Ο πρώτος αποδέκτης του ενδιαφέροντος και ενίοτε της οργής του καταναλωτή, σε μια αυξητική τάση στις τιμές των καυσίμων, είναι σχεδόν πάντα ο πρατηριούχος. Είναι αυτός που θα πρέπει να ενημερώσει και να αιτιολογήσει τις ανατιμήσεις, ακόμη και αν δεν έχει την πλήρη εικόνα. Αυτός που θα πρέπει να εξηγήσει τον ρόλο του διυλιστηρίου και των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών: των άλλων δύο κρίκων στην αγορά των καυσίμων. Ως εκ τούτου, λόγω της απευθείας επαφής του με τον πελάτη καταναλωτή, ο ρόλος του είναι και ο πιο άχαρος και πολλές φορές καλείται να σηκώσει ένα βάρος που δεν του αναλογεί.
Για αυτό και δεν χρειάζονται, από τους εκπροσώπους τους, οι υπερβολές ή η πλειοδοσία εκτιμήσεων περί αυξήσεων. Μόνο κακό κάνουν στη δουλειά τους και εντέλει στην αγορά.
Στο κάτω κάτω, οι χονδρικές τιμές των καυσίμων καθορίζονται από τις διεθνείς τιμές των τελικών προϊόντων πετρελαιοειδών (μετά τη διύλιση) και όχι από την τιμή του αργού πετρελαίου ή του μπρεντ. Πολλές φορές αυτά τα δύο δεν συμβαδίζουν. Στην περίπτωση της Μεσογείου η τιμή προκύπτει από τις καθημερινές αξιολογήσεις της αγοράς platts για τη βενζίνη και τα υπόλοιπα καύσιμα.
Σε όλα τα στάδια πριν από τον πρατηριούχο, οι τιμές καθορίζονται καθημερινά σε διεθνή χρηματιστήρια, ανεξάρτητα από το κόστος με το οποίο αποκτήθηκαν. Το λένε «κόστος αντικατάστασης». Το διυλιστήριο δεν πουλάει με βάση το πόσο του κόστισε το πετρέλαιο που βρίσκεται στις δεξαμενές του, αλλά με βάση το πόσο θα κόστιζε να το αντικαταστήσει σήμερα. Παρόμοια διαδικασία ακολουθείται και όταν πέφτει η τιμή του, απλώς τότε σπάνια το προσέχουμε.
Επίσης είναι γνωστό ότι ελληνικό καύσιμο έχει πολλούς φόρους στην τιμή του. Οταν μια βενζίνη πωλείται προς 1,80 ευρώ ανά λίτρο, το 1,06 ευρώ είναι φόροι, το 0,14 ευρώ κέρδος εταιρειών εμπορίας και πρατηριούχων και 0,60 λεπτά το κόστος του καυσίμου. Οι φόροι με εξαίρεση τον ΦΠΑ, δεν επηρεάζονται από την αξία της τιμής, ούτε από τη διακύμανση των διεθνών τιμών. Σε περιπτώσεις ανατιμήσεων παρέχουν μια ιδιότυπη προστασία, καθώς η αύξηση υπολογίζεται μόνο στο κομμάτι του κόστους καυσίμου και όχι στο σύνολο της τιμής. Αντίστοιχα, σε μειώσεις το όφελος είναι μικρότερο, αφού ο φόρος παραμένει σταθερός.
Η αλήθεια επίσης είναι ότι η αγορά καυσίμων λειτουργεί μεν με αυστηρούς διεθνείς κανόνες τιμολόγησης, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χωράει κερδοσκοπία σε όλα τα στάδια. Για αυτό και χρειάζεται να γίνονται τακτικοί έλεγχοι, και μάλιστα ενδελεχείς. Για την ακρίβεια ο μαζικός έλεγχος της αγοράς οφείλει να προηγείται, πριν αποφασιστούν σκληρά διοικητικά μέτρα όπως η επιβολή πλαφόν.
