Χρειάστηκαν μόνο λίγες ημέρες πολέμου στο Ιράν για να χτυπηθούν πετρελαιοπηγές, διυλιστήρια και εργοστάσια φυσικού αερίου σε όλο τον Περσικό Κόλπο, αλλά θα μπορούσαν να χρειαστούν χρόνια για να αποκατασταθεί πλήρως η παραγωγική τους δυναμικότητα, καθώς η σύγκρουση συνεχίζεται.
Με τον πόλεμο να συμπληρώνει σε λίγες ημέρες τέσσερις εβδομάδες, η ενεργειακή αγορά αντιμετωπίζει μια τεράστια διαταραχή εφοδιασμού, καθώς τα κρίσιμα Στενά του Ορμούζ έχουν πρακτικά κλείσει, ενώ παράλληλα δεκάδες ενεργειακές υποδομές έχουν υποστεί καταστροφές.
Την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μιλάει για διαπραγματεύσεις που στοχεύουν στον τερματισμό της σύγκρουσης με το Ιράν, ο υπολογισμός των ευρύτερων οικονομικών επιπτώσεων θα πρέπει να λάβει υπόψη τον χρόνο που θα χρειαστεί για την επανεκκίνηση και ομαλοποίηση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο.
Τα χτυπήματα της περασμένης εβδομάδας στο συγκρότημα υγροποιημένου φυσικού αερίου Ras Laffan του Κατάρ, το οποίο στεγάζει το μεγαλύτερο εργοστάσιο εξαγωγών στον κόσμο, ενισχύουν τις ανησυχίες ότι η επιστροφή της ενεργειακής αγοράς στην προηγούμενη κατάσταση δεν θα είναι γρήγορη ή εύκολη. Σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις, η αποκατάσταση της ζημιάς θα διαρκέσει έως και πέντε χρόνια.
Τα συστήματα παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου απαιτούν σταθερές ροές που λειτουργούν υπό πίεση, από τις βαθιές υπόγειες δεξαμενές έως τις βαλβίδες που ελέγχουν τη φόρτωση στα δεξαμενόπλοια, όπως εξήγησαν μηχανικοί που μίλησαν στο Bloomberg. Ακόμα και αν αυτά τα συστήματα δεν χτυπηθούν από πυραύλους ή drones, η ταχύτητα με την οποία η παραγωγή μπορεί να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα θα εξαρτηθεί από το αν οι πετρελαιοπηγές έχουν κλείσει εντελώς και για πόσο καιρό ή αν διατηρήθηκαν σε ελάχιστους ρυθμούς ροής.
«Δεν μπορείς απλώς να πατήσεις το κουμπί της παύσης όταν οι ροές πετρελαίου δεν βολεύουν», δηλώνει ο Τζιμ Κρέιν του Baker Institute του Rice University, ο οποίος παρακολουθεί την ενέργεια στη Μέση Ανατολή εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες. «Η διακοπή τέτοιων τεράστιων αλυσίδων εφοδιασμού πετρελαίου προκαλεί καταιγιστικές επιπτώσεις σε όλο τον κόσμο».
Περισσότερες από 40 ενεργειακές υποδομές σε εννέα χώρες της Μέσης Ανατολής έχουν υποστεί «σοβαρές ή πολύ σοβαρές» ζημιές από τον πόλεμο, δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, κάτι που σημαίνει ότι η διαταραχή της παγκόσμιας αλυσίδας εφοδιασμού ενδεχομένως να παραταθεί και μετά το τέλος της σύγκρουσης.
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, Αμίν Νάσερ, δήλωσε ότι η εταιρεία αναμένει μια σχετικά γρήγορη, «εντός ημερών», επιστροφή στην πλήρη παραγωγή. Ομως, ενώ αυτό μπορεί να ισχύει για τις πετρελαιοπηγές που μπήκαν σε μείωση παραγωγής, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική για εκείνες που έχουν κλείσει εντελώς.
Χρονοβόρος η επανεκκίνηση και ομαλοποίηση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Μπορεί να χρειαστούν δύο έως τρεις εβδομάδες για να αποκατασταθεί πλήρης παραγωγή σε ένα μικρό πεδίο που έχει κλείσει και τέσσερις ή πέντε εβδομάδες για ένα μεγαλύτερο, λέει στο Bloomberg ο Αντίτια Σαρασουάτ, διευθυντής έρευνας της Rystad Energy για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Η βιαστική επαναλειτουργία των πεδίων μπορεί να προκαλέσει ζημιές, καθώς η πίεση πρέπει να δημιουργηθεί σταδιακά σε ολόκληρο το σύστημα, εξηγεί.
«Η προτεραιότητα είναι να διατηρηθούν τα πεδία σε λειτουργία», δήλωσε ο Σαρασουάτ. «Μόλις κλείσουν, ολόκληρη η γραμμή παραγωγής αποσυμπιέζεται».
Οπου κηρύσσεται ανωτέρα βία (force majeure), τα πεδία συχνά κλείνουν εντελώς, λέει. Ομως, όπου η παραγωγή μειώνεται λόγω έλλειψης αποθήκευσης, όπως στο Ιράκ και στο Κουβέιτ, είναι πιθανό να μην έχει υπάρξει πλήρες κλείσιμο.
Τα στάσιμα πηγάδια μπορεί να αντιμετωπίσουν προβλήματα διάβρωσης και συσσώρευσης κεριού, σημειώνει ο Ματ Ράντολφ, ένας βετεράνος των πετρελαιοπηγών που έχει δουλέψει σε όλο τον κόσμο για περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
«Και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αρχικά απλώς μείωσαν την παραγωγή και διατήρησαν τη ροή των πηγαδιών με πολύ χαμηλότερους ρυθμούς, επειδή διατηρούν το σύστημα καθαρό, κατά κάποιο τρόπο», εξήγησε.
Επιπλέον, αρκετές διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες και πάροχοι υπηρεσιών έχουν απομακρύνει το προσωπικό τους από την περιοχή. Για να επαναλειτουργήσουν ορισμένα πεδία, η κατάσταση θα πρέπει να έχει σταθεροποιηθεί αρκετά ώστε να επιστρέψουν αυτοί οι εργαζόμενοι. Παρόμοιες προκλήσεις αντιμετωπίζουν τα διυλιστήρια στην περιοχή, αφού ορισμένες μεγάλες εγκαταστάσεις είτε έκλεισαν είτε περιόρισαν την παραγωγή τους λόγω επιθέσεων και έλλειψης βιώσιμων εξαγωγικών σημείων.
Η επανεκκίνηση των μονάδων θα μπορούσε να διαρκέσει περισσότερο από δύο εβδομάδες, αν και οι εγκαταστάσεις που έχουν μειώσει την παραγωγή, αντί να έχουν σταματήσει εντελώς, θα μπορούσαν να επανέλθουν πιο γρήγορα.
Και ενώ η επανεκκίνηση σε κοιτάσματα και διυλιστήρια μπορεί να πραγματοποιηθεί παράλληλα, τίποτα από αυτά δεν μπορεί να ξεκινήσει να λειτουργεί μέχρι να αδειάσουν οι γεμάτες δεξαμενές αποθήκευσης στα λιμάνια του Κόλπου. Αυτό σημαίνει ότι τα δεξαμενόπλοια θα πρέπει να επιστρέψουν μέσω του Ορμούζ, ως ένα αναγκαίο πρώτο βήμα για την αποκατάσταση των ροών. Ισως η μεγαλύτερη ενεργειακή πρόκληση που έχει ανακύψει μέχρι στιγμής στον Κόλπο να αφορά το Ras Laffan του Κατάρ, το μεγαλύτερο εργοστάσιο LNG στον κόσμο.
Οι επιθέσεις της περασμένης εβδομάδας προκάλεσαν ζημιές σε δύο γραμμές παραγωγής. Οι επισκευές θα διαρκέσουν έως και πέντε χρόνια, σύμφωνα με την QatarEnergy, επηρεάζοντας τον εφοδιασμό της Ευρώπης και της Ασίας.
