Το πιο συνηθισμένο γκατά είναι με χορίζ, μια γέμιση που αποτελείται από αλεύρι, βούτυρο και ζάχαρη, αλλά μπορεί να έχει και άλλες γεμίσεις, όπως καρύδια και αποξηραμένους καρπούς (βερίκοκα, σύκα, δαμάσκηνα). Κάθε περιοχή, κάθε χωριό στην Αρμενία έχει τη δική της συνταγή για γκατά. Μπορεί να βρεθεί σε μια ποικιλία σχημάτων και μεγεθών, και συνήθως είναι διακοσμημένο με την ίδια τη ζύμη. Στους γάμους, ο γαμπρός όταν πάει να παραλάβει τη νύφη πριν πάνε στην εκκλησία, της προσφέρει ως δώρο ένα γκατά. Το μοιράζει και η μαμά της νύφης σε κάθε ανύπαντρη κοπέλα, σαν καλή τύχη για να παντρευτούν κι εκείνες. Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς τοποθετούν ένα νόμισμα μέσα στη ζύμη πριν από το ψήσιμο και λέγεται ότι όποιος κερδίζει το κομμάτι με το νόμισμα θα έχει καλή τύχη, όπως με τη δική μας βασιλόπιτα. Παλιά συνήθιζαν να ψήνουν το γκατά σε ταντούρι και το πρόσφεραν στη γιορτή της Υπαπαντής. Κάποιοι το τυλίγουν ρολό και το κόβουν σε κομμάτια. Η παρασκευή του γκατά έχει ενταχθεί στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Δημοκρατίας της Αρμενίας. Τα σχέδια γίνονται πάνω στην επιφάνεια του γλυκού με πιρούνι ή και με ειδική ξύλινη σφραγίδα.
40′ προετοιμασία
30‘ ψήσιμο
40′ αναμονή
Σύνολο: 1 ώρα και 50′
Υλικά
Μερίδες: για 1 γκατά 18-20 εκ.
Για τη ζύμη
2 αυγά
100 γρ. λιωμένο βούτυρο ή βούτυρο γάλακτος
150 γρ. ξινόγαλα ή γιαούρτι
1/2 κουτ. γλυκού σόδα περίπου
400 γρ. αλεύρι για όλες τις χρήσεις
Για τη γέμιση
50 γρ. λιωμένο βούτυρο αγελαδινό
150 γρ. ζάχαρη
150 γρ. αλεύρι για όλες τις χρήσεις
1 κουτ. σούπας κονιάκ (προαιρετικά)
1 κάψουλα βανιλίνη
Για το άλειμμα
2 κουτ. σούπας από τα αυγά της ζύμης, ανακατεμένα με 1 κουτ. σούπας γάλα
Διαδικασία
Ζύμη
Για να ετοιμάσουμε το γκατά χτυπάμε ελαφρώς με ένα πιρούνι τα δύο αυγά και αφαιρούμε 2 κουτ. σούπας, για να το χρησιμοποιήσουμε στο τέλος για επάλειψη μαζί με το γάλα.
Στο υπόλοιπο αυγό προσθέτουμε όλα τα υπόλοιπα υλικά της ζύμης, ρίχνοντας το αλεύρι σταδιακά (μπορεί να μη χρειαστεί όλο), και ζυμώνουμε μέχρι να έχουμε μια ζύμη μαλακή που να μην κολλάει στα χέρια. Καλύπτουμε με μεμβράνη και αφήνουμε για 30 λεπτά στο ψυγείο.
Γέμιση
Ανακατεύουμε όλα τα υλικά μέχρι να γίνει ένα μείγμα σαν βρεγμένη άμμος.
Γκατά
Ανοίγουμε τη ζύμη σε στρογγυλό φύλλο πάχους 0,5-1 εκ. Απλώνουμε τη γέμιση στο κέντρο και αρχίζουμε να μαζεύουμε τις άκρες του φύλλου προς το κέντρο ώσπου να γίνει όλο σαν πουγκί.
Κλείνουμε καλά το άνοιγμα κι έπειτα με τον πλάστη ανοίγουμε το πουγκί (μαζί με τη γέμιση), έτσι ώστε να έχει διάμετρο περίπου 18-20 εκ.
Ανακατεύουμε το αυγό που είχαμε κρατήσει με το γάλα και αλείφουμε την πίτα.
Με ένα πιρούνι το τρυπάμε εδώ κι εκεί και με τα δόντια του πιρουνιού κάνουμε σχέδια πάνω στη ζύμη.
Ψήνουμε σε προθερμασμένο φούρνο στους 180°C για 30-40 λεπτά, μέχρι να αποκτήσει όμορφο χρυσαφί χρώμα.
