Το μέγα εθνικό μας πρόβλημα είναι πως διαχρονικά, στην οικονομία και στους θεσμούς, δεσπόζει η Ελλάδα της κατανάλωσης εισαγόμενων προϊόντων κι όχι η Ελλάδα της παραγωγής.
Το πρόβλημα είναι η Ελλάδα που αντλεί ευτυχία όταν καταναλώνει κι όχι όταν παράγει. Το πρόβλημα είναι η Ελλάδα που ωθεί τα παιδιά της να γίνονται υπάλληλοι αντί να γίνονται αγρότες και κτηνοτρόφοι.
Οξύ δημογραφικό, συνταξιοδοτικό και στεγαστικό πρόβλημα, πρόβλημα άμυνας και ασφάλειας δεν έχει η Ελλάδα που παράγει, η αγροτική, η κτηνοτροφική, η βιοτεχνική, η μεταποιητική. Η Ελλάδα της εισαγόμενης κατανάλωσης έχει.
Στη χρεοκοπία του 2009 η Ελλάδα της εισαγόμενης κατανάλωσης μας οδήγησε. Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική καμπή για την ανθρωπότητα.
Η τεχνολογική επανάσταση –τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγοί, cloud, Internet of Things, κυβερνοασφάλεια– δεν αλλάζει απλώς την οικονομία. Αλλάζει τη γεωπολιτική ισχύ, την άμυνα, την ίδια την έννοια της εθνικής κυριαρχίας.
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα που πρέπει επιτέλους να τεθεί καθαρά: η Ελλάδα θα μπει στη νέα εποχή ως παθητικός καταναλωτής τεχνολογίας όπως μέχρι σήμερα, ένας ρόλος που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε νέα παρακμή;
Ή ως συμπαραγωγός τεχνολογίας, ισχύος και πλούτου;
Διότι το «να αγοράζουμε» το ξέρουμε. Το κάναμε για δεκαετίες. Αγοράσαμε τεχνολογίες, συστήματα, πλατφόρμες, λύσεις. Αγοράσαμε και άμυνα: αεροσκάφη, φρεγάτες, οπλικά συστήματα. Το πρόβλημα δεν είναι πως αγοράσαμε – είναι ότι σχεδόν ποτέ δεν απαιτήσαμε να μάθουμε, να συμμετάσχουμε, να παραγάγουμε. Να χτίσουμε γύρω από αυτές τις προμήθειες μια βιομηχανική και τεχνολογική βάση.
Το αποτέλεσμα ήταν προβλέψιμο: πληρώνουμε ακριβά, εξαρτόμαστε διαρκώς και, όταν έρχεται η κρίσιμη ώρα, η χώρα βρίσκεται χωρίς επαρκή εγχώρια ικανότητα.
Η πατρίδα μας για να εισέλθει στην εποχή της ψηφιακής επανάστασης ως συμπαραγωγός, είναι μονόδρομος να στηρίξει τις ελληνικές επιχειρήσεις παραγωγής τεχνολογίας.
Ομως να το πούμε καθαρά. Δεν αρκούν αυτές.
Η Ελλάδα θα εισέλθει στην εποχή ψηφιακής επανάστασης ως συμπαραγωγός, μόνον εάν προσελκύσει εταιρείες που παράγουν τεχνολογία, ξεκινώντας για ευνόητους λόγους από την αμυντική τεχνολογία.
Αλλωστε, μόνον εάν προσελκύσουμε ξένες εταιρείες υψηλής τεχνολογίας, θα φέρουμε πίσω τους νέους επιστήμονες που χάσαμε με το brain drain. Τους νέους Ελληνες κι Ελληνίδες επιστήμονες δεν τους πήραν κοντά τους ξένα κράτη. Ξένες εταιρείες τούς προσέλκυσαν.
Χώρες, μεταξύ πολλών άλλων, όπως η Φινλανδία και η Νότια Κορέα χρησιμοποίησαν την αμυντική βιομηχανία ως μοχλό τεχνολογικής μετάβασης.
Οι πρόσφατες πολεμικές αναμετρήσεις στην Ουκρανία και στη Γάζα απέδειξαν ότι η επιβίωση μιας χώρας εξαρτάται πλέον από drones, αυτόνομες πλατφόρμες, ηλεκτρονικό πόλεμο, κυβερνοάμυνα – όλα τεχνολογίες στις οποίες η Ελλάδα συμμετέχει ελάχιστα παραγωγικά.
Υπό αυτήν την έννοια θα έχει ιστορική αξία μια απόφαση να δώσουμε τα μεγαλύτερα και πιο προχωρημένα κίνητρα που επικρατούν διεθνώς, για να προσελκύσουμε εταιρείες που παράγουν υψηλή τεχνολογία, με καθιέρωση φορολογικών υπερ-αποσβέσεων σε επενδύσεις σε καινούργια σύγχρονα μηχανήματα και τεχνολογικό εξοπλισμό.
Αρκεί σε κάθε άμεση, ξένη επένδυση που θα πραγματοποιείται στην πατρίδα μας και θα απολαμβάνει αυτά τα κίνητρα, να συμπράττουν ελληνικές εταιρείες τεχνολογίας κι ελληνικό επιστημονικό δυναμικό.
Η συμπαραγωγή να είναι αναγκαία προϋπόθεση. Στην πράξη: κοινοπραξίες, μεταφορά τεχνογνωσίας, συμμετοχή στην παραγωγή, συμβάσεις με ελληνικούς υπεργολάβους, προγράμματα κατάρτισης, κοινά labs.
Ο τεχνοκρατικός στόχος: άνοδος του σχηματισμού παγίου κεφαλαίου, αύξηση των επενδύσεων με έμφαση στην τεχνολογία και στις πράσινες επενδύσεις, από το 15% του ΑΕΠ στο 22%-23% που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος. Προς το παρόν το ποσοστό των επενδύσεων στο ΑΕΠ παραμένει το δεύτερο χαμηλότερο στους 27.
Συμπέρασμα: έχει έρθει η ώρα για μια ριζικά νέα κουλτούρα οικονομικής πολιτικής.
Εχει έρθει η ώρα να αλλάξουμε τον βασικό αξιακό προσανατολισμό στην ελληνική οικονομία. Πρέπει, εμπλέκοντας και το εκπαιδευτικό μας σύστημα, να πάψουμε να πιστεύουμε στον «Θεό» της κατανάλωσης εισαγόμενων αγαθών.
Πρέπει να αρχίσουμε να πιστεύουμε σε έναν νέο «Θεό», τον «Θεό» της παραγωγής. Να καθιερώσουμε ως μια νέα –μεγάλη– εθνική ιδέα πως: «Οτιδήποτε παράγεται στην πατρίδα μας είναι χρυσός».
Εθνικό είναι το αληθές, εθνικό είναι το παραγωγικό. Παραγωγικό είναι το τεχνολογικό.
*Ο Γιάννης Ραγκούσης είναι πρώην υπουργός.
