Σκηνικό «Αγριας Δύσης» επικρατεί στις θαλάσσιες μεταφορές λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, καθώς ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ και η απειλή επιθέσεων από τους αντάρτες Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν μετατρέψει τις ναυτιλιακές διαδρομές σε «ναρκοπέδιο», προκαλώντας πρωτοφανή αναταραχή στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Το πρόσφατο πλήγμα στο λιμάνι-κόμβο Τζεμπέλ Αλι του Ντουμπάι, μετά από πυρκαγιά που προκλήθηκε από συντρίμμια αεροπορικών επιδρομών, προστέθηκε σε μια σειρά επιθέσεων που προκάλεσαν ακυρώσεις δρομολογίων και τεράστια συμφόρηση στα ελάχιστα πλέον «ασφαλή» λιμάνια της περιοχής.
Ο κανόνας του 19ου αιώνα
Μέσα σε αυτό το κλίμα αστάθειας, οι κολοσσοί των θαλάσσιων μεταφορών, όπως η MSC, η Maersk, η CMA CGM και η Hapag-Lloyd, έχουν υιοθετήσει σκληρή στάση, προκαλώντας την οργή των εμπόρων. Επικαλούμενοι έναν ξεχασμένο ναυτιλιακό κανόνα από τον 19ο αιώνα, οι εταιρείες διατηρούν το δικαίωμα, σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης, να ξεφορτώνουν τα εμπορευματοκιβώτια στο πλησιέστερο διαθέσιμο λιμάνι και όχι στον τελικό προορισμό τους. Το κόστος αυτής της απόφασης, που περιλαμβάνει αποθήκευση, νέες λιμενικές χρεώσεις και εισαγωγικούς δασμούς, μετακυλίεται εξ ολοκλήρου στους πελάτες, που βρίσκονται πλέον συχνά προ τετελεσμένων γεγονότων. Είκοσι ημέρες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων στο Ιράν, στελέχη της αγοράς περιγράφουν μια κατάσταση ομηρίας. Εμπορεύματα που προορίζονταν για τη Μέση Ανατολή καταλήγουν στην Ινδία ή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, με τους ιδιοκτήτες τους να αναγκάζονται να πληρώσουν υπέρογκα ποσά για να τα ανακτήσουν ή να τα μεταφέρουν οδικώς. «Προς το παρόν βιώνουμε σκηνικά Αγριας Δύσης», σημειώνει ο Ντέιβιντ Οζαρντ, γενικός διευθυντής της John Mason International, τονίζοντας ότι οι πελάτες αναγκάζονται να πληρώσουν τις πρόσθετες χρεώσεις. «Αν δεν το κάνουμε, οι ναυτιλιακές εταιρείες μας βάζουν σε αναμονή και μας κρατούν ομήρους».
Οι ναύλοι για τα εμπορευματοκιβώτια που κατευθύνονται προς τον Κόλπο έχουν τετραπλασιαστεί, εκτινάσσοντας τα έξοδα.
Ο Χακάν Μπουλγκουρλού της εταιρείας οικιακών συσκευών Beko κάνει επίσης λόγο για μια «ολιγαρχική και καιροσκοπική» συμπεριφορά των μεταφορέων, που εκμεταλλεύονται το χάος για να αυξήσουν τα κέρδη τους. Η Beko έχει θωρακιστεί από τις άμεσες χρεώσεις χάρη στις μακροπρόθεσμες συμβάσεις της με τις ναυτιλιακές εταιρείες. Η διαταραχή στις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού όμως έχει δημιουργήσει μια «κατάσταση χάους» στη Μέση Ανατολή, με επιπτώσεις σε όλα τα εύθραυστα εμπορικά δίκτυα.
Ο Φίλιπ Μπάιναρντ, εκπρόσωπος της Freshfel, του οργανισμού που εκπροσωπεί τα συμφέροντα του τομέα νωπών φρούτων και λαχανικών σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, δήλωσε ότι ο κλάδος του έχει πληγεί σκληρά, καθώς ο Μάρτιος είναι ένας από τους μήνες αιχμής για τις εξαγωγές από την Ευρώπη προς τη Μέση Ανατολή. Η ανάγκη για ειδικά έγγραφα, οι έλεγχοι στα σύνορα και ο ανταγωνισμός για τα φορτηγά ψυγεία εκμηδενίζουν τα ήδη μικρά περιθώρια κέρδους, με τα εύθραυστα εμπορευματοκιβώτια να μεταφέρονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στην περιοχή πριν μεταφερθούν στις χώρες του Κόλπου διά ξηράς. «Αν πηγαίνετε στην Τζέντα (στη Σαουδική Αραβία), τότε πρέπει να βρείτε χερσαία μεταφορά (και) δεν είναι εύκολο, υπάρχει μεγάλος ανταγωνισμός. Στη συνέχεια πρέπει να περάσετε τον έλεγχο στα σύνορα, κάτι που επίσης δεν είναι εύκολο σε περίοδο αστάθειας», λέει ο Μπάιναρντ. Ακόμη και η μεταφορά ζώντων ζώων έχει καταστεί γρίφος, καθώς οι παραδοσιακές διαδρομές είναι πλέον κλειστές, αναγκάζοντας τα πλοία σε επικίνδυνες αναδρομολογήσεις.
Το οικονομικό αποτύπωμα αυτής της κρίσης είναι τεράστιο. Οι ναύλοι για τα εμπορευματοκιβώτια που κατευθύνονται προς τον Κόλπο έχουν τετραπλασιαστεί, εκτινάσσοντας τα έξοδα. Ο Κρεγκ Ράιλι, διευθύνων σύμβουλος του Dubai Arabian Shipping Agency, δήλωσε ότι ένα τυπικό κοντέινερ που μεταφέρει οικιακά είδη από το Ηνωμένο Βασίλειο στο Τζεμπέλ Αλί κόστιζε προηγουμένως περίπου 1.500 δολάρια, αλλά τώρα στοιχίζει σχεδόν 6.000 δολάρια. Αν και σε παγκόσμιο επίπεδο οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα ιστορικά υψηλά της πανδημίας, η γεωγραφική απομόνωση του Κόλπου δημιουργεί τοπικές «φούσκες» ακρίβειας. Οι εταιρείες επιβάλλουν γενικές επιβαρύνσεις για καύσιμα και ασφάλιστρα κινδύνου που συχνά δεν ανταποκρίνονται στο πραγματικό λειτουργικό κόστος, αλλά επιβάλλονται οριζόντια σε όλες τις διαδρομές.
Εγκλωβισμένα 3.200 πλοία
Περίπου 3.200 πλοία βρίσκονται αυτή τη στιγμή εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, μια περιοχή από την οποία διέρχεται το 5% του παγκόσμιου εμπορίου. Ενώ οι ναυτιλιακές εταιρείες υποστηρίζουν ότι βρίσκονται σε συνεχή επικοινωνία με τους πελάτες τους για την εξεύρεση λύσεων, η πραγματικότητα στο πεδίο δείχνει ότι το παγκόσμιο εμπόριο παραμένει ευάλωτο στις διαθέσεις λίγων ισχυρών παικτών. Το σκηνικό «Φαρ Ουέστ» στις θάλασσες δεν απειλεί μόνο τις επιχειρήσεις, αλλά και την τελική τιμή των προϊόντων που φθάνουν στο ράφι του καταναλωτή.
