Αυξάνεται το κόστος προστασίας της παγκόσμιας οικονομίας από το σοβαρότερο ενεργειακό σοκ των τελευταίων δεκαετιών, σε μια στιγμή που οι κυβερνήσεις έχουν ιδιαίτερα περιορισμένη δημοσιονομική άνεση για να το αντιμετωπίσουν. Τα μέτρα που ανακοινώθηκαν ανά τον κόσμο προς στήριξη των νοικοκυριών –μείωση των φόρων στα καύσιμα, κάλυψη μέρους των λογαριασμών θέρμανσης, πλαφόν στις τιμές της βενζίνης– συγκρατούν μεν τον πληθωρισμό, αλλά επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο κρατικούς προϋπολογισμούς που ήδη στενάζουν. Και σύμφωνα με τη Wall Street Journal, όσο περισσότερο διαρκεί ο πόλεμος, τόσο περισσότερο οι κυβερνήσεις θα αισθάνονται υποχρεωμένες να παρέμβουν.
Ωστόσο, ο πόλεμος ξεκίνησε σε μια περίοδο που το διεθνές χρέος ξεπερνάει τα 100 τρισ. δολάρια, περιορίζοντας τη δυνατότητα υψηλών δαπανών, όπως αυτές που έγιναν στην πανδημία και στην ενεργειακή κρίση του 2022. Επίσης, τα επιτόκια είναι πια πολύ υψηλότερα και οι προσδοκίες για διατήρησή τους σε αυξημένα επίπεδα –ως όπλο έναντι του πληθωρισμού– καθιστούν τον δανεισμό πολύ ακριβότερο. «Τα τελευταία 25 χρόνια, η ιδέα ήταν ότι κάθε φορά που προκύπτει ένα σοκ θα εκδίδουμε περισσότερο χρέος και δεν θα ανησυχούμε. Πλέον, οι συμβιβασμοί θα είναι πολύ πιο σκληροί. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να τους κάνεις. Αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να πιεστούν πραγματικά τα δημοσιονομικά όρια», σχολίασε στη Wall Street Journal ο Κένεθ Ρόγκοφ, καθηγητής στο Χάρβαρντ.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ αναμένεται να διαμορφωθεί στο 1,9 τρισ. δολάρια φέτος και οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι το άμεσο και το έμμεσο κόστος του πολέμου μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω αύξηση του δανεισμού. Επίσης, σύμφωνα με εκτίμηση της Goldman Sachs, μια παρατεταμένη σύγκρουση ενδέχεται να αυξήσει το γαλλικό χρέος κοντά στο 130% έως το 2028 και το γερμανικό στο 80%.
Το δημοσιονομικό έλλειμμα των ΗΠΑ αναμένεται να διαμορφωθεί στο 1,9 τρισ. δολάρια φέτος.
Επίσης, οι αγορές ομολόγων αντιδρούν έντονα στις κρατικές δαπάνες που διευρύνουν τα ελλείμματα. Οι αποδόσεις των αμερικανικών ομολόγων έχουν αυξηθεί απότομα, καθώς οι επενδυτές ανησυχούν για υψηλότερο πληθωρισμό και αυξημένες δαπάνες. Στην Ευρώπη, το κόστος δανεισμού για τη Βρετανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία έχει εκτιναχθεί στα υψηλότερα επίπεδα της τελευταίας και πλέον δεκαετίας. Η τελευταία μεγάλη παρέμβαση της Ευρώπης στις τιμές της ενέργειας, κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, κόστισε περίπου 0,5 τρισ. δολάρια και επιδείνωσε τα προβλήματα χρέους της περιόδου μετά την πανδημία. Η επικεφαλής της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ έχει ζητήσει από τις κυβερνήσεις της Ευρωζώνης να αποφύγουν οριζόντιες πολιτικές που θα μπορούσαν να επιβαρύνουν τη δημοσιονομική εικόνα.
Ωστόσο, ορισμένοι οικονομολόγοι τάσσονται υπέρ μιας πιο επιθετικής στάσης, προκειμένου η κρίση να μην προκαλέσει μακροχρόνια οικονομική ζημία. Τα διάφορα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν αυτή την εβδομάδα έδειξαν ότι η εκτίναξη των τιμών ενέργειας άρχισε ήδη να πλήττει την παγκόσμια δραστηριότητα. «Ακόμη κι αν ο πόλεμος σταματούσε αύριο, είναι απολύτως σημαντικό να υπάρξει παρέμβαση το συντομότερο δυνατόν», είπε η Ιζαμπέλα Βέμπερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Αμχερστ. «Η δημοσιονομική ανησυχία δεν θα πρέπει να είναι αυτή τη στιγμή η βασική ανησυχία. Η αποτροπή του πληθωρισμού και των απωλειών στην οικονομική δραστηριότητα θα πρέπει να είναι η απόλυτη προτεραιότητα», τόνισε.
Ορισμένες χώρες έχουν στραφεί σε άμεσους ελέγχους τιμών, περιορίζοντας τις χρεώσεις ενεργειακών επιχειρήσεων, όπως διυλιστήρια, πρατήρια καυσίμων ή εταιρείες κοινής ωφέλειας. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, ο «λογαριασμός» καταλήγει να επιβαρύνει το κράτος. Αλλωστε, αυτές οι παρεμβάσεις ήταν ανέκαθεν αμφιλεγόμενες, διότι διαταράσσουν τη βασική αρχή της ελεύθερης αγοράς, τον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης. «Η εμπειρία, ξανά και ξανά μέσα στην Ιστορία, έχει δείξει ότι (τα πλαφόν) είναι κακή ιδέα. Δημιουργούν μια ολοένα μεγαλύτερη “τρύπα” στον κρατικό προϋπολογισμό», δήλωσε ο Ρικάρντο Ρέις, καθηγητής στο LSE.
