ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Στη δίνη ενεργειακού «σοκ» εισέρχεται η Ευρωπαϊκή Ενωση με τις Βρυξέλλες να εξετάζουν πλέον «όλες τις δυνατότητες», ακόμη και μέτρα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν ακραία, όπως η επιβολή δελτίου καυσίμων. Η επιδείνωση της κατάστασης στη Μέση Ανατολή, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και η σχεδόν πλήρης διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ πυροδοτούν έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, ενισχύοντας τους φόβους για ελλείψεις, καθώς και διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα.
Μιλώντας στους Financial Times χθες o επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν επανέλαβε την προειδοποίηση πως «πρόκειται για μια μακρά κρίση…», όπως είχε κάνει την περασμένη Τρίτη, μετά την έκτακτη τηλεδιάσκεψη των υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. «Οι τιμές της ενέργειας θα παραμείνουν υψηλές για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα», σημείωσε, ενώ δεν απέκλεισε περαιτέρω επιδείνωση τις επόμενες εβδομάδες για ορισμένα κρίσιμα προϊόντα. Οπως τόνισε, «η ρητορική και οι λέξεις που χρησιμοποιούμε είναι πλέον πιο αυστηρές», υπογραμμίζοντας ότι η Ε.Ε. οφείλει να προετοιμαστεί εγκαίρως: «Καλύτερα να είμαστε προετοιμασμένοι παρά να βρεθούμε προ εκπλήξεων».
Στο πλαίσιο αυτό, η Κομισιόν πρόκειται να παρουσιάσει εντός των επόμενων ημερών «εργαλειοθήκη» μέτρων. Η καθυστέρηση αποδίδεται στην ανάγκη εξισορρόπησης μεταξύ μιας συντονισμένης ευρωπαϊκής δράσης και των διαφορετικών προβλημάτων και δυνατοτήτων των κρατών-μελών. «Δεν υπάρχει λύση που να ταιριάζει σε όλους», έχει επισημάνει ήδη αρκετές φορές ο Δανός επίτροπος, προσθέτοντας ότι ένας επιπλέον παράγοντας είναι και η αβεβαιότητα σχετικά με τη διάρκεια της κρίσης.
Σε πρώτη φάση η Κομισιόν θα επαναφέρει το πακέτο μέτρων που είχε χρησιμοποιηθεί στην ενεργειακή κρίση του 2022.
Σε κάθε περίπτωση, Βρυξέλλες και εθνικές κυβερνήσεις επιχειρούν να αποφύγουν αποσπασματικές κινήσεις, που θα μπορούσαν να διαταράξουν περαιτέρω την αγορά.
Η «εργαλειοθήκη» εκτιμάται ότι θα περιλαμβάνει ευρύ φάσμα παρεμβάσεων και μέτρων, που είχαν δοκιμαστεί κατά την προηγούμενη ενεργειακή κρίση του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: από στοχευμένη στήριξη σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις, μέχρι ενίσχυση μηχανισμών της αγοράς, όπως οι μακροχρόνιες συμβάσεις ενέργειας (PPAs), καθώς και η διευκόλυνση κρατικών ενισχύσεων.
Τα σχέδια για Plan B
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο ενεργοποίησης πιο παρεμβατικών μέτρων, εφόσον οι συνθήκες το επιβάλουν, όπως η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου ή ακόμη και περιορισμοί στην κατανάλωση.
Ηδη, η Ε.Ε. έχει προχωρήσει σε σημαντική αποδέσμευση αποθεμάτων, τη μεγαλύτερη στην ιστορία της, ενώ ο Νταν Γιόργκενσεν άφησε εκ νέου ανοικτό το ενδεχόμενο νέας παρέμβασης: «Δεν αποκλείουμε τίποτα. Είμαστε έτοιμοι να δράσουμε όταν και εφόσον καταστεί αναγκαίο». Ωστόσο, διευκρίνισε ότι η Ενωση «δεν βρίσκεται ακόμη σε κρίση ασφάλειας εφοδιασμού».
Προσώρας κεντρικό άξονα της ευρωπαϊκής στρατηγικής φαίνεται να αποτελεί η μείωση της ζήτησης. Σε ευθυγράμμιση με τις δέκα συστάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, οι Βρυξέλλες προτείνουν μέτρα όπως η ενίσχυση της τηλεργασίας έως και τρεις ημέρες την εβδομάδα, η προώθηση των δημόσιων συγκοινωνιών, οι «Κυριακές χωρίς αυτοκίνητο», η μείωση των ορίων ταχύτητας και η ενθάρρυνση εναλλακτικών τρόπων μετακίνησης.
Αποθαρρύνονται, παράλληλα, γενικευμένες μειώσεις φόρων στα καύσιμα, καθώς θεωρείται ότι ενισχύουν τη ζήτηση και επιδεινώνουν την κρίση.
Λόγω της έως τώρα καθυστέρησης εκ μέρους των Βρυξελλών παρουσίασης συγκεκριμένων μέτρων, τα κράτη-μέλη κινούνται ήδη προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Η Γερμανία, για παράδειγμα, ενισχύει τα αποθέματά της και επενδύει στην επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης και των βιοκαυσίμων. Η Γαλλία, παρά τη σχετική ασφάλεια που της προσφέρει η πυρηνική ενέργεια, καλεί σε περιορισμό της κατανάλωσης. Η Πολωνία επέβαλε πλαφόν στις τιμές καυσίμων και μείωσε τη φορολογία, ενώ εξετάζει ακόμη και φορολόγηση υπερκερδών. Η Ιταλία, από την πλευρά της, προσανατολίζεται σε αποδέσμευση αποθεμάτων και σε ενδεχόμενο δελτίο για μη κρίσιμες χρήσεις, καθώς και σε περιορισμούς μετακινήσεων.
Παρά τις διαφοροποιήσεις, η ανάγκη συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο παραμένει κρίσιμη. Οπως σημειώνει ο Γιόργκενσεν, «πρέπει να διατηρούμε ανοιχτές τις επιλογές μας» και να διασφαλίσουμε ότι η παρέμβαση θα γίνει «στον κατάλληλο χρόνο και με αναλογικό τρόπο». Η εμπειρία της κρίσης του 2022 αποτελεί οδηγό, ωστόσο η τρέχουσα συγκυρία χαρακτηρίζεται πιο σύνθετη και δυνητικά πιο παρατεταμένη, καθιστώντας επιτακτική τη διαρκή ετοιμότητα.
