Δεκαπέντε χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου 3919/2011 με τον οποίο έγινε η πολυσυζητημένη απελευθέρωση των επαγγελμάτων, κάποια από αυτά παραμένουν στην πραγματικότητα μη προσβάσιμα για τους υπηκόους ξένων χωρών και κυρίως υπηκόους τρίτων χωρών. Πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί στην Ελλάδα, σύμφωνα με τoν «Δείκτη Περιορισμού Εμπορίου Υπηρεσιών 2026» που δημοσιοποίησε χθες ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το επάγγελμα του δικηγόρου.
Αυτό, όμως, δεν είναι το μοναδικό ελληνικό «παράδοξο». Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου δεν τίθενται ρυθμιστικά εμπόδια και γεωγραφικοί περιορισμοί, όπως στην περίπτωση των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών, που αποτελούν σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ την κατηγορία υπηρεσίας με τα λιγότερα ρυθμιστικά εμπόδια, η απελευθέρωση έχει καταργηθεί στην πράξη από αντιανταγωνιστικές συμπεριφορές, οι οποίες, μάλιστα, αυτή την περίοδο διερευνώνται από την Επιτροπή Ανταγωνισμού, κατόπιν σχετικής καταγγελίας. Συνολικά ο Δείκτης Περιορισμού Εμπορίου Υπηρεσιών (STRI) στην Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2025 σε περίπου 0,22, πάνω από τον μέσο όρο στον ΟΟΣΑ (0,19). Σημειώνεται ότι όσο πιο υψηλός είναι ο δείκτης, τόσο πιο πολλοί περιορισμοί υπάρχουν.
Σύμφωνα, λοιπόν, με τον ΟΟΣΑ, οι νομικές υπηρεσίες αποτελούν τον τομέα των υπηρεσιών με τους περισσότερους περιορισμούς στην Ελλάδα σε σύγκριση με τον μέσο όρο του τομεακού STRI σε όλες τις χώρες. O σχετικός δείκτης διαμορφώνεται στην Ελλάδα λίγο πάνω από το 0,4, όταν στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) ο αντίστοιχος δείκτης διαμορφώνεται κάτω από το 0,1. Οπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ στην επιμέρους έκθεση για την Ελλάδα, στη διαμόρφωση του δείκτη σε υψηλά επίπεδα συμβάλλουν μέτρα που σχετίζονται με τους περιορισμούς μετοχικού κεφαλαίου για άτομα ή εταιρείες χωρίς άδεια άσκησης δικηγορικού επαγγέλματος, καθώς και η απαίτηση ελληνικής ιθαγενείας ή εθνικότητας για την απόκτηση άδειας άσκησης δικηγορικού επαγγέλματος εντός της ελληνικής επικράτειας. Παρά τις όποιες άλλαγές έγιναν τόσο το 2011 όσο και το 2013 με τον Κώδικα Δικηγόρων, δεν αποτελεί μόνο απαίτηση η αναγνώριση του πτυχίου και η επαρκής γνώση της ελληνικής γλώσσας, αλλά ειδικά για την εγγραφή σε δικηγορικό σύλλογο που αποτελεί προϋπόθεση για την άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος στην Ελλάδα, θα πρέπει κάποιος να έχει αποκτήσει την ελληνική ιθαγένεια, εάν προέρχεται από τρίτη χώρα.
Σε ό,τι αφορά την ίδρυση νομικής εταιρείας, υπενθυμίζεται ότι αυτή επιτρέπεται μόνο σε εν ενεργεία δικηγόρους –προϋπόθεση αναγκαία και για τους Ελληνες δικηγόρους– και απαγορεύεται να είναι εταίρος κάποιος που έχει άλλη επαγγελματική ιδιότητα. Στην Ευρώπη οι χώρες που έχουν τους λιγότερους περιορισμούς στην παροχή των νομικών υπηρεσιών είναι η Λετονία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Φινλανδία και η Σουηδία, με τον STRI να διαμορφώνεται στο επίπεδο του 0,1.
Υπενθυμίζεται ότι πριν από την ψήφιση του νόμου 3919/2011 υπήρχαν γεωγραφικοί περιορισμοί και εντός της Ελλάδος, καθώς δεν επιτρεπόταν στους Ελληνες δικηγόρους να παρέχουν τις υπηρεσίες τους σε άλλες περιφέρειες πλην αυτής του οικείου δικηγορικού τους συλλόγου.
Αλλες κατηγορίες παροχής υπηρεσιών όπου η Ελλάδα έχει αρκετούς περιορισμούς είναι αυτές των ασφαλειών (STRI 0,25), των υπηρεσιών διανομής (0,25) και των ακτοπλοϊκών μεταφορών (0,3).
Οι σιδηρόδρομοι
Στον αντίποδα βρίσκονται οι υπηρεσίες παροχής αποθήκευσης, η διαχείριση φορτίων (cargo handling), οι υπηρεσίες ταχυμεταφορών και κυρίως οι υπηρεσίες σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών, με τον σχετικό δείκτη στην Ελλάδα να είναι κάτω από 0,2, όταν σε παγκόσμιο επίπεδο ο μέσος STRI είναι πάνω από 0,3. «Δεν υπάρχουν περιορισμοί σε ξένα κεφάλαια σε αυτόν τον τομέα και οι άδειες για την παροχή υπηρεσιών σιδηροδρομικής μεταφοράς εμπορευμάτων χορηγούνται σύμφωνα με αντικειμενικά, μη μεροληπτικά κριτήρια και μια διαφανή διαδικασία», αναφέρει χαρακτηριστικά ο ΟΟΣΑ.
Το παραπάνω, βεβαίως, είναι η μισή αλήθεια. Στην Ελλάδα, από όταν έγινε η απελευθέρωση των σιδηροδρομικών εμπορευματικών μεταφορών, έχουν λάβει από την προηγούμενη δεκαετία άδεια τέσσερις εταιρείες: η Hellenic Train, η Rail Cargo Logistics Goldair A.E. (κοινοπραξία της Austrian Rail Cargo Group και της Goldair Cargo Group) το 2015, η Piraeus Europe Asia Rail Logistics (PEARL) από το 2016 και από το 2018 η Grup Feroviar Roman SA. Ωστόσο, ύστερα από καταγγελία στην οποία προέβη η Goldair Cargo Group, η Επιτροπή Ανταγωνισμού διερευνά ενδεικτικά τις ακόλουθες πρακτικές από την πλευρά της Hellenic Train: α) η Ελληνική Εταιρεία Συντήρησης Σιδηροδρομικού Τροχαίου Υλικού (ΕΕΣΣΤΥ), που ανήκει στη Hellenic Train και είναι η μοναδική εταιρεία στην Ελλάδα που έχει δραστηριότητα συντήρησης, επισκευής αλλά και πιστοποίησης σιδηροδρομικών μηχανών, επιβάλλει πολλαπλάσιες χρεώσεις για τις μηχανές των ανταγωνιστριών της Hellenic Train σε σύγκριση με τις χρεώσεις που επιβάλλει για τις αντίστοιχες εργασίες στα δικά της τρένα, β) οι επιδοτήσεις που λαμβάνει η Hellenic Train για τις επιβατικές μεταφορές χρησιμοποιούνται για την επιδότηση των εμπορευματικών μεταφορών, προβαίνοντας στην ουσία σε dumping.
Πρόσφατα η Επιτροπή Ανταγωνισμού αποφάσισε την κατά προτεραιότητα εξέταση και ανάθεση της εν λόγω υπόθεσης σε εισηγητή, κάτι που πρακτικά σημαίνει ότι η εισήγηση πρέπει να κατατεθεί στην ολομέλεια εντός 150 ημερών και η απόφαση από την ολομέλεια θα πρέπει να ληφθεί εντός 15 μηνών από την ανάθεση της σχετικής υπόθεσης στον εισηγητή.
