Μια προσεκτική ματιά στις τηλεοπτικές εικόνες μερικών μεγάλων, επιβλητικών τρακτέρ στα μπλόκα των αγροτών ανά την Ελλάδα αποκαλύπτει την πραγματικότητα σχετικά με την κατάσταση του στόλου των γεωργικών ελκυστήρων της χώρας. Μηχανήματα παρωχημένα με έναν από τους μεγαλύτερους μέσους όρους ηλικίας στην Ευρώπη. Πρόκειται για ένα από τα βασικότερα προβλήματα της χαμηλής παραγωγικότητας του ελληνικού αγροτικού τομέα. Αν και το πλήθος τους εμφανίζεται μεγάλο σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στην πραγματικότητα πρόκειται για αρνητική παράμετρο, μια και οφείλεται στο μικρό και κατακερματισμένο προφίλ των εκμεταλλεύσεων. Σημαντική παράμετρος και αυτή για τη χαμηλή παραγωγικότητα.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία του Συνδέσμου Εισαγωγέων και Αντιπροσώπων Μηχανημάτων (ΣΕΑΜ), τα τρακτέρ που χρησιμοποιούνται σε επαγγελματικές γεωργικές εργασίες υπολογίζεται ότι δεν υπερβαίνουν τις 160.000. Μάλιστα οι καταγεγραμμένες πωλήσεις των μελών του ΣΕΑΜ από το 1985 είναι 130.064 τρακτέρ. Οτιδήποτε παραπάνω είτε έχει εισαχθεί ως μεταχειρισμένο είτε είναι άνω των 40 ετών.
Τα ίδια στοιχεία δείχνουν πως ο στόλος είναι ιδιαίτερα γερασμένος και χαμηλής παραγωγικής δυναμικότητας, καθώς πάνω από το 50% των τρακτέρ στην Ελλάδα είναι άνω των 25 ετών, χαμηλής ιπποδύναμης και χωρίς τετρακίνηση. Την εικόνα αυτή επιβαρύνει ο εξαιρετικά χαμηλός ρυθμός ανανέωσης: την τελευταία δεκαετία πωλούνται κατά μέσον όρο 2.000 τρακτέρ ετησίως, γεγονός που αντιστοιχεί σε ετήσιο ρυθμό αντικατάστασης περί του 1% τον χρόνο, όταν στην Ε.Ε. ο αριθμός αυτός είναι πάνω από 5%.
Το 50% των τρακτέρ στην Ελλάδα είναι άνω των 25 ετών, χαμηλής ιπποδύναμης και χωρίς τετρακίνηση.
Γιατί είναι σημαντικά όλα αυτά; Μα γιατί η χρήση σύγχρονων μηχανημάτων οδηγεί σε βελτίωση των ποιοτικών χαρακτηριστικών της παραγωγής. Ειδικοί αναφέρουν, μεταξύ άλλων, την καλύτερη προετοιμασία του εδάφους, την ακρίβεια στο πέρασμα κατά το όργωμα, τις μειωμένες επικαλύψεις και κενά και την υψηλότερη απόδοση των καλλιεργειών. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη αγροτική παραγωγή και αύξηση σε ένα βαθμό των καλλιεργητικών εκτάσεων. Και εδώ βρίσκεται απάντηση σε ένα από τα αιτήματα των αγροτών, αυτό του κόστος του πετρελαίου και των καυσίμων τους. Τα νεότερα τρακτέρ ασφαλώς και εξοικονομούν καύσιμα σε σχέση με τα παλαιότερα μηχανήματα, ενώ επιπλέον έχουν πολύ χαμηλότερες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Αλλά δεν είναι μόνο τα καύσιμα.
Σύγχρονος εξοπλισμός σημαίνει και αποδοτικότερη χρήση αγροτικών εφοδίων, όπως λιπάσματα και φυτοπροστατευτικά, που επίσης συμβάλλουν στην αύξηση της παραγωγικότητας, αναφέρουν οι ειδικοί. Παράλληλα μειώνονται οι κίνδυνοι για τον χειριστή των αγροτικών μηχανημάτων και το συνολικό προφίλ ασφάλειας στον αγρό.
Επειδή η λέξη «παραγωγικότητα» συχνά θεωρείται γενικολογία, είναι χρήσιμο ίσως να αναφερθεί πως οι νέας γενιάς αγροτικοί ελκυστήρες ενσωματώνουν τεχνολογίες ακριβείας (GPS, τηλεματική, αυτόματη καθοδήγηση) και αποτελούν μοχλό για τη βελτίωση των αποδόσεων, τη μείωση κόστους και την πράσινη μετάβαση, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ για τον κλάδο. Η μελέτη συμπεραίνει πως η απόκτηση σύγχρονου γεωργικού ελκυστήρα οδηγεί σε αύξηση των εσόδων κατά 10%, μείωση του κόστους της εκμετάλλευσης κατά 18% και αύξηση στο καθαρό αγροτικό εισόδημα κατά 41%.
Κίνητρα για αγορά νέου εξοπλισμού και η γεωργία ακριβείας
Η αγορά ενός νέου, σύγχρονου γεωργικού ελκυστήρα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Για να γίνει αυτό χρειάζονται σοβαρά χρηματοδοτικά προγράμματα και στοχευμένες ενέργειες, αναφέρουν όσοι ασχολούνται με την αγορά αυτή, και όχι οριζόντιες επιδοτήσεις που χορηγούνται με τον τρόπο που χορηγούνται και τα φαινόμενα παραβατικότητας που έχουν διαπιστωθεί.
Προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση, τη στήριξη δηλαδή της εκμηχάνισης και της προώθησης της λεγόμενης γεωργίας ακριβείας, της γεωργίας δηλαδή που χρησιμοποιεί τις νέες τεχνολογίες, γίνονται τα τελευταία χρόνια από την κυβέρνηση. Το βασικό εργαλείο είναι τα Σχέδια Βελτίωσης, προγράμματα που δίνουν στον αγρότη τη δυνατότητα να επενδύσει σε κάτι που ο ίδιος αποφασίζει και χρειάζεται, αναφέρουν πηγές του Συνδέσμου Εισαγωγέων και Αντιπροσώπων Μηχανημάτων. Τα σχέδια αυτά προσφέρουν επιδοτήσεις για επενδύσεις σε εξοπλισμό, υποδομές και τεχνολογία. Οι ίδιες πηγές όμως σημειώνουν πως το πρόβλημα είναι ότι το κόστος των μηχανημάτων έχει αυξηθεί περίπου 65% τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, ενώ τα διαθέσιμα κονδύλια είναι περιορισμένα.
Η κυβέρνηση ήδη εδώ και πολλούς μήνες έχει αποφασίσει να αυξήσει τους πόρους για τη χρηματοδότηση των προγραμμάτων των Σχεδίων Βελτίωσης. Ομως πρέπει και οι αγρότες να μάθουν να τα χρησιμοποιούν και κυρίως να τα συντάσσουν.
Το πρόβλημα δεν είναι αμιγώς ελληνικό, αν και είναι ο ελληνικός στόλος γεωργικών μηχανημάτων που είναι από τους πλέον παρωχημένους. Σε επίπεδο Ε.Ε. καταγράφονται κυβερνητικές πρωτοβουλίες και χρηματοδοτικά προγράμματα (π.χ. επιδοτήσεις) από τις κυβερνήσεις ως κίνητρο προς τους αγρότες να επενδύσουν σε σύγχρονα αγροτικά μηχανήματα.
Επιπλέον, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, καταγράφονται προσπάθειες υιοθέτησης των νέων τεχνολογιών στις καλλιεργητικές εργασίες (όργωμα, σπορά, ψεκασμός), ιδιαίτερα αναφορικά με συστήματα αυτόματης καθοδήγησης (GPS) και την εφαρμογή συστημάτων που σχετίζονται με τη γεωργία ακριβείας σε αγροτικούς ελκυστήρες και τα παρελκόμενά τους. Ορισμένα κίνητρα συνδέονται με την απόσυρση παλαιών αγροτικών ελκυστήρων.
Σε όλη την Ε.Ε., ολοένα και περισσότεροι αγρότες χρησιμοποιούν ελκυστήρες που έχουν τεχνολογίες συμβατές με συστήματα ακριβούς γεωργίας. Αλλά και στην Ελλάδα η γεωργία ακριβείας έχει αρχίσει να εφαρμόζεται, αν και ακόμη σε μικρή κλίμακα, αναφέρουν από τον ΣΕΑΜ. Ειδικά σε μεγάλες καλλιέργειες, όπως για βαμβάκι και σιτηρά, και κυρίως από τη νέα γενιά αγροτών, αναφέρουν οι ίδιες πηγές.
