Σε «Βόρειους» και «Νότιους» είχαν χωριστεί οι μελετητικές εταιρείες κτηματογράφησης που συμμετείχαν στους δύο διαγωνισμούς για τη δημιουργία του Εθνικού Κτηματολογίου –το 2013 και το 2016– με καμία όμως εμφυλιοπολεμική διάθεση. Ακριβώς το αντίθετο συνέβαινε και μάλιστα επί σειράν ετών, σε ορισμένες περιπτώσεις από το 2013 έως και το 2020. Οι «Βόρειοι» αναλάμβαναν τις μελέτες κτηματογράφησης για τις περιοχές της Βόρειας Ελλάδας και οι «Νότιοι» τις μελέτες για τις περιοχές της Νότιας Ελλάδας, έχοντας φυσικά προσυμφωνήσει την κατανομή. Η τελευταία πράξη της υπόθεσης αναμένεται να παιχτεί στις 18 Μαρτίου 2026, οπότε η ολομέλεια της Επιτροπής Ανταγωνισμού θα συνεδριάσει για την τύχη τεσσάρων εταιρειών που εμπλέκονται στην υπόθεση και οι οποίες, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες, δεν συμμετείχαν στη διαδικασία διευθέτησης διαφορών.
Σύμφωνα ωστόσο με την εισήγηση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, οι τέσσερις αυτές επιχειρήσεις (ΙΡΙΣ Ο.Ε. ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ, Ι. ΑΛΑΒΑΝΟΣ – Χ. ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ Ε.Ε., ΓΕΩΤΟΠΟΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ, ΤΕΜ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ) συμμετείχαν σε οριζόντια σύμπραξη νόθευσης διαγωνισμών («bid rigging») και συγκεκριμένα σε συμφωνία ή και εναρμονισμένη πρακτική με 16 άλλες επιχειρήσεις ως προς την κατανομή των μελετών των διαγωνισμών για το Εθνικό Κτηματολόγιο του 2013 και του 2016 με καθορισμό του μειοδότη για καθεμία από τις μελέτες αυτές. Η εν λόγω παράβαση, σύμφωνα με την εισήγηση, εκτείνεται από τον Σεπτέμβριο του 2013 έως και τον Δεκέμβριο του 2020.
Πώς λειτουργούσε το εν λόγω «καρτέλ»; Τα όσα διαπίστωσε η Επιτροπή Ανταγωνισμού και περιλαμβάνονται στην απόφαση για τις εταιρείες που συμμετείχαν στο πρόγραμμα διευθέτησης (σ.σ. πρόκειται για τη δυνατότητα που παρέχεται σε εταιρείες που έχουν βρεθεί ένοχες για παραβίαση της νομοθεσίας του ανταγωνισμού να τιμωρηθούν με μειωμένα πρόστιμα υπό την προϋπόθεση της παραδοχής της ενοχής και της παραίτησης από ένδικα μέσα) είναι αποκαλυπτικά. Από το 2013 δε, οπότε έγινε ο πρώτος διαγωνισμός για το Κτηματολόγιο, προϋπολογισμού 570 εκατ. ευρώ, ο οποίος στη συνέχεια ακυρώθηκε, οι εμπλεκόμενες εταιρείες ήρθαν σε επαφή μεταξύ τους πριν από την κατάθεση των προσφορών, προκειμένου να συμφωνήσουν εκ των προτέρων την κατανομή 28 μελετών με τον καθορισμό του μειοδότη για κάθε μία εξ αυτών. Εκεί αποφασίστηκε ο χωρισμός σε «Βόρειους» και «Νότιους» και η γεωγραφική κατανομή των μελετών. Για να ρίξουν, μάλιστα, «στάχτη στα μάτια» συμφωνούσαν ώστε εταιρείες από τους «Βόρειους» να υποβάλλουν προσφορές για μελέτες στη Νότια Ελλάδα. Οι προσφορές αυτές όμως ήταν με πολύ χαμηλές εκπτώσεις σε σύγκριση με αυτές που θα υπέβαλαν οι εταιρείες από τους «Νοτίους» που είχε προσυμφωνηθεί να είναι μειοδότριες.
Οι εμπλεκόμενες εταιρείες συμφώνησαν εκ των προτέρων την κατανομή 28 μελετών με τον καθορισμό του μειοδότη για κάθε μία.
Κατά την έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2021, βρέθηκαν αρχεία excel στα οποία οι εμπλεκόμενες εταιρείες τηρούσαν την κατανομή των μελετών με βάση τον προσυμφωνηθέντα μειοδότη. Στο ίδιο αρχείο καταχώριζαν και τα τελικά ποσοστά που θα είχαν στη συμφωνία για τον σχετικό διαγωνισμό που θα γινόταν με στόχο την ανάθεση της κτηματογράφησης. Επιπλέον, σε μία περίπτωση δύο –υποτίθεται– ανταγωνίστριες εταιρείες συστεγάζονταν.
Ακόμη και όταν τελικά ματαιώθηκε ο διαγωνισμός και επαναπροκηρύχθηκε νέος το 2016, προϋπολογισμού 465 εκατ. ευρώ, οι «Βόρειοι» και οι «Νότιοι» συναντήθηκαν ξανά, και πάλι πριν από την κατάθεση των προσφορών προκειμένου να κατανείμουν τις συμβάσεις με βάση τα νέα δεδομένα.
Υπενθυμίζεται ότι η πρώτη απόφαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού για την υπόθεση εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 και με αυτήν επιβλήθηκαν πρόστιμα σε 17 εταιρείες συνολικού ύψους 1,08 εκατ. ευρώ.
Εννέα αποφάσεις σε 9 έτη για νόθευση διαγωνισμών
Αλλες εννέα αποφάσεις οι οποίες αφορούν νόθευση διαγωνισμών έχει εκδώσει από το 2017 έως σήμερα η Επιτροπή Ανταγωνισμού, στις περισσότερες εκ των οποίων εμπλέκονται τεχνικές εταιρείες.
Η πλέον εμβληματική απόφαση ήταν αυτή που εκδόθηκε τον Μάρτιο του 2017 και αφορούσε το περίφημο «καρτέλ των εργολάβων», την εμπλοκή πολλών και μεγάλων κατασκευαστικών εταιρειών ομίλων στη νόθευση των διαγωνισμών για σειρά μεγάλων δημοσίων έργων (μετρό, Εγνατία Οδός, σιδηροδρομικές γραμμές κ.ά.) με την οποία επιβλήθηκαν πρόστιμα συνολικού ύψους 80,7 εκατ. ευρώ σε 10 εταιρείες. Ακολούθησε δεύτερη απόφαση την ίδια χρονιά για την ίδια υπόθεση με πρόστιμα ύψους 27 εκατ. ευρώ σε τέσσερις ακόμη εταιρείες. Αν και η Επιτροπή Ανταγωνισμού είχε διαπιστώσει την εμπλοκή κι άλλων εταιρειών, αυτή αφορούσε περιόδους κατά τις οποίες τα σχετικά αδικήματα είχαν παραγραφεί.
Εμπλοκή τεχνικών εταιρειών περιελάμβαναν και τέσσερις ακόμη αποφάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Μία το 2017 για χειραγώγηση διαγωνισμού ανάπλασης ΧΑΔΑ (πρώην χωματερή) στον νομό Πέλλας, μία το 2020 η οποία αφορούσε νόθευση διαγωνισμού για την κατασκευή του 5ου Λυκείου Λαμίας και με την οποία επιβλήθηκαν πρόστιμα σε επτά εταιρείες, ενώ δύο αποφάσεις το 2021 αφορούσαν διαγωνισμούς για υποστηρικτικά έργα στον ΒΟΑΚ (Βόρειος Οδικός Αξονας Κρήτης).
Πρόστιμα συνολικού ύψους 304.427 ευρώ σε 4 εταιρείες επέβαλε το 2022 η Επιτροπή Ανταγωνισμού σε υπόθεση που αφορούσε τους διαγωνισμούς για τη σίτιση των προσφύγων και μεταναστών στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) στα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου. Στην εν λόγω υπόθεση βρέθηκαν συμφωνητικά μεταξύ των εταιρειών που προέβλεπαν ότι δεν θα καταθέσει ενστάσεις ή προσφυγές ο ένας εναντίον του άλλου, ακριβώς επειδή είχαν μοιράσει τις συμβάσεις μεταξύ τους, ενώ υπήρχαν μέσα και ρήτρες για αποκλειστικές συνεργασίες.
Πρόστιμα σε 3 εταιρείες επέβαλε το 2023 η Επιτροπή Ανταγωνισμού για χειραγώγηση διαγωνισμού το 2021 που αφορούσε την προμήθεια 9,5 εκατ. rapid tests για την ανίχνευση της COVID-19, συνολικής εκτιμώμενης αξίας 28,5 εκατ. ευρώ. Από την έρευνα διαπιστώθηκε ότι οι 3 εταιρείες είχαν δώσει ίδια τιμή στις προσφορές τους και ποσότητες οι οποίες αθροιζόμενες ισούνταν με το σύνολο της ποσότητας του διαγωνισμού.
