Στον ασφυκτικό κλοιό των υψηλών τιμών ενέργειας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και του αυξανόμενου κόστους του άνθρακα βρίσκονται εκατοντάδες μονάδες χημικών στην Ευρώπη, οι οποίες μάλιστα αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα τον εντεινόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα και την εξασθένηση της ζήτησης. Οι ήδη τεράστιες αυτές πιέσεις αναμένεται να κλιμακωθούν περαιτέρω από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Αν η άνοδος των τιμών ενέργειας συνεχιστεί και μετά τη λήξη των εχθροπραξιών, ο «λογαριασμός» για τις επιχειρήσεις του τομέα παραγωγής χημικών στην Ευρώπη θα αγγίξει περίπου τα 3 δισ. δολάρια ετησίως μόνο για το φυσικό αέριο, σύμφωνα με εκτίμηση του Σεμπάστιαν Μπρέι από την Berenberg.
Χαρακτηριστικό των προβλημάτων για τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας και πρώτων υλών είναι το παράδειγμα της Infra Leuna, η οποία διαχειρίζεται ένα συγκρότημα παραγωγής χημικών στην πόλη Λεούνα της ανατολικής Γερμανίας. Τα έξοδά της εκτινάχθηκαν σε περίπου δέκα εκατ. ευρώ από έξι εκατ. που πλήρωνε πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οπως δήλωσε στο Bloomberg o διευθυντής των εγκαταστάσεων Κριστόφ Γκούνχερ, το κόστος με τις τρέχουσες τιμές θα αγγίξει περίπου τα 17 εκατ. ευρώ. «Στην πραγματικότητα βλέπουμε χημικά εργοστάσια να κλείνουν. Η βιομηχανία χημικών και οι ενεργοβόρες βιομηχανίες στη Γερμανία βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης», είπε.
Οι χαμηλές προοπτικές του ευρωπαϊκού κλάδου χημικών είχαν οδηγήσει ήδη σε μείωση της χρηματοδότησης και ως αποτέλεσμα αυξήθηκαν οι χρεοκοπίες. Ειδικότερα, από το 2022 τα εργοστάσια που έκλεισαν εξαπλασιάστηκαν, ενώ οι επενδύσεις στον κλάδο «βούλιαξαν» κατά τουλάχιστον 80%, σύμφωνα με έκθεση της συμβουλευτικής εταιρείας Roland Berger.
Στη Γερμανία, την «καρδιά» της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, τα προβλήματα είναι ιδιαίτερα έντονα και η παραγωγή της μεταποίησης ακολουθεί πτωτική τροχιά από το 2017. Τα βλέμματα έχουν στραφεί στις εταιρείες αυτοκινήτων, όπως η Volkswagen που μένει πίσω σε σύγκριση με τους Κινέζους ανταγωνιστές, αλλά ο τομέας των χημικών κρύβει ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους για ολόκληρο τον ευρωπαϊκό βιομηχανικό τομέα.
«Η απειλή στη βιομηχανία χημικών είναι πιο επικίνδυνη για τη Γερμανία από την κρίση στον τομέα των αυτοκινήτων, καθώς οι εταιρείες χημικών θα επενδύσουν ήσυχα αλλού, ενώ οι εταιρείες αυτοκινήτων θα προτιμήσουν να αγωνιστούν για μερίδιο στην αγορά», υπογράμμισε ο Γιοακίμ Πόνσεκ, δικηγόρος στην Baker McKenzie της Φρανκφούρτης. Μιλώντας για το μέλλον του βιομηχανικού συγκροτήματος στη Λεούνα –αφότου μια εταιρεία που διατηρεί εκεί εργοστάσιο κήρυξε πτώχευση– η Γκίτα Κόνεμαν, υφυπουργός στο γερμανικό υπουργείο Οικονομίας και Ενέργειας, είπε: «Εχουμε ανάγκη τη χημεία στη Γερμανία με κάθε τρόπο –από βασικά χημικά μέχρι τα αντίστοιχα προϊόντα–, όχι μόνο για να διασφαλίσουμε ανθεκτικότητα, αλλά για να συντηρήσουμε εν τέλει τη βιομηχανία».
Τα συγκροτήματα χημικών εγκαταστάσεων λειτουργούν αλληλένδετα στη Γερμανία. Η κάθε εταιρεία είναι πελάτης και προμηθευτής των υπολοίπων, ενώ η χρηματοδότηση για υποδομές, όπως ηλεκτροπαραγωγής, εξοπλισμού για ατμό και διαχείρισης αποβλήτων γίνεται από κοινού. Αυτή η αλληλεξάρτηση, που καθιστούσε βιομηχανικά συγκροτήματα σαν της Λεούνα ιδιαίτερα αποδοτικά και ανταγωνιστικά, τώρα αποτελεί πρόβλημα: όταν ένα εργοστάσιο καταρρέει, τα υπόλοιπα πρέπει να σηκώσουν μεγαλύτερο βάρος και ασκείται πίεση σε ολόκληρο το δίκτυο.
