Σε καθεστώς αυξημένης αβεβαιότητας κινείται η κυβέρνηση, η οποία επιλέγει, τουλάχιστον προς το παρόν, να «αγοράσει χρόνο», καθώς οι γεωπολιτικές και οικονομικές εξελίξεις παραμένουν ρευστές. Στο επίκεντρο βρίσκεται η πορεία των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή, οι διεθνείς τιμές της ενέργειας και οι αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης για τη δημοσιονομική πολιτική.
Το εύρος των παρεμβάσεων για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων θα εξαρτηθεί από τρεις παραμέτρους, που μελετούν σε καθημερινή βάση στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης.
Εξετάζονται επιδοτήσεις καυσίμων τύπου fuel pass, ενισχύσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα, επιταγές ακρίβειας, στοχευμένες παρεμβάσεις για ευάλωτα νοικοκυριά.
Το πιο αισιόδοξο σενάριο προβλέπει την ταχεία αποκλιμάκωση του πολέμου και την ομαλοποίηση των αγορών ενέργειας. Σε αυτή την περίπτωση δεν θα υπάρξει ουσιαστική ανάγκη για εκτεταμένα μέτρα στήριξης, πέρα από κάποιες ήπιες και βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις ανακούφισης. Σε αυτή την περίπτωση αποφεύγονται οι δημοσιονομικές επιβαρύνσεις, δεδομένου ότι οι πιέσεις αμβλύνονται σταδιακά.
Το δεύτερο σενάριο αφορά τη συνέχιση των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή, με άμεση συνέπεια την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και των καυσίμων. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί θα δεχθούν ισχυρό πλήγμα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν θα ενεργοποιήσει τη λεγόμενη ρήτρα διαφυγής.
Σε αυτή την περίπτωση η κυβέρνηση αναμένεται να επαναφέρει μέτρα από την «εργαλειοθήκη» του 2022, όπως: επιδοτήσεις καυσίμων τύπου fuel pass, ενισχύσεις στο ηλεκτρικό ρεύμα, επιταγές ακρίβειας, στοχευμένες παρεμβάσεις για ευάλωτα νοικοκυριά. Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στην αγορά, όπως πλαφόν σε περιθώρια κέρδους, καθώς και μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της ακτοπλοΐας και της αγροτικής παραγωγής.
Το τρίτο σενάριο ενεργοποιείται εφόσον η Ευρωπαϊκή Ενωση δώσει το «πράσινο φως» για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής (escape clause). Πρόκειται για έναν μηχανισμό ευελιξίας που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αποκλίνουν προσωρινά από τους δημοσιονομικούς στόχους, χωρίς κυρώσεις, σε περιόδους κρίσης. Σε αυτή την περίπτωση η κυβέρνηση θα έχει μεγαλύτερο περιθώριο κινήσεων. Θα μπορεί να χρησιμοποιήσει περισσότερα χρήματα από τον προϋπολογισμό με στόχο την ενίσχυση της κατανάλωσης, τη στήριξη των επιχειρήσεων και την απορρόφηση των κραδασμών από την ενεργειακή κρίση. Παρά τις πιέσεις, όμως, η κυβέρνηση δεν εξετάζει προς το παρόν τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα. Ο βασικός λόγος είναι πολιτικός αλλά και δημοσιονομικός, καθώς ένα τέτοιο μέτρο είναι δύσκολο να αναστραφεί όταν οι τιμές αποκλιμακωθούν. Ωστόσο, κυβερνητικές πηγές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης της στάσης αυτής, εφόσον οι συνθήκες επιδεινωθούν και υπάρξει σχετική ευελιξία από τις Βρυξέλλες.
Αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση βρίσκεται πιο κοντά στο δεύτερο σενάριο. Δηλαδή στη χρησιμοποίηση της «εργαλειοθήκης» του 2022, η οποία προέβλεπε τα εξής:
– Fuel pass. Η κυβέρνηση θα μπορούσε να προχωρήσει στην επιδότηση για ένα 3μηνο των οδηγών αυτοκινήτων και μοτοσικλετών (με εισοδηματικά κριτήρια, π.χ. 30.000 ευρώ) ως ενίσχυση για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους των καυσίμων. Τα ποσά κυμαίνονταν την τελευταία φορά που ενεργοποιήθηκε το μέτρο (καλοκαίρι 2022) από 45 έως 100 ευρώ, ανάλογα με το όχημα και την περιοχή. Το μέτρο κοστίζει περίπου 130 εκατ. ευρώ.
– Οριζόντια επιδότηση στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης (ντίζελ) με βάση το μοντέλο του 2022 (επιδότηση 0,15 €/λίτρο στην αντλία). Το μέτρο είχε κοστίσει περί τα 200 εκατ. ευρώ.
– Πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους στα φυτοπροστατευτικά προϊόντα και η απευθείας οικονομική στήριξη των αγροτών. Σύμφωνα με πληροφορίες, η κυβέρνηση προσανατολίζεται περισσότερο στη θέσπιση πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους.
– Market pass, το οποίο όμως αυτή τη φορά θα είναι περισσότερο στοχευμένο στα είδη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί το επίδομα.
– Παρεμβάσεις στην ακτοπλοΐα. Με στόχο τη συγκράτηση του λειτουργικού κόστους των πλοίων της ακτοπλοΐας, εξετάζονται τα εξής μέτρα: Μείωση των λιμενικών τελών έως και 50%, κρατική επιδότηση στις υποχρεωτικές εκπτώσεις που παρέχονται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και μείωση του ΦΠΑ στα εισιτήρια των οχημάτων από το 24% στο 13%, ώστε να εξισωθεί με τον συντελεστή που ισχύει για τους επιβάτες.
