Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται, με το Ισραήλ να χτυπάει στόχους στο Ιράν και στον Λίβανο και την Τεχεράνη να απαντά με πυραύλους και drones εναντίον εμπορικών πλοίων, αλλά και υποδομών –ενεργειακών και άλλων– σε χώρες του Κόλπου. Ο προφανής στόχος αυτών των πληγμάτων είναι να αυξήσουν όσο γίνεται το οικονομικό κόστος για τις ΗΠΑ και τη Δύση γενικότερα. Χθες το Βrent κινήθηκε ανοδικά στην περιοχή των 100 δολαρίων το βαρέλι, παρά την ανακοίνωση πολλών χωρών για αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Αντιστρόφως ανάλογη ήταν η πορεία των χρηματιστηρίων και των κρατικών ομολόγων.
Ανοδος στις τιμές πετρελαίου λόγω κλιμάκωσης του πολέμου
Κλιμακώνεται επικίνδυνα η ένταση στη Μέση Ανατολή, δύο εβδομάδες μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων στο Ιράν, με την Τεχεράνη να εντείνει τις επιθέσεις σε λιμάνια, δεξαμενόπλοια και τερματικούς σταθμούς πετρελαίου, σε μια συντονισμένη προσπάθεια να διαταράξει την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Τουλάχιστον έξι πλοία δέχτηκαν επίθεση τα τελευταία 24ωρα στον Περσικό Κόλπο και στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου, με αποτέλεσμα οι παγκόσμιες τιμές να εκτοξευθούν σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί από το 2022. Η τιμή του Brent, του διεθνούς δείκτη αναφοράς για το πετρέλαιο, εκτινάχθηκε ξανά χθες πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, παρά την ιστορική απόφαση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (ΙΕΑ) να αποδεσμεύσει σταδιακά 400 εκατ. βαρέλια από τα στρατηγικά αποθέματα.
Τριάντα δύο από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, ανάμεσά τους και οι ΗΠΑ, συμφώνησαν να προχωρήσουν στη μεγαλύτερη απελευθέρωση αποθεμάτων πετρελαίου έκτακτης ανάγκης. Πριν από αυτήν την εβδομάδα, σημειωτέον, έχουν καταγραφεί μόνο τέσσερις άλλες συντονισμένες κινήσεις απελευθέρωσης στρατηγικών προμηθειών από την ίδρυση του IEA το 1974, γεγονός που υπογραμμίζει τη σοβαρότητα της τρέχουσας κρίσης. Παρατηρητές της αγοράς επισημαίνουν ότι η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων είναι πιθανό να προσφέρει μόνο προσωρινή ανακούφιση, αν δεν σταματήσει γρήγορα η σύγκρουση. «Η επανέναρξη της μεταφοράς πετρελαίου μέσω του Ορμούζ θα είναι το κλειδί για την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων από τον πόλεμο», ανέφερε ο ΙΕΑ, προσθέτοντας ότι τα μέτρα ασφάλισης και φυσικής προστασίας για τη ναυτιλία θα είναι απαραίτητα.
Οι ροές μέσω του πορθμού έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από 90%, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οργανισμού. Οι περισσότερες από τις επτά χώρες του Κόλπου –Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιράν– που εξαρτώνται από τα Στενά για την εξαγωγή του αργού πετρελαίου τους, «έχουν μειώσει σημαντικά την παραγωγή τους», σύμφωνα με εκτιμήσεις, κατά τουλάχιστον 10 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
Για να αποφύγει τα Στενά του Ορμούζ, η Σαουδική Αραβία ανακατευθύνει τις ροές σε εναλλακτικά κανάλια στην Ερυθρά Θάλασσα. «Το σύστημα μεταφορών και logistics λειτουργεί αποτελεσματικά, ενισχύοντας την επιχειρησιακή ικανότητα των λιμανιών, των αεροδρομίων και των δικτύων μεταφορών ώστε να διασφαλίζονται σταθερές εφοδιαστικές αλυσίδες», δήλωσε ο υπουργός Μεταφορών της χώρας, Σαλέζ λ Τζασέρ, κατά τη διάρκεια επίσκεψης σε λιμάνι της Ερυθράς Θάλασσας.
Τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά, δήλωσε ο νέος Ιρανός ηγέτης – Οταν οι τιμές ανεβαίνουν, βγάζουμε πολλά χρήματα, λέει ο Τραμπ.
Ακόμη, πάντως, και αν τερματιστεί άμεσα ο πόλεμος, η παραγωγή θα χρειαστεί εβδομάδες, και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και μήνες, για να επιστρέψει στα επίπεδα προ κρίσης, ανάλογα με τον βαθμό πολυπλοκότητας και τη διαθεσιμότητα εργαζομένων, εξοπλισμού και πόρων στην περιοχή, αναφέρουν οι ειδικοί.
Η σύγκρουση διαταράσσει επίσης σοβαρά τις παγκόσμιες αγορές προϊόντων, με τα καύσιμα αεριωθούμενων, το υγραέριο και το αιθάνιο να επηρεάζονται άμεσα. Οι εκτεταμένες ακυρώσεις πτήσεων και οι μεγάλης κλίμακας διακοπές στην προμήθεια υγραερίου επηρεάζουν επίσης αρνητικά τη ζήτηση.
Το σοκ εφοδιασμού σημαίνει ότι ο πλανήτης αντιμετωπίζει μια βαθύτερη κρίση από ό,τι μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973 και το ξέσπασμα του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Χθες, ο ΙΕΑ –στη μηνιαία έκθεσή του για την αγορά πετρελαίου– προειδοποίησε ότι οι αγορές αντιμετωπίζουν τη «μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού στην ιστορία». Τον Μάρτιο, η προσφορά προβλέπεται να μειωθεί κατά 8 εκατ. βαρέλια την ημέρα στα 98,8 εκατ. βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο από το πρώτο τρίμηνο του 2022.
Το πρώτο μήνυμα από τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έσβησε χθες τις ελπίδες για άμεση εκτόνωση της κρίσης, όπως άλλωστε και η δήλωση-απάντηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Στο πρώτο διάγγελμά του από τότε που διαδέχθηκε τον δολοφονημένο πατέρα του, ο υιός Χαμενεΐ διεμήνυσε πως τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά ως «μέσο για να ασκηθεί πίεση στον εχθρό». Ο Τραμπ δήλωσε ότι η χώρα του θα μπορούσε να επωφεληθεί οικονομικά από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, αλλά πρόσθεσε ότι η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν παραμένει βασική προτεραιότητά του. Αποκάλεσε το Ιράν «αυτοκρατορία του κακού» και προειδοποίησε ότι οι πυρηνικές του φιλοδοξίες θα μπορούσαν να απειλήσουν τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής και πέραν αυτής. «Οι ΗΠΑ είναι μακράν ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο, επομένως όταν οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν, βγάζουμε πολλά χρήματα, αλλά πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον και σημασία για μένα ως πρόεδρο έχει να σταματήσουμε μια κακή αυτοκρατορία, το Ιράν, από το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και να καταστρέψει τη Μέση Ανατολή και ολόκληρο τον κόσμο».
Λάδι στη φωτιά έριξε και ένα ρεπορτάζ του ημιεπίσημου ιρανικού πρακτορείου ειδήσεων Fars ότι οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι στην Υεμένη και άλλες «ομάδες αντίστασης» βρίσκονται σε πλήρη επιφυλακή και ενδέχεται να ενταχθούν στον συνεχιζόμενο αγώνα της Τεχεράνης εναντίον των ΗΠΑ και των εταίρων τους. Οι πληρεξούσιοι του Ιράν θα μπορούσαν να κλείσουν τον πορθμό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το στενό πέρασμα στο νότιο άκρο της Αραβικής Χερσονήσου, το οποίο ελέγχει την κυκλοφορία των θαλάσσιων πλοίων που έχουν πρόσβαση στη διώρυγα του Σουέζ μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Περίπου το 12% του παγκόσμιου πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω θαλάσσης διέρχεται από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, καθιστώντας το, έτσι, το τέταρτο μεγαλύτερο σημείο συμφόρησης για τη ναυτιλία στον κόσμο. Την επόμενη εβδομάδα, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) θα συγκαλέσει «έκτακτη συνεδρίαση» για να εξετάσει τις απειλές κατά της ναυσιπλοΐας στη Μέση Ανατολή και ειδικά στα Στενά του Ορμούζ. «Από την οπτική γωνία της αγοράς, το πρόβλημα είναι ότι οι επενδυτές αποτιμούν ολοένα και περισσότερο μια πιο παρατεταμένη σύγκρουση, γεγονός που προκαλεί εκτεταμένες οικονομικές ζημίες», έγραψε ο Τζιμ Ριντ, επικεφαλής παγκόσμιας μακροοικονομικής έρευνας στην Deutsche Bank.
Επιπλέον 55 δισ. ευρώ ετησίως για να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ
Ο πόλεμος στο Ιράν ανεβάζει τον ετήσιο λογαριασμό βενζίνης κάθε Ευρωπαίου οδηγού κατά 220 ευρώ, υπολογίζει μια μελέτη, καθώς η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η μείωση της παραγωγής πετρελαίου των χωρών του Περσικού Κόλπου φέρνουν τις τιμές στην περιοχή των 100 δολαρίων ανά βαρέλι.
Εάν το πετρέλαιο παραμείνει σε αυτά τα επίπεδα για καιρό, αυτό σημαίνει ότι οι οδηγοί αυτοκινήτων της Ευρωπαϊκής Ενωσης θα πληρώσουν 55 δισ. ευρώ περισσότερα σε ένα χρόνο, υπολογίζει η ανάλυση του think tank Transport & Environment (T&E). Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε 220 ευρώ κατά μέσον όρο ανά οδηγό, αν και είναι σαφές ότι όσοι διανύουν περισσότερα χιλιόμετρα με το αυτοκίνητό τους θα επωμιστούν υψηλότερο πρόσθετο κόστος.
Οι μετακινήσεις με ηλεκτρικά αυτοκίνητα ήταν ήδη σημαντικά φθηνότερες σε σχέση με τα οχήματα βενζίνης και ντίζελ, σημειώνει ο Guardian. Αυτή τη στιγμή, υπολογίζεται ότι στους ευρωπαϊκούς δρόμους κυκλοφορούν 7,7 εκατ. ηλεκτρικά αυτοκίνητα, τα οποία συμβάλλουν στη μείωση της κατανάλωσης πετρελαίου. Ομως, με τις τιμές του πετρελαίου γύρω στα 100 δολάρια, οι Ευρωπαίοι οδηγοί των ηλεκτρικών αυτοκινήτων εξοικονομούν περίπου 40 εκατ. ευρώ την ημέρα, σύμφωνα με το T&E.
Με τις τιμές του πετρελαίου γύρω στα 100 δολάρια, ο ετήσιος λογαριασμός για κάθε Ευρωπαίο οδηγό ανεβαίνει κατά 220 ευρώ.
«Η εξάρτηση της Ευρώπης από το πετρέλαιο δημιουργεί ένα γεωπολιτικό premium κάθε φορά που υπάρχει παγκόσμια αστάθεια», σημειώνει ο Αντονι Φρόγκατ της T&E. «Αυτό θα συνεχίσει να ασκεί πίεση στα νοικοκυριά και να παραλύει την οικονομία της Ευρώπης, εκτός αν τερματίσουμε διαρθρωτικά την εξάρτησή μας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Ο Ντόναλντ Τραμπ και οι φίλοι του στη Ρωσία και τη Σαουδική Αραβία έχουν πολλή δύναμη, αλλά ένα πράγμα που δεν ελέγχουν είναι ο άνεμος και ο ήλιος. Η Ευρώπη πρέπει τώρα να δώσει προτεραιότητα στα ηλεκτρικά οχήματα, στις αντλίες θερμότητας και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για να διασφαλίσει ότι αυτό δεν θα συμβεί ποτέ ξανά».
Σημειώνεται ότι στην τελευταία ενεργειακή κρίση, το 2022, οι πέντε μεγαλύτερες εισηγμένες πετρελαϊκές εταιρείες –BP, Shell, TotalEnergies, Chevron και ExxonMobil– αποκόμισαν συνολικά κέρδη σχεδόν 200 δισ. δολαρίων. Οπως αναφέρει ο Guardian, η συνολική βιομηχανία πετρελαίου και φυσικού αερίου εμφάνισε τα τελευταία 50 χρόνια ετήσια κέρδη περίπου 1 τρισ. δολαρίων, τα οποία αυξάνονται σημαντικά σε χρονιές με υψηλές ενεργειακές τιμές.
Το 2022 και το 2023 η Ευρωπαϊκή Ενωση προχώρησε στην έκτακτη φορολόγηση για κάποια από τα υπερκέρδη του κλάδου, με το T&E να καλεί την Ευρώπη να είναι έτοιμη να επαναφέρει το μέτρο, εάν οι υψηλές τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου επιμείνουν.
«Καμπανάκι» Ε.Ε. για εκτίναξη του πληθωρισμού πάνω από το 3% φέτος
Σήμα κινδύνου για τον πληθωρισμό εκπέμπει η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, προβλέποντας ότι θα μπορούσε να ξεπεράσει το 3% φέτος, εάν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή παγιώσει την τιμή του πετρελαίου Brent στα 100 δολάρια το βαρέλι και του φυσικού αερίου σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η οικονομική ανάπτυξη το 2026 θα υποστεί επίσης πλήγμα, καθώς προβλέπεται κατά 0,4% χαμηλότερη από το 1,4% που είχε προβλεφθεί στα τέλη του περασμένου έτους, όπως δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος για την Οικονομία και την Παραγωγικότητα, Βάλντις Ντομπρόβσκις, στους υπουργούς Οικονομικών της Ενωσης αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με πηγές του Bloomberg.
Εκτός από τις τιμές του πετρελαίου, το σενάριο προβλέπει ότι οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα κυμανθούν γύρω στα 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα για το υπόλοιπο του έτους. Αυτό σημαίνει ότι ο πληθωρισμός θα είναι 0,7%-1% υψηλότερος από το 2,1% που είχε προβλεφθεί προηγουμένως για το 2026.
Μια σημαντική αύξηση του πληθωρισμού εκτιμάται ότι θα ανάγκαζε την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αυξήσει τα επιτόκια, με τους traders να έχουν αυξήσει τα στοιχήματα για μια τέτοια κίνηση φέτος. Η επόμενη απόφαση της ΕΚΤ είναι στις 19 Μαρτίου, αν και δεν προβλέπεται κάποια κίνηση σε αυτή τη συνεδρίαση.
Ο επίτροπος προειδοποίησε επίσης ότι θα μπορούσαν να υπάρξουν επιπλέον συνέπειες στην οικονομία από τους κλυδωνισμούς στις χρηματοπιστωτικές αγορές, το εμπόριο και τις αλυσίδες εφοδιασμού που προκαλεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ανέφεραν οι πηγές.
Θολώνουν λόγω του πολέμου οι οικονομικές προοπτικές της Ευρώπης, πρόβλεψη για χαμηλότερη ανάπτυξη, αν οι τιμές ενέργειας παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.
Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί από την έναρξη του πολέμου. Την Πέμπτη κινούνταν περίπου στα 52 ευρώ, ενώ νωρίτερα αυτή την εβδομάδα είχαν φτάσει τα 70 ευρώ. Το Brent επέστρεψε χθες πέριξ των 100 δολαρίων το βαρέλι.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Ντομπρόβσκις είπε στους υπουργούς Οικονομικών της Ε.Ε. ότι οι δείκτες είχαν πρόσφατα βελτιωθεί και ότι οι προοπτικές για την οικονομία ήταν ελαφρώς καλύτερες σε σύγκριση με το φθινόπωρο, με αναμενόμενη ανάπτυξη περίπου 1,5% και 1,6% για το τρέχον και το επόμενο έτος. Αλλά οι προοπτικές αυτές θολώνουν λόγω του πολέμου στο Ιράν, ο οποίος έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη την περιοχή.
Την Πέμπτη, η Goldman Sachs εκτίμησε ότι σε ένα «πολύ δυσμενές» σενάριο –με διακοπή της ροής ενέργειας από τα Στενά του Ορμούζ για 60 ημέρες και άνοδο της τιμής του πετρελαίου στα 150 δολάρια– ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη θα μπορούσε να φτάσει στο 4,4% στο τέλος του 2026. Αν αυτό συμβεί, υπάρχει το ενδεχόμενο η ΕΚΤ να προχωρήσει σε τρεις αυξήσεις επιτοκίων φέτος αρχής γενομένης από τον Ιούνιο, προσθέτει στο σημείωμά της.
Επίσης, σε ανάλυσή της που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η Oxford Economics ανέφερε ότι εάν οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου κυμανθούν κατά μέσον όρο στα 140 δολάρια για δύο μήνες, η αύξηση των τιμών καταναλωτή στην Ευρωζώνη μπορεί να φτάσει ακόμη και το 4,3% το 2026 – περισσότερο από το διπλάσιο του στόχου της ΕΚΤ που είναι 2%. Ταυτόχρονα, προβλέπει ότι αυτό θα επιβραδύνει σημαντικά την οικονομική ανάπτυξη.
Μιλώντας στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα, ο Ντομπρόβσκις δήλωσε ότι «ο αντίκτυπος στην ευρωπαϊκή οικονομία θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια, το εύρος και την ένταση της σύγκρουσης». «Η συνεχής στοχοποίηση των ναυτιλιακών και ενεργειακών υποδομών κινδυνεύει να εκθέσει την παγκόσμια οικονομία σε ένα μακροπρόθεσμο σοκ στασιμότητας», επισήμανε.
Η υπεύθυνη χάραξης πολιτικής της ΕΚΤ, Ιζαμπέλ Σνάμπελ, δήλωσε την Τετάρτη ότι, παρότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη αναμένεται να διαμορφωθεί κοντά στον στόχο της ΕΚΤ του 2% μεσοπρόθεσμα, η νέα πρόβλεψη του Μαρτίου θα «αντικατοπτρίζει, τουλάχιστον εν μέρει» τον αντίκτυπο του πολέμου.
