Στα σκοτεινά νερά του Ατλαντικού και στις παγωμένες θάλασσες της Απω Ανατολής διεξάγεται ένας ακήρυχτος πόλεμος, στον οποίο δεν λαμβάνουν μέρος πολεμικά πλοία και υποβρύχια, αλλά μια αρμάδα από «πλοία-φαντάσματα». Ο λόγος για τον σκιώδη στόλο, ένα παγκόσμιο δίκτυο από 1.470 και πλέον δεξαμενόπλοια που επιτρέπει σε χώρες όπως η Ρωσία, το Ιράν και η Βενεζουέλα να διακινούν δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις. Υπάρχουν πλέον περισσότερα από 1.470 δεξαμενόπλοια που ταξινομούνται ως μέρος του σκιώδους ή «σκοτεινού» στόλου, σύμφωνα με τον ιστότοπο παρακολούθησης πλοίων TankerTrackers.com. Ο αριθμός τους έχει αυξηθεί από το 2022, καθώς η Ρωσία αναζητά διαδρομές παράκαμψης των δυτικών κυρώσεων, μετά τον πόλεμό της κατά της Ουκρανίας. Η S&P Global από την πλευρά της κάνει λόγο για 940 πλοία, αριθμός που αντιπροσωπεύει το 17% των δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν σήμερα πετρέλαιο, προϊόντα πετρελαίου και χημικά σε όλο τον κόσμο.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία από την εταιρεία Kpler, το 2025 ο σκιώδης στόλος μετέφερε 3,7 δισ. βαρέλια, ποσότητα που αντιπροσωπεύει το 6%-7% περίπου των παγκόσμιων ροών αργού πετρελαίου. Η γιγαντιαία επιχείρηση λαθρεμπορίου δεν εξυπηρετεί μόνο το κέρδος, αλλά αποτελεί οικονομική «σανίδα σωτηρίας» καθεστώτων που βρίσκονται σε διεθνή απομόνωση, συνοψίζει η Wall Street Journal. Η πρόσφατη επιχείρηση των αμερικανικών ειδικών δυνάμεων νότια της Ισλανδίας, με την κατάληψη του δεξαμενόπλοιου Marinera (πρώην Bella 1) και η επακόλουθη κατάληψη του πλοίου M/T Sophia σε διεθνή ύδατα –οι τελευταίες σε μια σειρά επιθέσεων εναντίον του παγκόσμιου σκιώδους στόλου– δείχνουν την αποφασιστικότητα της Δύσης να καταπολεμήσει το φαινόμενο.
Πώς διαφεύγουν από τα ραντάρ των Αρχών και διακινούν πετρέλαιο από χώρες όπως η Ρωσία, το Ιράν, η Βενεζουέλα.
Οι μέθοδοι με τις οποίες καταφέρνουν αυτά τα πλοία να διαφεύγουν από τα ραντάρ των Αρχών θυμίζουν κατασκοπευτικό θρίλερ. Τα δεξαμενόπλοια συναντώνται ενίοτε στην ανοιχτή θάλασσα, απενεργοποιούν τους αναμεταδότες GPS (AIS) και μεταγγίζουν το φορτίο από το ένα στο άλλο. Σύμφωνα με ψήφισμα του ΟΗΕ για τη ναυτιλία που υπογράφηκε από σχεδόν 200 κράτη το 2015, όλα τα μεγάλα πλοία πρέπει να διαθέτουν δορυφορικούς αναμεταδότες, γνωστούς ως συστήματα αυτόματης αναγνώρισης ή AIS, οι οποίοι μεταδίδουν την ταυτότητα του πλοίου και τα δεδομένα θέσης πλοήγησης. Χωρίς αυτά, η προέλευση του πετρελαίου χάνεται μέσα σε έναν δαίδαλο μεταφορτώσεων. Τα πλοία του σκοτεινού στόλου χρησιμοποιούν επίσης νηολόγια χωρών με ελάχιστη εποπτεία, όπως το Καμερούν, η Γκαμπόν και τα νησιά Κομόρες στον Ινδικό Ωκεανό. Οι εν λόγω σημαίες προσφέρουν νομική κάλυψη, χαμηλούς φόρους και ανύπαρκτους ελέγχους ασφαλείας. Τα «πλοία-φαντάσματα» τέλος παραποιούν τις συντεταγμένες τους, δείχνοντας ότι βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακριά από την πραγματική τους θέση, ή αλλάζουν ονόματα εν πλω (όπως το Marinera που στο παρελθόν ονομαζόταν Neofit, Yannis και Bella 1).
Πέρα από τη γεωπολιτική διάσταση, ο σκιώδης στόλος αποτελεί μια τεράστια απειλή για το περιβάλλον, λένε οι ειδικοί. Περίπου το ένα τρίτο αυτών των πλοίων είναι ηλικίας άνω των 20 ετών, γεγονός που τα καθιστά επιρρεπή σε ατυχήματα. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα περισσότερα στερούνται αξιόπιστης ασφάλισης. Τα περισσότερα πλοία παγκοσμίως είναι ασφαλισμένα και αντασφαλισμένα στην Ευρώπη. Οι δυτικές κυρώσεις ωστόσο έχουν απαγορεύσει στους περισσότερους ασφαλιστές να παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά τα πλοία, αποκόπτοντάς τα από τις δυτικές ασφαλιστικές αγορές. Αν δημιουργηθεί λόγου χάρη μία πετρελαιοκηλίδα, δεν υπάρχει κανένας φορέας που θα μπορεί να καλύψει το κόστος της καταστροφής. Οι κυρώσεις μετά τον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας και τα χρήματα που θα μπορούσαν να προκύψουν από την παράκαμψή τους μέσα από «πλοία-φαντάσματα», έχουν δείξει ότι το σύστημα κυρώσεων έχει όρια, λέει ο Ναθάναελ Κουρκάμπ, συνεργάτης στη δικηγορική εταιρεία National Security Group της Morrison Foerster. «Τώρα πρέπει να κάνουμε αυτό που οι κυρώσεις υποτίθεται ότι δεν θα απαιτούσαν ποτέ, να χρησιμοποιήσουμε δηλαδή στρατιωτικά μέσα για να επιβάλουμε τον αποκλεισμό της Βενεζουέλας. Αυτό είναι κάτι νέο», είπε. Η δυναμική επέμβαση των ΗΠΑ στον Ατλαντικό και οι επιθέσεις της Ουκρανίας με drones κατά ρωσικών δεξαμενόπλοιων στη Μαύρη Θάλασσα σηματοδοτούν μια νέα φάση στον «πόλεμο» ενάντια στο λαθρεμπόριο πετρελαίου.
