Δικλίδες που θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία είπε χθες ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ότι θα επιδιώξει να καθιερώσει συνταγματικά, στο πλαίσιο της συνταγματικής αναθεώρησης.
Το ακριβές περιεχόμενο των προτεινόμενων συνταγματικών διατάξεων δεν έχει ασφαλώς προσδιοριστεί, αλλά σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, οι βασικές επιδιώξεις είναι δύο:
1. Ενας δημοσιονομικός «κόφτης», ώστε να μην ξεφύγει η χώρα ποτέ ξανά σε επικίνδυνες πρακτικές δημιουργίας ελλειμμάτων. Ουσιαστικά, αναφέρουν οι πηγές, το πρόβλημα της δημοσιονομικής πειθαρχίας έχει ρυθμιστεί σε επίπεδο Ε.Ε., με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες. Οι κανόνες αυτοί προβλέπουν, όπως είναι γνωστό, τετραετή προγράμματα, με συμφωνημένους στόχους αύξησης δαπανών, ενώ τα πλεονάσματα που εξασφαλίζονται σε περιόδους ανόδου του οικονομικού κύκλου διατηρούνται ως αποθεματικά για την αντιμετώπιση της καθοδικής πορείας του κύκλου. Στο πλαίσιο της αναθεώρησης, όπως επισημαίνεται, η Ελλάδα «δεν θα πάει σε υπερβολές». Βασικά, θα επιχειρηθεί να εναρμονισθεί το Σύνταγμα με τους κανόνες αυτούς που ισχύουν ήδη σε επίπεδο ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ώστε να μην υπάρχει καμία αμφιβολία ότι δεν δεσμεύεται από αυτούς.
2. Πιο σημαντική, ενδεχομένως, θεωρούν οι κυβερνητικές πηγές τη θέσπιση συνταγματικής πρόβλεψης, ώστε οι δικαστές να λαμβάνουν υπόψη στις αποφάσεις τους το δημοσιονομικό κόστος. Ουσιαστικά, οι δικαστές θα κληθούν να συνεκτιμούν στις αποφάσεις τους τις δημοσιονομικές αντοχές της χώρας. Είναι γνωστό ότι στο παρελθόν πολλές δικαστικές υποθέσεις για αποκατάσταση μισθών και συντάξεων που είχαν υποστεί περικοπές (π.χ. αναδρομικά συνταξιούχων) ήταν δυνάμει απειλητικές για τη δημοσιονομική ισορροπία, αν και τελικώς διευθετήθηκαν χωρίς μεγάλες αναταράξεις. Ενδεχόμενη επαναφορά των δώρων σε δημοσίους υπαλλήλους και συντάξεις θα υπερέβαινε τις δημοσιονομικές αντοχές της χώρας, όπως έχουν κατ’ επανάληψιν επισημάνει οι οικονομολόγοι. Στην κυβέρνηση θεωρούν ότι η πρόβλεψη αυτή είναι σημαντική, προκειμένου να αποτραπούν μελλοντικές αμφιβολίες για τη διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας της χώρας. Οπως είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, «το πιο σημαντικό» είναι «να μην επιτρέψουμε ξανά η χώρα μας να βρεθεί στα βράχια από τους επόμενους λαϊκιστές».
Σημαντική θεωρείται η συνταγματική δέσμευση, ώστε οι δικαστές να λαμβάνουν υπόψη τους το δημοσιονομικό κόστος.
Η Ελλάδα δεν θα είναι η πρώτη χώρα που θα καθιερώσει συνταγματικούς περιορισμούς για τη διατήρηση της δημοσιονομικής της ισορροπίας. Δεδομένου, μάλιστα, ότι είναι αυτή που πέρασε τη μεγαλύτερη δημοσιονομική κρίση, είναι λογικό να ακολουθήσει τις χώρες που έχουν ήδη αυτοπεριοριστεί συνταγματικά σε ό,τι αφορά τα δημοσιονομικά τους – αν και πολλές κινούνται τελευταίως στην αντίθετη κατεύθυνση, για λόγους στήριξης της ανάπτυξης.
Η πιο γνωστή περίπτωση είναι της Γερμανίας με το περίφημο «φρένο χρέους», που δεν επιτρέπει έλλειμμα υψηλότερο από 0,35% του ΑΕΠ σε επίπεδο ομοσπονδιακής κυβέρνησης, ενώ επιβάλλει στα κρατίδια να έχουν ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Η αυστηρή αυτή γερμανική πειθαρχία κάμφθηκε πέρυσι με τα μέτρα δημοσιονομικής χαλάρωσης, επιτρέποντας εξαιρέσεις για τις δαπάνες άμυνας, για τη δημιουργία του Ταμείου Υποδομών και για τις δαπάνες των κρατιδίων.
Στην Ισπανία το Σύνταγμα επιβάλλει ισοσκελισμένους ή πλεονασματικούς προϋπολογισμούς και χρέος έως 60% του ΑΕΠ, αλλά εφαρμόζονται εξαιρέσεις σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, ύφεσης και άλλων έκτακτων αναγκών. Στην Ιταλία υπάρχει επίσης κανόνας ισοσκελισμένου προϋπολογισμού, ο οποίος, όμως, μπορεί να παραβιαστεί με απόφαση της Βουλής, κάτι που συμβαίνει συστηματικά στη γειτονική χώρα.
Οριο 60% του ΑΕΠ βάζει για το χρέος και το Σύνταγμα της Πολωνίας, ενώ η Σλοβενία έχει εντάξει στο Σύνταγμά της τροπολογία για ισοσκελισμένο προϋπολογισμό. Συνταγματικό στόχο ισοσκελισμένου προϋπολογισμού προβλέπει και η Γαλλία, αν και αυτό δεν τη σταμάτησε από τη δημιουργία ελλειμμάτων.
