To αριστούργημα του Μιγκέλ ντε Θερβάντες αφηγείται την ιστορία του Αλόνσο Κιχάνο, ενός φτωχού αγρότη, ο οποίος, επηρεασμένος από την πλειάδα ιπποτικών μυθιστορημάτων που έχει διαβάσει, πιστεύει ότι είναι και ο ίδιος ιππότης. Για να κυνηγήσει, λοιπόν, τη μοίρα του, περιπλανάται με το άλογό του, τον Ροσινάντε, και τον πιστό και ταπεινό ιπποκόμο Σάντσο Πάντσα. Ενώ, όμως, ο Δον Κιχώτης είναι προσκολλημένος στον φανταστικό κόσμο, ο Σάντσο Πάντσα αντιπροσωπεύει την κοινή λογική. Πρόκειται για δύο διαφορετικές οπτικές, οι οποίες παρουσιάζονται με ρεαλισμό, χωρίς κάποιου είδους κρίσης.
Λέγεται ότι ο Θερβάντες άρχισε να γράφει τον Δον Κιχώτη ενώ ήταν φυλακισμένος στη Σεβίλλη για αρκετούς μήνες το 1597. Το έργο εκδόθηκε σε δύο μέρη. Ο πρώτος τόμος κυκλοφόρησε στη Μαδρίτη στις 16 Ιανουαρίου 1605. Η επιτυχία του ήταν τόσο μεγάλη ώστε ο τυπογράφος Χουάν ντε λα Κουέστα αναγκάστηκε να κυκλοφορήσει μια δεύτερη έκδοση μόλις τρεις μήνες αργότερα. Λόγω της βιασύνης αυτής, όμως, τα πρώτα αντίτυπα του έργου είχαν πολλά τυπογραφικά λάθη. Μέχρι τον Αύγουστο του 1605 είχαν κυκλοφορήσει δύο εκδόσεις στη Μαδρίτη, δύο στη Λισαβόνα και μία στη Βαλένθια. Αργότερα, το 1607 και το 1611 το βιβλίο εμφανίστηκε στις Βρυξέλλες και στο Μιλάνο. Υπεύθυνος της πρώτης αγγλικής μετάφρασης του Δον Κιχώτη του 1612 ήταν ο Τόμας Σέλτον.
Δεν είναι γνωστό πότε άρχισε ο Θερβάντες να γράφει το δεύτερο μέρος, το οποίο θεωρήθηκε από πολλούς κριτικούς ως ακόμα καλύτερο από το πρώτο – και από άποψη περιγραφής αλλά και σε ό,τι αφορά το «βάθος» της ιστορίας του. Σε κάθε περίπτωση πάντως, και αυτός ο τόμος τυπώθηκε στο ίδιο τυπογραφείο με τον πρώτο και κυκλοφόρησε δέκα χρόνια αργότερα, το 1615. Λόγω της ευρείας απήχησής του, ανατυπώθηκε στις Βρυξέλλες και στη Βαλένθια το 1616 και στη Λισαβόνα το 1617. Το ίδιο έτος έγινε επίσης η πρώτη εκτύπωση και των δύο τόμων μαζί στη Βαρκελώνη. Το 1620 κυκλοφόρησε και στην Αγγλία το δεύτερο μέρος του έργου, με τον τίτλο Η ιστορία του γενναίου και πνευματώδους ιππότη-περιπλανώμενου Δον Κιχώτη της Μάντσα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει, πάντως, το γεγονός ότι ο συγγραφέας, παρά τη μεγάλη επιτυχία του έργου του, δεν εξασφάλισε πολλά κέρδη λόγω διάφορων περιορισμών στα δικαιώματα εκτύπωσης καθώς και παράνομων εκδόσεων.
Δεν ήταν, όμως, μόνο αυτό που είχε να αντιμετωπίσει ο Θερβάντες. Εναν χρόνο μετά την έκδοση του πρώτου μέρους, κυκλοφόρησε μια πλαστή ιστορία από άλλον συγγραφέα. Φοβούμενος, λοιπόν, μήπως κάποιος κλέψει ξανά το δημιούργημά του, αποφάσισε να βάλει τέλος στη ζωή του ήρωά του στην ολοκλήρωση του δεύτερου μέρους. Ο Δον Κιχώτης επέστρεψε στο σπίτι του έχοντας πια πάψει να ζει στον κόσμο της φαντασίας του, αλλά στη συνέχεια αρρώστησε. Αξιοσημείωτο είναι δε ότι ενώ ο βασικός ήρωας αναπαύεται, ο ιερέας και ο κουρέας του προχωρούν στο κάψιμο μέρους της βιβλιοθήκης του ως ένα είδος εκδίκησης για την τρέλα του – μια επιλογή τίτλων που αφορά στη λογοτεχνική κριτική ιπποτικών βιβλίων και ταυτόχρονα αποτελεί παρωδία των πρακτικών της Ιεράς Εξέτασης.
Ο Δον Κιχώτης αναμφίβολα επηρέασε εκατοντάδες Ευρωπαίους συγγραφείς των αιώνων που ακολούθησαν, ενώ μέχρι και σήμερα, παραμένει ένα ιδιαίτερα δημοφιλές ανάγνωσμα.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
