανένταχτο, κάτι πιο καινούργιο, σαν αίσθηση τουλάχιστον, αν όχι σαν αρμονία ή σαν σύνθεση. Να μην καβαλήσω το άλογο της dance και πω «πάμε κι όπου βγει».
Από ανασφάλεια το κάνουν αυτό οι δημιουργοί;
Εδώ στην Ελλάδα, η σκηνή είναι πολύ μικρή. Αυτό που κάνουμε είναι και επάγγελμα. Πρέπει και να μας ζήσει. Όταν ήμουν 19, έλεγα: «Θέλω να γράψω μουσική για ταινίες». Έγραψα. Δύο! (γέλια). Πόσες ελληνικές ταινίες βγαίνουν τον χρόνο;
Στα κλαμπ παίζετε ακόμα;
Παίζω πιο αραιά, σε μικρούς χώρους κυρίως. Αλλά διαβάζω και ακούω μουσική συνεχώς. Συνεχώς έχω ένα καινούργιο σετ.
Διασκεδάζετε σε κλαμπ;
Όχι πια. Έχω άλλες προτεραιότητες, που μου δίνουν μεγάλη ευχαρίστηση. Ως αποτέλεσμα, έχω πολύ μεγάλη χαρά, ευθυγράμμιση εσωτερική, ηρεμία… Είναι το happy place μου η μουσική, οι εικόνες και όλα αυτά που κάνω, δεν χρειάζομαι κάτι άλλο. Βγαίνω όμως για ποτό, με ενδιαφέρει η συναναστροφή, οι φίλοι μου, αυτή είναι η αναγκαιότητα και όχι να ακούσω την πιο υπέροχη μουσική από νέους DJs.
Πώς δημιουργείτε μουσική; Μπορείτε να αναφέρετε μηχανήματα, προγράμματα;
Μπορώ να αναφέρω μηχανήματα, αλλά σας ενδιαφέρουν; Πολύ αναλογικό, hi-end ψηφιακό… Όταν ξεκινάω, θέλω να περιγράψω ένα συναίσθημα. Γίνεται μια μείξη σύνθεσης και παραγωγής. Το κομμάτι της παραγωγής έχει να κάνει με το απολύτως σύγχρονο. Αυτό που γνωρίζω ως τεχνογνωσία, το οποίο αλλάζει καθημερινά, καθώς διαβάζω, για να μην πεθάνω τόσο βλάκας. Η συνθετική μου διάθεση, πάλι, αναφέρεται στο παρελθόν μου. Ό,τι έχω μαζέψει σαν εντύπωση, επιρροή ή επιθυμία μέσα στα χρόνια, εκφράζεται εκείνη τη στιγμή, με τα σύγχρονα μηχανήματα. Γενικώς προσπαθώ να έχω μια καλή μείξη αναλογικού και ψηφιακού. Δεν έχω φοβίες, ούτε εμμονές. Π.χ., δεν με ενδιαφέρει να παίξω με βινύλια. Για πολλούς λόγους. Και ο πρώτος είναι ότι στα βινύλια οφείλω τη δισκοπάθειά μου. Έχω κουβαλήσει τσάντες είκοσι κιλών, ανά την Ελλάδα, για μία δεκαετία.
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι χρήσιμη στη δουλειά σας τελευταία; Ή περισσότερο σας «εκνευρίζει» η παρουσία της;
Αλγόριθμοι βοηθητικοί υπάρχουν εδώ και 20 χρόνια. Task-based βέβαια, κλειστοί, πεπερασμένοι, αλλά αλγόριθμοι. Τεχνητή νοημοσύνη. Το σύνολο της ψηφιακής τεχνολογίας περιλαμβάνει τέτοιου είδους βοηθήματα. Από εκεί και πέρα, τα τελευταία δύο χρόνια, υπάρχει ένα μάρκετινγκ που αποθεώνει το AI. Εννοείται ότι βγαίνουν καινούργια πράγματα. Δεν είμαι σίγουρος πώς μπορούν να ενσωματωθούν με καλλιτεχνικό τρόπο. Όταν πρόκειται για καθαρά τεχνικά πράγματα, είναι πιο εύκολο. Και πάλι, όμως, δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη αντίληψη, την ανθρώπινη πείρα και τη φθαρτότητα. Όχι το λάθος, αλλά το ανθρώπινο στοιχείο. Το προσωπικό ύφος. Που ακόμη και στους βιρτουόζους είναι αισθητό.
Μία από τις πιο γνωστές δουλειές σας είναι το mash-up στους τίτλους αρχής των Απαράδεκτων. Θυμάστε πώς είχε προκύψει;
Μου είχε ζητήσει ο Νίκος Μουρατίδης, που έκανε τη μουσική επιμέλεια, να φτιάξω κάτι που να είναι αντιπροσωπευτικό για τη γενιά των ηρώων της σειράς, χωρίς να είναι ρετρό. Να έχει έναν καινούργιο αέρα. Αυτό έκανα.
Δεν είστε περήφανος γι’ αυτή τη δουλειά;
Είναι δίκαιο που με ακολουθεί, αλλά είναι λίγο άδικο σε σχέση με άλλα πράγματα που έχω κάνει, πολύ πιο σημαντικά. Οι εμπορικές δουλειές σε ακολουθούν επειδή είναι εμπορικές. Εννοείται ότι έχω καλή επιστροφή από τη Βέρα στο δεξί, γιατί ήταν νούμερο ένα στη θεαματικότητα για τρία-τέσσερα χρόνια. Θέλω όταν πεθάνω να με θυμούνται για το σήμα των Απαράδεκτων; Θα προτιμούσα όχι (γέλια).
Πάντως μου κάνετε εντύπωση: Απαράδεκτοι, Βέρα στο δεξί, μουσική για τις τελετές των Ολυμπιακών Αγώνων 2004. Πώς και δεν γίνατε ποτέ mainstream;
Το mainstream μου δόθηκε από την πρώτη μέρα. Ήξερα όμως πολύ καλά τι ήθελα να κάνω, και δεν ήταν αυτό. Θα μου πεις, δεν ήθελες να βγάλεις χρήματα; Όχι σε βάρος της μουσικής μου. Όσο χρόνο είχα και όσο μυαλό είχα, ήθελα να το αφιερώσω στο να κάνω ηλεκτρονική μουσική. Δεν ξέρω… Αν το εμπορικό ήταν πιο υγιές στη χώρα μας, θα το έκανα. Στο μυαλό μου, εμπορική είναι η Μπιορκ. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει Μπιορκ. Η αναφορά της ποπ εδώ είναι συναισθηματική. Δεν υπάρχει καινοτομία. Οι Τρύπες δεν είναι Radiohead. Για κανέναν λόγο.
«Θέλω όταν πεθάνω να με θυμούνται για το σήμα των Απαράδεκτων; Θα προτιμούσα όχι (γέλια)».
Σας αρέσουν και οι πρόσφατες δουλειές της Μπιορκ;
Εικαστικά. Δηλαδή ακαδημαϊκά. Τις παρατηρώ όπως θα παρατηρούσα ένα αφηρημένο έργο σε μουσείο. Δέχομαι πράγματα από το έργο, αισθαντικά, χωρίς να ξέρω τι σκεφτόταν ο καλλιτέχνης. Και αγαπώ πολύ τον ακτιβισμό της. Από την αρχή. Η κοπέλα είχε έναν σκοπό από την αρχή – και είναι πολύ σωστός. Στο Omni, τώρα, προσπάθησα και εγώ να βάλω μέσα την οικολογία, ως επαγρύπνηση για έναν πραγματικό κίνδυνο. Βρέθηκα στην Πίνδο 20 Φεβρουαρίου του 2024 και είχε 19 βαθμούς. Έφτασα σε εκβολές ποταμών περιμένοντας να δω χειμερινή ροή και είδα κάτι ρυάκια. Δεν μπορεί η συζήτηση επ’ αυτού να λέμε ότι έχει ένα υπόστρωμα γραφικότητας. Ποια γραφικότητα; Δεν έχουμε νερό! Σε τρία χρόνια θα κοστίζει διπλά το νερό. Σε πέντε χρόνια θα έχουμε δελτίο.
Διαβάζω ότι «το άλμπουμ σχεδιάστηκε σε όλη την Ελλάδα, σε ψηλά δάση και απόμερα καταφύγια, σε ερημικά εργοστάσια και απόμερες βουνοκορφές». Μήπως ένας δίσκος σήμερα χρειάζεται και ένα κόνσεπτ για να μας «ψήσει» να τον ακούσουμε; Μήπως είναι και λίγο μάρκετινγκ αυτό;
Εγώ βρέθηκα σε μέρη που ήθελα να κινηματογραφήσω και παράλληλα ηχογραφούσα. Έφτιαξα μια μπάνκα από ηχητικά εφέ σαν βάσεις και γυρνώντας στο στούντιο, άρχισα να τα επεξεργάζομαι. Έτσι συνέβη και είναι ειλικρινές.
Ξεχώρισα το Nova Vida, όπου η εισαγωγή θυμίζει το κλασικό I feel love, αλλά στην πορεία το κομμάτι φέρνει στο μυαλό εικόνες ταξιδιού από ένα νυχτερινό φυσικό τοπίο…
Το πρώτο κομμάτι του δίσκου λέγεται Exit, γιατί η διάθεσή μου είναι να φύγουμε από τη σημερινή πραγματικότητα, που έχει παθογένεια, να ελευθερωθούμε και να οδηγηθούμε σε ένα άλλο σκεπτικό. Και καταλήγω στο Nova Vida, σαν να λέω ότι αφ’ ης στιγμής κάναμε έναν νοητικό κύκλο, πάμε για μια νέα ζωή, έναν άλλο τρόπο. Αυτός ο τρόπος περιέχει χορό, με την έννοια της αυτοδιάθεσης αλλά και της ευχαρίστησης. Ε, και είπα εδώ ας έχουμε μια σταθερή αναφορά, γιατί το κομμάτι που αναφέρεις υπήρξε η αρχή αυτού που ονομάζουμε ηλεκτρονική χορευτική μουσική. Kατά τα άλλα, προσπάθησα να χρησιμοποιήσω ηχοχρώματα που είναι δικά μας. Με ενδιαφέρει αυτό. Γιατί στο τέλος της ημέρας εδώ μένω, αγαπώ το χώμα αυτό και τον ήλιο και με έχουν καθορίσει. Εκεί, με τους Έλληνες μουσικούς της ηλεκτρόνικα υπάρχει ένα ταμπού. Δεν δέχονται ότι η ηλεκτρονική μουσική μπορεί να έχει ελληνικά στοιχεία. Μα αυτό είναι ένα πείραμα. Είναι η χαρά της ζωής. Όσο λιγότεροι είμαστε, τόση τρέλα πρέπει να έχουμε!
Όταν κανονίζαμε τη συνέντευξη, προτείνατε να μου στείλετε το άλμπουμ ψηφιακά και σας είπα «θα το ακούσω από το Spotify». Φαντάζομαι θα μου το στέλνατε σε καλύτερη ποιότητα… Mήπως ήμουν αγενής;
Όχι. Εγώ φρόντισα στη διαδικασία του mastering και στη μείξη να είμαι συμπεριληπτικός. Τι θα σου πω; Ότι πρέπει να ακούσεις σε hi-fi ή hi-end μηχάνημα τον δίσκο μου, γιατί αλλιώς δεν θα έχεις την πλήρη εμπειρία που εγώ έχω στο μυαλό μου; Άκουσέ το και στον δρόμο με ακουστικά. Θα μπλέξεις τον ήχο μου με το λεωφορείο που περνάει, τα πουλιά που πετάνε, τις κυρίες που βγαίνουν από το σούπερ μάρκετ. Με ενδιαφέρει το ότι θα σου ντύσω την αστική σου αντίληψη και το περιβάλλον σου. Η μουσική έχει πολλές χρήσεις.
«Δεν δέχονται ότι η ηλεκτρονική μουσική μπορεί να έχει ελληνικά στοιχεία. Μα αυτό είναι ένα πείραμα. Είναι η χαρά της ζωής. Όσο λιγότεροι είμαστε, τόση τρέλα πρέπει να έχουμε!»
Αν πιάσουμε τους πιο hot δίσκους του 2024 (των Charli XCX, Jamie XX και Fred Αgain), θα δούμε ότι η ηλεκτρονική μουσική είναι μπροστά, τη στιγμή που το ροκ, η φολκ ή ακόμα και το χιπ χοπ έχουν μείνει λίγο πίσω…
Κυρίως έχουμε μια νέα γενιά δημιουργών, που καταξιώθηκαν γρήγορα, περνώντας το είδος σε διάφορες χρήσεις. Ακούμε πια ηλεκτρονική μουσική σε ταινίες, στον χορό, στο θέατρο, το οποίο μέχρι πρόσφατα ήταν ταμπού. Επίσης, ακούμε μείξεις της ηλεκτρονικής μουσικής με την κλασική, σε μια πολύ υγιή βάση. Στην Ελλάδα τι πρόκειται να συμβεί; Είναι η ερώτησή μου. Η πρωτοπορία εδώ δεν αγκαλιάζεται. Χρειάζεται αγάπη, προσοχή και φροντίδα από το θεσμικό πλαίσιο. Αυτή τη στιγμή υπάρχει μια ολόκληρη σκηνή electro-folk, που στην Ελλάδα ούτε έχει ακουμπήσει! Κι αν έχουμε folk εδώ! Δεν υπάρχει στη χώρα μας καινοτομία. Υπάρχουν μουσικοί με following, που επικοινωνούν πολιτικά ή ανθρωπιστικά μηνύματα, αλλά δεν υπάρχει καινοτομία.
Μιλάτε για τους δημοφιλείς έντεχνους;
Ναι, μιλάω για τους δημοφιλείς έντεχνους. Να πεις «άκουσα κάτι καινούργιο». Ακόμα και από τους πιτσιρικάδες, τους ράπερ, που τους κοιτάζουν όλοι με πολύ μεγάλη εκτίμηση, δεν υπάρχει καινοτομία.
Ο Βραχνός προφήτης του Θανάση Παπακωνσταντίνου είχε καινοτόμα στοιχεία για εσάς;
Είμαι κακό δείγμα. Αυτό που περιμένω για να ξαφνιαστώ, δεν είναι δίκαιο να το ζητάω από τους ανθρώπους αυτούς. Περιμένω να ξαφνιαστώ από νέους δημιουργούς, οι οποίοι όμως δεν ξέρω αν έχουν τις κατάλληλες συνθήκες. Πάντως είμαι αισιόδοξος μέχρι βλακείας.
Κάτι άλλο: Στη συνεργασία σας με τον Πολ Μακάρτνεϊ, το 1999, είχατε προσωπική επαφή μαζί του;
Ναι. Ήταν ένα κομμάτι που είχαμε συνθέσει από κοινού για τη σύζυγό του, τη Χέδερ Μιλς, ώστε να συγκεντρωθούν χρήματα για άτομα με κινητικά προβλήματα. Βρέθηκα στο στούντιο του Άντριου Λόιντ Βέμπερ με τον τεχνικό του Μακάρτνεϊ και τον ίδιο. Είχαμε όρντινο στις δέκα το πρωί. Ήρθε δέκα και δέκα, με τον κολλητό του και με τρεις κιθάρες. Ηχογραφήσαμε σερί, με ένα μισάωρο διάλειμμα για φαγητό, μέχρι τις εννιά το βράδυ. Στις εννιά το βράδυ, ενώ μάζευε ο φίλος του τις κιθάρες, ο Μακάρτνεϊ μου είπε: «Νίκο, θέλεις να κάνουμε κάτι ακόμα; Έχω φέρει και αυτόν τον σωλήνα, που τον χρησιμοποιήσαμε με τους Μπιτλς και βγάζαμε τη φωνή από μέσα, για άκουσέ το». Και άρχισε να τραγουδάει μέσα στον σωλήνα. Μετά από έντεκα ώρες δουλειάς. Μου είχε καεί το μυαλό, λέω «αποκλείεται!». Μετά έρχεσαι στην Ελλάδα και ο μουσικός δεν θέλει να είναι εκεί, δεν σε θέλει και εσένα και σε λούζεται, όλα είναι «όχι». Εκεί λοιπόν είπα: «Εννοείται ότι αυτός ο άνθρωπος έχει αυτού του είδους τη λάμψη, γιατί είναι αυτό. Είναι εντελώς δοσμένος».
Στη δουλειά ήταν σοβαρός; Έκανε πλάκα;
Ήταν ένας κανονικός άνθρωπος. Προφανώς είχε γνώση της ύπαρξής του, αλλά με πάρα πολύ κέφι και πολύ ενδιαφέρον.
Θα ακούσουμε ζωντανά το νέο άλμπουμ;
Ναι, τον Φεβρουάριο. Είναι κάτι καινούργιο για μένα. Πέρα από τη μουσική, έχω σχεδιάσει ένα installation με τέσσερις οθόνες. Και υπάρχει και ένα δεύτερο κομμάτι, ακαδημαϊκό, που έχει να κάνει με τη συζήτηση για το περιβάλλον. Το οποίο ξεκινάει από μια καταγραφή. «Πήγα εκεί και, ενώ έπρεπε να δω αυτό, είδα εκείνο. Θέλετε να το συζητήσουμε;». Σε πρώτο πλάνο, πια. Και όχι έτσι γενικά, κλιματική κρίση. «Ανεβαίνει η θάλασσα ή όχι; Στεγνώνουν τα ποτάμια ή όχι;» Απλά πράγματα. Θα γίνουν μια σειρά από συνεργασίες με πανεπιστήμια του εξωτερικού και γενικά έχω σκοπό μέσα στο 2025 να το παίξω όσο μπορώ. Με ενδιαφέρει αυτό το πρότζεκτ. Και για την εξωστρέφεια της ελληνικής σκηνής. Θέλω να φωνάξω «είμαστε εδώ και κάνουμε πράγματα που μπορούν να θεωρηθούν καινοτόμα παντού». Δεν θέλω να είμαι καλός για Ελλάδα. Θέλω να είμαι καλός.
