Εκ πρώτης όψεως, η ενεργειακή κρίση στη Μέση Ανατολή είναι ακριβώς το είδος του εξωτερικού σοκ που οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να «εξετάσουν». Υπάρχουν όμως ολοένα και περισσότεροι λόγοι για τους οποίους αυτό μπορεί να μη συμβεί αυτή τη φορά. Ο πόλεμος ΗΠΑ – Ισραήλ εναντίον του Ιράν, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου, έχει αυξήσει την τιμή του αργού πετρελαίου Brent κατά περίπου 50% στα 108,50 δολάρια το βαρέλι, αυξάνοντας τον κίνδυνο μιας απότομης πληθωριστικής αύξησης παγκοσμίως. Θεωρητικά, οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να αποφύγουν την αλλαγή πολιτικής, εκτός εάν καταστεί σαφές ότι θα συνεχιστεί ή θα ενισχύσει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό μακροπρόθεσμα.
Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών –που προωθεί τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα μεταξύ των κεντρικών τραπεζών– προέτρεψε τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής να μη βιαστούν να αναλάβουν δράση, αποκαλώντας την τρέχουσα κρίση χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πότε πρέπει να «εξετάζουμε» ένα σοκ προσφοράς. Οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να μη λάβουν υπόψη αυτή τη συμβουλή. Εξακολουθούν να πονούν από την κριτική –δίκαιη ή όχι– ότι κινήθηκαν πολύ αργά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, χαρακτηρίζοντας λανθασμένα τον αυξημένο πληθωρισμό «παροδικό» μόνο και μόνο για να τον δουν να παραμένει πάνω από τον στόχο για χρόνια. Επιπλέον, ο ισχυρισμός ότι οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό στις ανεπτυγμένες αγορές είναι «σταθερές» –κάτι που οι κεντρικοί τραπεζίτες έχουν επαναλάβει εδώ και καιρό– είναι πλέον αμφισβητήσιμος.
Ο κόσμος έχει βιώσει μια σειρά γεγονότων «μαύρου κύκνου» τα τελευταία χρόνια, τα οποία κινδυνεύουν να αυξήσουν δομικά τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό. Κατ’ αρχάς, υπήρξε η πανδημία COVID-19 –ένα σοκ που υποτίθεται ότι συμβαίνει μία φορά τον αιώνα– που οδήγησε σε σημαντική αύξηση των τιμών, καθώς οι αλυσίδες εφοδιασμού που είχαν υποστεί σοκ συνδυάστηκαν με απότομη αύξηση της ζήτησης που οφειλόταν σε μέτρα τόνωσης της οικονομίας. Αυτό επιδεινώθηκε από ένα παγκόσμιο ενεργειακό σοκ, που προκλήθηκε από την ολοκληρωτική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τώρα, αυτή η σύγκρουση έχει επιδεινωθεί από ένα νέο σοκ: τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, το παγκοσμιοποιημένο εμπορικό σύστημα που κατέστειλε τον πληθωρισμό για δεκαετίες έχει διαλυθεί από τους δασμολογικούς πολέμους του προέδρου Τραμπ. Αν τα συνδυάσουμε όλα αυτά, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής φαίνεται ότι δεν θα μπορέσουν να μείνουν άπραγοι για πολύ, ανεξάρτητα από το αν αυτή είναι η κατάλληλη επιλογή ή όχι.
Οι κεντρικές τράπεζες μπορεί να αισθάνονται υποχρεωμένες να δράσουν, εκτός εάν τα Στενά του Ορμούζ ανοίξουν ξανά άμεσα. Η σημερινή κατάσταση όμως απαιτεί προσοχή για πολλούς λόγους. Κατ’ αρχάς, το σημείο εκκίνησης για τα επιτόκια είναι αρκετά διαφορετικό από ό,τι ήταν μετά την πανδημία: τότε, τα επιτόκια ήταν κοντά στο μηδέν, σήμερα, το βασικό επιτόκιο της Fed είναι 3,5%-3,75% και της Τράπεζας της Αγγλίας είναι 3,75%. Και οι δύο έχουν δηλώσει ότι θεωρούν τα αντίστοιχα επιτόκιά τους κάπως περιοριστικά. Η ΕΚΤ έχει σηματοδοτήσει την ετοιμότητά της να αυξήσει το βασικό της επιτόκιο στο 2% για την καταπολέμηση των αυξανόμενων κινδύνων πληθωρισμού. Το μάθημα από την έξαρση του πληθωρισμού μετά την πανδημία δεν είναι απαραίτητα να δράσουμε ταχύτερα, αλλά να επικοινωνήσουμε καλύτερα. Υπήρξαν λάθη τότε, ιδιαίτερα η επιμονή ότι η απότομη αύξηση των τιμών ήταν «παροδική», αλλά οι κεντρικές τράπεζες είναι σαφώς πιο προσεκτικές αυτή τη φορά. Αν οι κεντρικοί τραπεζίτες επικεντρωθούν στην προσπάθεια να κερδίσουν τον τελευταίο πόλεμο αντί να ανταποκριθούν στην τρέχουσα πραγματικότητα, κινδυνεύουν να κατηγορηθούν ότι κάνουν για άλλη μια φορά ένα σοβαρό πολιτικό λάθος.
