Με ρυθμό ανάπτυξης που δεν θα ξεπεράσει το 10% αναμένεται να κινηθούν φέτος οι πωλήσεις των σούπερ μάρκετ συνολικά, όπως εκτιμούν στελέχη επιχειρήσεων, ενώ προβλέπεται ότι ο αριθμός των νέων καταστημάτων που πρόκειται να δημιουργηθούν θα είναι αισθητά μικρότερος σε σχέση με πέρυσι. H διοίκηση μάλιστα του ηγέτη της αγοράς -της Carrefour- εμφανίζεται περισσότερο συγκρατημένη στις εκτιμήσεις της, προβλέποντας ότι για το 2002 ο συνολικός τζίρος του κλάδου δεν πρόκειται να αυξηθεί σε επίπεδα μεγαλύτερα του πληθωρισμού.
Η πορεία των οικονομικών μεγεθών δεν επηρεάζεται μόνο από την ατονία της αγοράς, αλλά φαίνεται να σχετίζεται και με χρόνια «εσωτερικά» προβλήματα του κλάδου. Διάχυτη είναι η εκτίμηση ότι τα σούπερ μάρκετ έχουν αρχίσει πλέον να πληρώνουν τις λάθος επιλογές ή στρατηγικές κινήσεις του παρελθόντος, που σωρευτικά έχουν επιβαρύνει τους ισολογισμούς τους, με αποτέλεσμα τα περιθώρια εντυπωσιακών κινήσεων να φαντάζουν περισσότερο περιορισμένα από ποτέ. Για το λόγο αυτό, σε συνδυασμό φυσικά με τον ανελέητο ανταγωνισμό που εξακολουθεί να επικρατεί, δεν είναι λίγοι εκείνοι που πιστεύουν πως το άμεσο μέλλον επιφυλάσσει «γερό ξεκαθάρισμα», όπως χαρακτηριστικά ελέχθη.
Κατά κοινή ομολογία, ένα σημαντικό μέρος από την αύξηση που παρουσίαζαν από χρόνο σε χρόνο οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ, προερχόταν από τη δημιουργία νέων καταστημάτων. H διεύρυνση των δικτύων τους απορροφούσε τη μερίδα του λέοντος από τις επενδύσεις που πραγματοποιούσαν ετησίως, αφού κατά αυτόν τον τρόπο εξασφάλιζαν τόσο την ενίσχυση της παρουσίας τους σε πανελλαδικό επίπεδο όσο και τη μεγέθυνση των μεριδίων αγοράς τους.
Ωστόσο, την τελευταία διετία ο ρυθμός δημιουργίας νέων καταστημάτων έχει μειωθεί αρκετά και όπως προβλέπεται αναμένεται να μειωθεί περαιτέρω κυρίως για δύο λόγους. O πρώτος λόγος είναι ότι η αγορά έχει αρχίσει να εμφανίζει σημεία κορεσμού και ο δεύτερος είναι ότι οι τιμές των ακινήτων -τουλάχιστον στο λεκανοπέδιο Αττικής- έχουν εκτοξευθεί στα ύψη. Τα ακίνητα που μπορούν να αξιοποιηθούν ως σούπερ μάρκετ με βάση τις σύγχρονες απαιτήσεις, εκτιμάται ότι είναι μάλλον λίγα, εξ ου και οι εξωφρενικές τιμές -όπως τονίζεται- που ζητούνται.
Στις δυσκολίες που παρουσιάζονται στον τομέα των ακινήτων αποδίδονται και οι μεγάλες απαιτήσεις που εμφανίζεται να έχουν αρκετές μικρομεσαίες αλυσίδες σούπερ μάρκετ αναφορικά με το τίμημα που θα επιθυμούσαν να εισπράξουν στην περίπτωση πώλησής τους. Τουλάχιστον δυο-τρεις εξαγορές δεν προχώρησαν εξαιτίας του υψηλού τιμήματος που ζητούσαν οι προς πώληση εταιρείες, σε σχέση πάντα με τη θέση τους στην αγορά και τη γενικότερη οικονομική τους κατάσταση.
Μετά ένα μακρύ διάστημα εξοντωτικού πολέμου τιμών, οι περισσότερες αλυσίδες πιστεύουν πλέον ότι η τακτική αυτή για να αντιμετωπίσεις τον ανταγωνισμό είναι μάλλον αδιέξοδη και στρέφονται προς άλλες κατευθύνσεις, όπως είναι η διαφοροποίηση σε επίπεδο ποιότητας υπηρεσιών. H επέκταση με την προσθήκη νέων εργασιών πιστεύεται ότι προς το παρόν δεν θα μπορούσε να αποδώσει καρπούς. Οπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Αρ. Παντελιάδης, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας METPO, «ο Ελληνας καταναλωτής είναι συντηρητικός στο να επιλέξει από σούπερ μάρκετ προϊόντα και υπηρεσίες που συναντά σε άλλες εξειδικευμένες αλυσίδες καταστημάτων. Δεν είναι δεκτικός σε επαναστατικές υπηρεσίες». Παρ’ όλα αυτά, η Carrefour αποφάσισε να δοκιμάσει την τύχη της και εξήγγειλε πως από την επόμενη χρονιά προτίθεται να ξεκινήσει την προσφορά ταξιδιωτικών υπηρεσιών και χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Η επέκταση των λιανεμπορικών επιχειρήσεων σε τομείς πέραν της παραδοσιακής τους δραστηριότητας αναδεικνύεται σε κυρίαρχη τάση στις ωριμότερες αγορές του εξωτερικού. Στην έρευνα «Global Powers of Retailing», που εκπόνησε η Deloitte Touche, αναφέρεται ότι «πολλοί έμποροι που δραστηριοποιούνται παγκοσμίως παρέχουν πλέον από το ίδιο κατάστημα πληθώρα προϊόντων και υπηρεσιών που ποικίλλουν: από βιβλιοθήκες, πλυντήρια αυτοκινήτων και υπηρεσίες χρηματοδότησης έως υπηρεσίες τηλεφωνίας μειωμένου κόστους και υπηρεσίες Internet. Ωστόσο, υπογραμμίζεται ότι «ο ανταγωνισμός που προέρχεται από μικρότερους εμπόρους που εξειδικεύονται σε κάθε προϊόν και δημογραφική ομάδα, παραμένει έντονος».
Η τάση αυτή έρχεται ως αποτέλεσμα της οικονομικής ύφεσης και των διαρκώς μεταβαλλόμενων οικονομικών αναγκών. Παράλληλα, σύμφωνα με την έρευνα, η υπεροχή των εκπτωτικών καταστημάτων παραμένει εμφανής, καθώς οι καταναλωτές συνεχίζουν να αποζητούν προϊόντα και υπηρεσίες που να συνδυάζουν την υψηλότερη αξία με τη χαμηλότερη τιμή. Πρακτική που εσχάτως κερδίζει έδαφος και στην Ελλάδα, αρκεί να λάβει κανείς υπ’ όψιν του πως πριν από μια πενταετία περίπου κανείς δεν πίστευε ότι οι αλυσίδες discount θα μπορούσαν να αποτελέσουν υπολογίσιμη δύναμη. Σήμερα οι τρεις εταιρείες του χώρου (Lidl, Dia Hellas, Bazaar) πραγματοποιούν τζίρο μεγαλύτερο των 100 δισ. δρχ. συνολικά. Ποσό διόλου ευκαταφρόνητο.
Ενα σημείο που στέκεται ιδιαίτερα στην έρευνά της η Deloitte Touche είναι το φαινόμενο του γηρασμένου πληθυσμού που παραμένει σημαντικό πρόβλημα για αρκετές χώρες, ιδιαίτερα σε Δυτική και Ανατολική Ευρώπη και στην Ιαπωνία. Εως το 2010 το ποσοστό του πληθυσμού που θα είναι γηραιότερο των 65 ετών εκτιμάται ότι θα αυξηθεί περισσότερο από 100 εκατ. (θα ανέλθει συνολικά σε 552 εκατ.) σημειώνοντας αύξηση 24%, η οποία όμως μεταφράζεται σε αντίστοιχη αύξηση του συνολικού πληθυσμού της τάξης του 12%. Αναπόφευκτα, σύμφωνα με την έρευνα, η απάντηση του κλάδου λιανικού εμπορίου δεν θα είναι άλλη από τα προϊόντα που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες των μεγαλυτέρων ηλικιακά πληθυσμιακών ομάδων.
Η Deloitte Touche εκπονεί κάθε χρόνο την έρευνα «Global Powers of Retailing» μέσα από την οποία αναδεικνύονται οι 200 μεγαλύτερες εταιρείες λιανικού εμπορίου παγκοσμίως από όλο το φάσμα του κλάδου. Φυσικά σε αυτές κυριαρχούν οι εταιρείες σούπερ μάρκετ και υπερμάρκετ. Στην έρευνα υπογραμμίζεται ότι η πρώτη έκδηλη ένδειξη οπισθοχώρησης της παγκόσμιας ζήτησης ήταν τα επίπεδα πωλήσεων του 2000. Οι συνολικές πωλήσεις των «200» ανήλθαν σε 2,1 τρισ. δολ. σημειώνοντας αύξηση της τάξης του 2,6% σε σύγκριση με τις πωλήσεις του προηγούμενου έτους και όπως εκτιμάται, τα ολοκληρωμένα αποτελέσματα για το 2001 θα είναι ακόμη χαμηλότερα. Η έρευνα καταλήγει πως η εφαρμογή των τελευταίων τεχνολογικών εξελίξεων, η ύπαρξη ξεκάθαρης εμπορικής εικόνας, σαφούς στρατηγικής πωλήσεων και ευέλικτης εφοδιαστικής αλυσίδας, η οποία θα αντιδρά άμεσα και θα λειτουργεί με χαμηλό κόστος, αποτελούν «κλειδιά» λειτουργίας και επιτυχίας για τις επιχειρήσεις του κλάδου.
Το πιο ανησυχητικό πάντως είναι ότι 24 επιχειρήσεις πραγματοποίησαν για πρώτη φορά ζημίες στην τελευταία χρήση (2001), το ύψος των οποίων, μάλιστα, φθάνει τα 196 εκατ. ευρώ (66 δισ. δρχ.), που αντιστοιχούν στο 48% των συνολικών ζημιών που παρουσίασαν σε 90 συνολικά ζημιογόνες χρήσεις οι 62 εισηγμένες επιχειρήσεις που είχαν παρουσίασαν μια τουλάχιστον χρονιά αρνητικό αποτέλεσμα στην τριετία 1999-2001.
