Μετά τον πρόωρο θάνατο του αυτοκράτορα Λέοντα Δ΄ το 780, στον βυζαντινό θρόνο ανέβηκε ο ανήλικος γιος του Κωνσταντίνος ΣΤ΄. Εως την ενηλικίωσή του, την επιτροπεία του θρόνου ανέλαβε η χήρα μητέρα του, αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία. Η Ειρήνη κλήθηκε να διαχειριστεί ένα μείζον εσωτερικό και θρησκευτικό ζήτημα, την Εικονομαχία, η οποία απασχόλησε σε μεγάλο βαθμό τους προκατόχους της.
Διαθέτοντας δυναμικό χαρακτήρα, η Ειρήνη δεν επιθυμούσε να βρίσκεται μονίμως υπό την επιτήρηση των αδερφών του συζύγου της και των ανθρώπων του πεθερού της Κωνσταντίνου Ε΄. Ούσα και η ίδια υποστηρίκτρια της αναστήλωσης των εικόνων, προσπάθησε να προσεταιριστεί τους εικονολάτρες, προκειμένου να την υποστηρίξουν στις πολιτικές επιλογές της. Με τη βοήθεια του Πατριάρχη Ταράσιου συγκάλεσε το 786 στην Κωνσταντινούπολη, στον ναό των Αγίων Αποστόλων, Οικουμενική Σύνοδο για την αποκατάσταση των εικόνων. Η Σύνοδος, ωστόσο, διαλύθηκε από ένοπλα τάγματα των εικονομάχων.
Την επόμενη χρονιά, το 787, η Ειρήνη συγκάλεσε νέα Σύνοδο, αυτή τη φορά στη Νίκαια, έχοντας φροντίσει προηγουμένως να στείλει τα αυτοκρατορικά στρατεύματα στα ανατολικά σύνορα σε πόλεμο εναντίον των Αράβων. Η Ειρήνη κατάφερε να αποκαταστήσει τις εικόνες, έχοντας στο πλευρό της τον Ταράσιο. Το 790, όμως, αναγκάστηκε να παραχωρήσει την εξουσία στον γιο της, ευρισκόμενη υπό την πίεση των θεματικών στρατών.
Ο Κωνσταντίνος ΣΤ΄ αποδείχθηκε ένας ανίκανος αυτοκράτορας, υποπίπτοντας κατ’ επανάληψη σε χονδροειδή λάθη τόσο στην εξωτερική όσο και στην εσωτερική πολιτική. Το 792 ηττήθηκε σε μάχη από τους Βουλγάρους. Στη συνέχεια, αμαύρωσε την εικόνα του στους υπηκόους του διώχνοντας τη σύζυγό του Μαρία και επισημοποιώντας τη σχέση του με τη Θεοδότη, την οποία στη συνέχεια παντρεύτηκε. Οι πράξεις του πυροδότησαν τη «μοιχιανή διαμάχη» στους εκκλησιαστικούς κύκλους. Εκμεταλλευόμενη τη δυσαρέσκεια εναντίον του Κωνσταντίνου ΣΤ΄, η Ειρήνη τον ανέτρεψε το 797 και διέταξε την τύφλωσή του στο ίδιο ακριβώς δωμάτιο που τον έφερε στον κόσμο.
Ο Μεσαίωνας υπήρξε μια περίοδος, κατά την οποία οι γυναίκες δεν συνήθιζαν να αναλαμβάνουν την εξουσία, αλλά και, γενικότερα, να έχουν κάποια δικαιώματα. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις εκείνης της εποχής, η ανάληψη της εξουσίας από την Ειρήνη έστειλε στους γείτονες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το μήνυμα ότι το κραταιό βυζαντινό κράτος βρισκόταν σε φάση παρακμής. Οι Αραβες άρχισαν ξανά τις επιθέσεις τους στα ανατολικά σύνορα, ενώ οι Βούλγαροι ξεκίνησαν με τη σειρά τους τις επιδρομές στις βόρειες επαρχίες της Βαλκανικής. Το ισχυρότερο πλήγμα, ωστόσο, που δέχθηκαν οι Βυζαντινοί στο πεδίο της πολιτικής και της ιδεολογίας, υπήρξε η στέψη του Φράγκου βασιλέα Καρλομάγνου αυτοκράτορα των Ρωμαίων στη Ρώμη από τον πάπα Λεόντα Γ΄, στις 25 Δεκεμβρίου 800.
Επρόκειτο για ευθεία αμφισβήτηση της πρωτοκαθεδρίας των Βυζαντινών ως μεγάλης δύναμης στην Ευρώπη και της ρωμαϊκής κληρονομιάς τους. Τα επόμενα χρόνια, οι Βυζαντινοί αρνήθηκαν πεισματικά να αναγνωρίσουν τον Καρλομάγνο ως αυτοκράτορα. Οταν τους ανάγκασε η ωμή πραγματικότητα να το πράξουν το 812, φρόντισαν να μην τον ονομάσουν «αυτοκράτορα Ρωμαίων», παρά μόνο αυτοκράτορα, καθότι, σύμφωνα με τις αντιλήψεις τους, ο πραγματικός «αυτοκράτωρ Ρωμαίων» είχε την έδρα του στην Κωνσταντινούπολη.
Η παρακμή της αυτοκρατορίας του Καρλομάγνου και η ενίσχυση και ακμή του Βυζαντίου κατά τον 10ο αιώνα έδωσαν στους Βυζαντινούς την ευκαιρία να διεκδικήσουν ξανά τη μονοπώληση του αυτοκρατορικού τίτλου, θεωρώντας ότι τα γεγονότα του 800 και του 812 ουδέποτε συνέβησαν.
Επιμέλεια στήλης: Μυρτώ Κατσίγερα, Βασίλης Μηνακάκης, Αντιγόνη-Δέσποινα Ποιμενίδου, Αθανάσιος Συροπλάκης
