«…Περιγιάλι καθαρό και πλατύ, με ψιλή και άσπρην άμμο… Από την άλλη την μεριά που πέφτουν τα Χανιά, μια μολυβένια βραχουριά, να τη θωρείς και να φοβάσαι!… Το Ρέθεμνος, μαθές, είναι χτισμένο πάνω στο σύνορο της ημεράδας και της αγριάδας…» («Το χρονικό μιας Πολιτείας», Π. Πρεβελάκης).
Ολόλαμπρο «περιδέραιο» στη θάλασσα της Μεσογείου η Κρήτη, περίτεχνο θεικό κομψοτέχνημα σύμβολο της ελληνικής λεβεντιάς και παράδοσης. Στο… περιδέραιο αυτό, το Ρέθυμνο αποτελεί αναμφίβολα το πιο βαρύτιμο πετράδι του! Ο τόπος των αντιθέσεων, σταυροδρόμι ιστορίας και πολιτισμού, με παρθένες φυσικές καλλονές και ζωντανές παραδόσεις. Η πόλη που ύμνησε ο Πρεβελάκης, ο τόπος που ενέπνευσε τον Γεώργιο Χορτάτζη να γράψει τα δικά του αριστουργήματα. Μια μικρή γεύση θα προσπαθήσουμε να σας δώσουμε σήμερα, ένα ταξίδι γεμάτο χρώματα και αρώματα, μικρό οδοιπορικό στο ένδοξο χθες, το συναρπαστικό και ενδιαφέρον παρόν και το ελπιδοφόρο αύριο που υπόσχεται αυτός ο τόπος, το μικρό, αλλά όχι κακορίζικο -όπως λένε οι Κρητικοί- κομμάτι γης από το νησί των γενναίων.
Από τους πιο ενδιαφέροντες πολιτιστικά και τουριστικά νομούς της Κρήτης, ο νομός Ρεθύμνης εκτείνεται από τα Λευκά Ορη ώς τον Ψηλορείτη, συνορεύοντας με τους νομούς Χανίων και Ηρακλείου.
Πρωτεύουσα του νομού η πόλη του Ρεθύμνου, ένα μεγάλο και αξιόλογο πληθυσμιακό κέντρο, με μικρότερα τα Ανώγεια, το Σπήλι, το Πέραμα και την Επισκοπή. Ο δήμος Ρεθύμνης μαζί με τους καποδιστριακούς δήμους Ανωγείων, Αρκαδίου, Γεροποτάμου, Κουλούκωνα, Κουρητών, Λάμπης, Λαππαίων, Νικηφόρου Φωκά, Συβριτού και Φοίνικα απαρτίζει το σύνολο των 263 χωριών που ανήκουν στον νομό.
Εξαιρετικού φυσικού κάλλους η ενδοχώρα του νομού, με τις κοιλάδες του Μυλοποτάμου και του Αμαρίου να ξεχωρίζουν, ανάμεσα στα ορεινά συγκροτήματα των Λευκών Ορέων και του Ψηλορείτη, αποτελεί κάθε χρόνο έναν από τους αγαπημένους προορισμούς των τουριστών του νησιού. Συγκριτικά όμως με τους υπόλοιπους τρεις νομούς της Κρήτης, αυτός του Ρεθύμνου δεν έχει να επιδείξει και τα αντίστοιχα αξιοζήλευτα ποσοστά τουριστικών αφίξεων…
Παρά την εντυπωσιακή ομολογουμένως τουριστική υποδομή -άριστο αποτέλεσμα ιδωτικής πρωτοβουλίας- ο αριθμός των τουριστών που επισκέπτεται συνολικά τον νομό κινείται κάθε χρόνο σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα. Οι… ορδές των τουριστών, που κατακλύζουν κάθε τουριστική σαιζόν περιοχές όπως τη Χερσόνησο, τα Μάλλια, τον Αγ. Νικόλαο ή την Ελούντα στην υπόλοιπη Κρήτη, δεν επισκέπτονται το κομμάτι αυτό του νησιού το οποίο όχι μόνο δεν υστερεί από τα υπόλοιπα, αλλά έχει να επιδείξει πράγματα ίσως μοναδικά σε πανελλαδική κλίμακα!
Το Ρέθυμνο, μια μικρή μεσογειακή πόλη με την αναγεννησιακή παλιά του πόλη, το φρούριο, τα μουσεία και τις παρθένες παραλίες του, αναμφισβήτητα σκλαβώνει καρδιά και βλέμμα και του πιο απαιτητικού ταξιδιώτη.
Η πόλη του Ρεθύμνου είναι τυπικό παράδειγμα περιφερειακού αστικού κέντρου, στενά συναρτημένου με την ενδοχώρα του νομού, ως διοικητικό, συγκοινωνιακό, εκπαιδευτικό, εμπορικό, τουριστικό και πολιτιστικό κέντρο του, σημειώνει ο επί χρόνια δήμαρχος της πόλης Δημήτρης Αρχοντάκης, και συνεχίζει: Η Παλιά Πόλη σύμφωνα με τον προγραματισμό του δήμου προορίζεται να αποτελέσει τον κύριο πόλο έλξης για τον πολιτιστικό τουρισμό σε επίπεδο όχι μόνο πόλης, αλλά και νομού. Η επιλογή της Παλιάς Πόλης, πριν από 30 χρόνια, ως ένα από τα δύο κύρια πεδία πολιτιστικής ανάπυξης του Ρεθύμνου (το άλλο είναι το πανεπιστήμιο) έγινε με την εκτίμηση ότι η Ανατολική Κρήτη έχει ένα προφανές προβάδισμα στις μινωικές αρχαιότητες έναντι της δυτικής και δεν θα είχε κανένα νόημα να αποδυθεί η πόλη μας σε έναν άσκοπο ανταγωνισμό στον τομέα αυτό. Αντίθετα η πόλη του Ρεθύμνου και η ενδοχώρα του νομού, καθώς και τα Χανιά αντίστοιχα, διαθέτουν βυζαντινές, μεταβυζαντινές, ενετικές και άλλες αρχαιότητες και παραδοσιακά στοιχεία μεγάλης αξίας, τα οποία δεν διαθέτει στον ίδιο βαθμό η Ανατολική Κρήτη. Ετσι διαμορφώθηκε στην πράξη το σημερινό
σχήμα, κατά το οποίο η μεν ανατολική Κρήτη προβάλλει κατά κύριο λόγο ως αρχαιολογικά της κεφάλαια τις μινωικές αρχαιότητες, η δε δυτική Κρήτη τα αναγεννησιακά και τα νεώτερα μνημεία και γενικότερα τα παραδοσιακά της στοιχεία.
Παρεμβάσεις
Σήμερα ο δήμος με πόρους από το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης έχει ξεκινήσει και συνεχίζει έργα πραστασίας και ανάδειξης του ιστορικού κέντρου του Ρεθύμνου. Από οικονομική άποψη είναι αρκετό να λεχθεί ότι μέσα στη γενικότερη οικονομική καχεξία και αποτελμάτωση του Ρεθύμνου κατά τη μεταπολεμική περίοδο, η Παλιά Πόλη καταλάμβανε το χαμηλότερο επίπεδο…
Η απαοτελεσματική αντιπλημμυρική προστασία του ιστορικού κέντρου της πόλης, η εκτροπή χειμάρρων, η κατασκευή περιφερειακού συλλεκτήρα επιφανειακών ομβρίων μαζί με την κατασκευή εσωτερικού δικτύου ομβρίων αποτέλεσαν την τεχνική παρέμβαση του δήμου στην Παλιά Πόλη. Η εξ υπαρχής δε κατασκευή όλων των υδραυλικών δικτύων σε όλη την έκταση της Παλιάς Πόλης τής προσδίδει μια σύγχρονη λειτουργικότητα. Ηδη το έργο αυτό εκτελείται με ταχείς ρυθμούς σε όλη την έκτασή της, με χρηματοδότηση τόσο απο το Ταμείο Συνοχής όσο και από το ελληνικό Δημόσιο και τον δήμο.
Ενα άλλο στοιχείο που συντελεί στην πληρότητα της τεχνικής μελέτης είναι η υπογείωση όλων των εναέριων δικτύων κοινής ωφελείας.
Η όλη στρατηγική του δήμου, σύμφωνα με τον κ. Αρχοντάκη, αποκρυσταλλώθηκε στο τρίπτυχο «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ – ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ – ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ», που αποτελεί τους βασικούς αξονες του προγραμματισμού, με τον οποίο η πόλη του Ρεθύμνου προσδοκά να επιτύχει έναν ιακνοποιητικό ρυθμό σταθερής «αειφόρου» ανάπτυξης.
Στις εκτιμήσεις αυτές του δημάρχου της πόλης έρχεται να προστεθεί η δήλωση του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Ενωσης κ. Ζακ Σαντέρ όταν επισκέφθηκε τον νομό, ο οποίος σχολιάζοντας τα έργα που συνετελούνται στην περιοχή -και ιδιαίτερα στην Παλιά Πόλη- τόνισε χαρακτηριστικά: «Με το έργο αυτό το Ρέθυμνο κάνει το παρελθόν του μέλλον του».
Ιστορικά χαρακτηριστικά
Το Ρέθυμνο διατηρεί ακόμη έντονα δείγματα μιας παλιάς κρητικής κοινωνίας, αρχιτεκτονικά κατάλοιπα μιας εποχής, όπου ξένοι κατακτητές, Βενετοί και Τούρκοι, το κατείχαν. Σε ολόκληρη την Παλιά Πόλη με την αναγεννησιακή πολεοδομική δομή σώζονται ακόμη πολλά βενετσιάνικα κτίρια, που με τη λεπτότητα και τη χάρη της κατασκευής τους, τα ωραιότατα θυρώματα και τα παράθυρα, τα θολωτά ισόγεια με τις βοτσαλωτές αυλές και τα πέτρινα κλιμακοστάσια, χάρισαν στο Ρέθυμνο τόση αρχοντιά που το ‘καμαν ξακουστό σε όλη την Κρήτη. Το μικρό λιμάνι, με τα παραδοσιακά μαγαζιά και καφενεία, τα ξύλινα «κιόσκια» της τουρκοκρατίας, τα τζαμιά με τους περίτεχνους μιναρέδες, και οι βρύσες με τις τουρκικές επιγραφές έρχονται να συμπληρώσουν την τόσο χαρακτηριστική φυσιογνωμία αυτής της πόλης.
Αν η ανατολική Κρήτη με τα μινωικά μνημεία μαγνητίζει τον ταξιδιώτη, το δυτικό κομμάτι της με τα αναγεννησιακά ιστορικά συναρπάζει ευχάριστα τον ανυποψίαστο επισκέπτη με τον πλούτο των επιλογών που του προσφέρει. Τα πολυάριθμα μοναστήρια και οι εκκλησιές, οι αρχαιολογικοί χώροι, τα βενετσιάνικα μνημεία που έχει να επιδείξει ο νομός, αποτελούν αναμφίβολα σημείο αναφοράς στο τουριστικό πρόγραμμα κάθε ταξιδιώτη. Η άρτια ξενοδοχειακή υποδομή ολοκλήρου του νομού Ρεθύμνης καλύπτει απόλυτα τις ανάγκες κάθε εκδρομέα. Υπερσύγχρονες τουριστικές μονάδες στην πόλη του Ρεθύμνου, αλλά και παραπέρα μέχρι τη νότια Κρήτη, στις όμορφες παραλίες του Μπαλί και του Πλακιά αξιοποιούν μοναδικά και αναδεικνύουν τις ομορφιές αυτού του τόπου. Το κλίμα είναι εύκρατο μεσογειακό και ιδιαίτερα ξηροθερμικό, με ηλιοφάνεια που καλύπτει σχεδόν το 67% των ημερών του έτους. Η φύση του νομού Ρεθύμνης έχει επίσης διατηρηθεί σε καλή καταάσταση με αξιόλογη χλωρίδα και πανίδα.
Νότια παράλια
Εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς, η περιοχή της Πρέβελης στα νότια παράλια του νομού Ρεθύμνης μαγνητίζει τις αισθήσεις με την ιδιομορφία του τοπίου που την περιβάλλει. Ο δήμαρχος του Φοίνικα κ. Στέλιος Κλειδής, ξεναγός μας στο ιδιαίτερο οδοιπορικό στη γωνιά αυτή του νησιού, μας εξηγεί τις ενέργειες στις οποίες προέβη ο δήμος για την ανάδειξη και προστασία αυτής της μοναδικής ίσως περιοχής στη χώρα μας με αυτά τα φυσικά χαρακτηριστικά : «…Ο δήμος ενέταξε την περιοχή στο πρόγραμμα Life και Natura 2000 της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπου λειτουργεί πλέον ένα ολοκληρωμένο διαχειριστικό σχέδιο προστασίας του ευρύτερου χώρου, που περιλαμβάνει κυρίως το φαράγγι του ποταμού Πρέβελη. Ο οποίος αφού διασχίσει μια απόσταση μήκους περισσότερο των 2 χιλιομέτρων χύνεται στο Λυβικό Πέλογος, μέσα από μια θαυμάσια αλλά περιορισμένη σε μέγεθος αμμουδιά. Στην εκβολή δημιουργείται μια επιβράδυνση της ταχύτητας ροής, με συνέπεια τα νερά να λιμνάζουν δημιουργώντας μια μικρή λίμνη στην περιοχή. Η ευρύτερη περιοχή του μοναστηριού του Πρέβελη και του Κουρταλιώτικου Φαραγγιού έχει χαρακτηριστεί αρχαιολογικός και ιστορικός χώρος και τοπίο ειδικού φυσικού κάλλους». Η επίσκεψη σ’ αυτόν τον τόπο, καθώς και στην παραδίπλα παραλία του Πλακιά, αποτελεί αναμφίβολα μια ξεχωριστή εμπειρία που είναι αδύνατο να καταγράψει και ο πλέον ενημερωμένος ταξιδιωτικός οδηγός.
Ενδοχώρα
Η ενδοχώρα του νομού Ρεθύμνης όμως, εν αντιθέσει με αυτήν του υπόλοιπου νησιού, επιφυλάσσει ευχάριστες εκπλήξεις στους ταξιδιώτες. Αυτοσχέδια τραπέζια με τάβλες και πλήθος μοναδικών εδεσμάτων περιμένουν τους επισκέπτες των χωριών της ενδοχώρας να τους ταξιδέψουν μοναδικά σε πρωτόγνωρα μονοπάτια γεύσεων συνοδεία κρασιού και ρακής που ρέει άφθονη. Η κρητική φιλοξενία άλλωστε και η κουζίνα αποτελούν σήμα κατατεθέν του νησιού και της χώρας μας σε όλες τις γωνιές της οικουμένης. Αξιόλογα προγράμματα αγροτουρισμού έχει να επιδείξει ο δήμος Κουρητών -κτισμένος στους πρόποδες του Ψηλορείτη- και όπως χαρακτηρισταικά μας λέει ο δήμαρχος κ. Αριστείδης Σταυρακάκης : «…στόχος μας είναι η ανάδειξη της μοναδικότητας της περιοχής μας με την ολοκλήρωση των αγροτικών καταλυμάτων φιλοξενίας τουριστών με οικολογικές ευαισθησίες και ενδιαφέροντα. Να αναπτύξουμε τις δυνατότητες που προσφέρει ο τόπος μας μέσα από προγράμματα αγροτουρισμού».
«Μωσαϊκό» αισθήσεων, χρωμάτων και αρωμάτων ο νομός Ρεθύμνου, ιδανικός τόπος προορισμού για την καλοκαιρινή περίοδο. Μια περίοδος που επεκτείνεται μέχρι τα τέλη του φθινοπώρου, χάρη στο ιδιαίτερα εύκρατο κλίμα της περιοχής, τις πολυάριθμες γιορτές και πανηγύρια στην πρωτεύουσα του νομού και στην ενδοχώρα, που κρατούν το κέφι αμείωτο, συναρπάζοντας με τον χορό, τα έθιμα του τόπου και τις μοναδικές πολιτιστικές εκδηλώσεις και τον πλέον απαιτητικό επισκέπτη. Οι Ρεθυμνιώτες είναι άνθρωποι ευθείς, τίμιοι, φιλότιμοι, φιλομαθείς, φιλόξενοι και αγαπούν εξαιρετικά τον τόπο τους. Διατηρούν με μεγάλη προσήλωση τη μουσική, τους χορούς, τη διάλεκτο, τα ήθη και έθιμά τους και όχι σπάνια κι αυτήν την παραδοσιακή τους ενδυμασία, ιδιαίτερα στα χωριά. Οι βαπτίσεις και οι γάμοι παραμένουν γεγονότα εξαιρετικής σημασίας και ο διάχυτος ενθουσιασμός μερικές φορές φτάνει ώς τους πυροβολισμούς.
Μια τοπική κρητική μαντινάδα αποτυπώνει χαρακτηριστικά την αίσθηση που αποκομίζουν οι ξένοι επισκεπτόμενοι τον ευλογημένο αυτόν τόπο:
«Πίνω κρασί και δεν μεθώ/ρακί και δεν με πιάνει/ολότελα το Ρέθεμνος μ’ έχει εκουζουλάνει»…
