Το χάσμα μεταξύ γεωπολιτικής και αγοράς ανέδειξε η επαναλαμβανόμενη απουσία ουσιαστικής συμμετοχής στις δημοπρασίες δέσμευσης δυναμικότητας LNG του Κάθετου Διαδρόμου.
Σε επίπεδο στρατηγικής ρητορικής, ο Κάθετος Διάδρομος παρουσιάζεται ως κρίσιμη υποδομή για την ενεργειακή ασφάλεια της Ουκρανίας και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, αλλά και ως βασικός διάδρομος μεταφοράς αμερικανικού LNG στην Ανατολική Ευρώπη. Σε επίπεδο αγοράς, ωστόσο, αδυνατεί να προσελκύσει φορτία, ακόμη και σε περιόδους αυξημένης γεωπολιτικής έντασης.
Από τις 71,7 γιγαβατώρες που προσφέρθηκαν για τον Φεβρουάριο, στη χθεσινή δημοπρασία δεσμεύτηκαν μόλις 48 MWh, ποσότητα που παράγοντες της αγοράς τη χαρακτηρίζουν πρακτικά αμελητέα.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, συμμετοχή υπήρξε μόνο στη διαδρομή (Route) 1, στο πλαίσιο δοκιμαστικής εφαρμογής, με τη συμμετοχή της Metlen και ξένου trader. Η συγκεκριμένη διαδρομή αφορά μεταφορά φυσικού αερίου από τη Ρεβυθούσα ή την Αλεξανδρούπολη, μέσω των συστημάτων Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας που διασχίζει ο Κάθετος Διάδρομος με προορισμό την Ουκρανία. Μηδενική ήταν η συμμετοχή στις διαδρομές (Route) 2 και 3, με αφετηρία το FSRU Αλεξανδρούπολης και τον αγωγό TAP, αντιστοίχως.
Ο ρόλος της Ουκρανίας
Το αποτέλεσμα, όπως και στη δημοπρασία του προηγούμενου μήνα με τη μηδενική συμμετοχή, διαμορφώθηκε με όρους αγοράς και όχι γεωπολιτικής. Ο αγοραστής, στην προκειμένη περίπτωση η Ουκρανία, αναζήτησε στην αγορά το αέριο με τη χαμηλότερη τιμή και οι μεσάζοντες από την άλλη –traders και διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς– τις ευκαιρίες για υψηλότερα περιθώρια κέδρους που διασφάλισε η υψηλή ζήτηση στην ευρύτερη περιοχή λόγω ψύχους. Η χθεσινή δημοπρασία μάλιστα διεξήχθη σε μια περίοδο που η ζήτηση στην αγορά της Ουκρανίας έχει πέσει, οδηγώντας στο παράδοξο να είναι αυτή που εξάγει στις γειτονικές χώρες –όπου οι τιμές είναι αυξημένες λόγω υψηλής ζήτησης για θέρμανση και της γεωπολιτικής αβεβαιότητας που έχουν πυροδοτήσει οι εξελίξεις γύρω από τη Γροιλανδία–, αξιοποιώντας τις χαμηλές τιμές των αποθεμάτων της στις εγκαταστάσεις αποθηκών της. Η ζήτηση στην Ουκρανία έχει μειωθεί παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες, καθώς οι ρωσικές επιθέσεις έχουν θέσει εκτός λειτουργίας ένα μεγάλο μέρος της δυναμικότητας των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής. Ως αποτέλεσμα, η Ουκρανία περιορίζεται στο να εισάγει μόνο τις συμβολαιοποιημένες ποσότητες που έχει κλείσει μέσω Πολωνίας, Ουγγαρίας και Σλοβακίας.
Ο παράγοντας ζήτηση από μόνος του έστρωσε το έδαφος για την αρνητική εξέλιξη της χθεσινής δημοπρασίας, αφού θα κάλυπτε έκτακτες ανάγκες που δεν υπάρχουν. Ετσι, η ΔΕΠΑ Εμπορίας δεν συμμετείχε στη χθεσινή δημοπρασία, αφού η Naftogas, με την οποία έχει υπογράψει συμφωνία προθέσεων για την προμήθεια αερίου τους χειμερινούς μήνες (Ιανουάριος – Μάρτιος 2026), δεν χρειάστηκε επιπλέον ποσότητες, με αποτέλεσμα η σχετική συμφωνία να μείνει ανενεργή για δεύτερο μήνα και τα περιθώρια ενεργοποίησής της να περιορίζονται πλέον δυνητικά στον ένα μήνα (Μάρτιος).
Φθηνότερες άλλες διαδρομές
Η μη προσέλκυση, ωστόσο, ουσιαστικού εμπορικού ενδιαφέροντος του Κάθετου Διαδρόμου δεν είναι συγκυριακή, όπως φάνηκε και από τα αποτελέσματα των προηγούμενων δημοπρασιών. Ο Κάθετος Διάδρομος, παρά τη μείωση στα τέλη διέλευσης από τους διαχειριστές των εμπλεκόμενων χωρών, εξακολουθεί να μην είναι ανταγωνιστικός έναντι άλλων διαδρόμων της Κεντρικής Ευρώπης που καταλήγουν στην Ουκρανία μέσω Πολωνίας, Ουγγαρίας και Σλοβακίας.
Η γεωγραφική εγγύτητα αυτών των χωρών με την Ουκρανία σε συνδυασμό με το μείγμα αερίου που διαθέτουν διαμορφώνουν μια τιμή πολύ χαμηλότερη από το κόστος για τη μεταφορά αερίου από τους τερματικούς σταθμούς της Ελλάδας μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, σύμφωνα με την αγορά πάνω από 5 ευρώ/μεγαβατώρα.
Παρά τη μείωση των τελών διέλευσης, εξακολουθεί να μην είναι ανταγωνιστικός έναντι άλλων διαδρόμων.
Η Ουγγαρία αποτέλεσε το 2025 τον κύριο προμηθευτή της Ουκρανίας, καλύπτοντας το 45,5% των συνολικών εισαγωγών αερίου. Η Πολωνία κάλυψε το 32,5% και η Σλοβακία το 20,5%.
Η δυναμική αυτή δεν οφείλεται μόνο στη γεωγραφία, αλλά και στο χαμηλό κόστος του μείγματος αερίου στις εσωτερικές τους αγορές. Αποτελεί κοινό ευρωπαϊκό μυστικό ότι μεγάλο μέρος αυτών των εξαγωγών βασίζεται σε ρωσικό αέριο είτε άμεσα –στην περίπτωση της Ουγγαρίας– είτε μέσω εμπορικών αναμείξεων – στην περίπτωση της Σλοβακίας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι υπουργοί των χωρών της Ε.Ε. ενέκριναν χθες το σχέδιο της Επιτροπής για τον τερματισμό των ροών ρωσικού αερίου έως τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2027, με την Ουγγαρία και τη Σλοβακία να το καταψηφίζουν και την πρώτη μάλιστα να δηλώνει ότι θα παραπέμψει την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
Μέσω αυτών των διαδρομών διοχετεύονται ποσότητες αερίου και από χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ελβετία με χαμηλότερα κόστη αεριοποίησης του LNG, ενισχύοντας το οικονομικό πλεονέκτημα έναντι του Κάθετου Διαδρόμου, που με όρους αγοράς αποτελεί ανταγωνιστική διαδρομή, όπως αντιστοίχως και το αέριο που εισάγεται μέσω των ελληνικών υποδομών. Στον ανταγωνισμό από τον άξονα των δυτικών χωρών αποδίδεται, αν όχι επισήμως από την ελληνική πλευρά, η «αμφίσημη», όπως τη χαρακτηρίζουν αρμόδια κυβερνητικά στελέχη, στάση της Ε.Ε.
Η στάση της Ε.Ε.
Η Ε.Ε., παρά την απόφασή της να βάλει τέλος στις εισαγωγές του ρωσικού αερίου και την ένταξη του Κάθετου Διαδρόμου στις οκτώ ενεργειακές λεωφόρους που προτεραιοποιεί για την ενεργειακή της ασφάλεια, δεν προχωράει σε έμπρακτη στήριξη. Αντιθέτως, διερευνά το κατά πόσο τα προϊόντα των δημοπρασιών για τη μεταφορά αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου παραβιάζουν το ρυθμιστικό ευρωπαϊκό πλαίσιο, έπειτα από σχετικές καταγγελίες traders, πίσω από τις οποίες η ελληνική αγορά «βλέπει» τον ανταγωνισμό των διαδρόμων της Κεντρικής Ευρώπης, που θα χάσουν μερίδια στην περίπτωση που ο Κάθετος Διάδρομος καταστεί ανταγωνιστικός.
Είναι κοινή η εκτίμηση κυβέρνησης και αγοράς στην Ελλάδα ότι ο Κάθετος Διάδρομος χωρίς επιδοτήσεις δεν μπορεί να είναι ανταγωνιστικός όσο υπάρχει το ρωσικό αέριο στην ευρωπαϊκή αγορά. Θα παραμείνει λιγότερο ανταγωνιστικός σε σχέση με τους άλλους διαδρόμους προς την Ουκρανία, αλλά απαραίτητος και συμπληρωματικός μετά το 2027, όπως εξηγούν παράγοντες της αγοράς, γιατί η δυναμικότητα των άλλων οδεύσεων δεν επαρκεί και υπό αυτή την έννοια διαθέτει όλη τη δυναμική για να εξελιχθεί σε βασική διαδρομή μεταφοράς LNG, αναβαθμίζοντας τον γεωπολιτικό ρόλο της χώρας. Η κριτική της ελληνικής πλευράς επικεντρώνεται στη στάση της Ε.Ε. και είναι χαρακτηριστικές επ’ αυτού οι πρόσφατες δηλώσεις του διευθύνοντος συμβούλου της Aktor, Aλέξανδρου Εξάρχου, στο Νταβός.
«Κατά τη γνώμη μου, αυτό που πρέπει να κάνει η Ευρώπη –αντί να βλέπει τα πράγματα από απόσταση και να αφήνει τις ΗΠΑ και κάποιες χώρες στην Ε.Ε. να αντιμετωπίζουν το πρόβλημα– είναι να επιδοτήσει τον κάθετο άξονα ώστε να δημιουργηθούν οι κατάλληλες υποδομές που θα επιτρέψουν στο αμερικανικό LNG να είναι πιο συγκρίσιμο, βαθμιαία, με όποια τιμή θα έχει το ρωσικό φυσικό αέριο δέκα χρόνια μετά. Διότι χρειαζόμαστε ένα δεύτερο FSRU και κάποιος πρέπει να το πληρώσει», είπε. Η συζήτηση που έχει ανοίξει από την προηγούμενη δημοπρασία αφορά ακριβώς το πώς θα μειωθεί το κόστος για τη μεταφορά αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, με τη δημοπρασία του Φεβρουαρίου (για ποσότητες του Μαρτίου) να αποτελεί το επόμενο crash test και κυβερνητικούς παράγοντες να εκφράζουν αισιοδοξία για το αποτέλεσμα. Η συζήτηση αφορά το εάν οι διαχειριστές θα μπορούσαν να μειώσουν κι άλλο τα τέλη διέλευσης αλλά και συνολικότερα για το πώς θα μπορούσε να μειωθεί το κόστος για τη μεταφορά αερίου μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, με την αγορά να «βλέπει» ότι υπάρχουν περιθώρια μείωσης σε όλους τους τομείς.
Η αμερικανική πρωτοβουλία
Η αισιοδοξία στηρίζεται στα αποτελέσματα των επαφών που δρομολογούνται μέσα στο επόμενο διάστημα. Με αμερικανική πρωτοβουλία αναμένεται η σύγκλιση των υπουργών Ενέργειας των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου, με κυβερνητικές πηγές να επιδιώκουν τη συμμετοχή και της Ε.Ε. αλλά και χρηματοδοτικών θεσμών, όπως η αμερικανική κρατική αναπτυξιακή τράπεζα (DFC), που έχει εκφράσει ενδιαφέρον για χρηματοδοτική στήριξη του εγχειρήματος. Σήμερα, εξάλλου, η Γενική Διεύθυνση Ενέργειας της Ε.Ε. έχει καλέσει σε συνάντηση στη Βιέννη τις ρυθμιστικές αρχές ενέργειας των χωρών του Κάθετου Διαδρόμου, στο πλαίσιο της διερεύνησης περί αθέμιτου ανταγωνισμού.
«Είμαστε αισιόδοξοι για τον επόμενο μήνα, θεωρούμε ότι θα έχουν ξεπεραστεί κάποια προβλήματα και τα πράγματα θα είναι πιο ξεκάθαρα. Είναι σε εξέλιξη μια συζήτηση με την Ε.Ε. για να μπει ενεργά στον διάλογο για τη μείωση του κόστους», αναφέρουν στην «Κ» κύκλοι του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σχολιάζοντας τα αποτελέσματα της χθεσινής δημοπρασίας.
