Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου ξεπερνούσε κατά πολύ τη ζήτηση πριν από την έναρξη της σύγκρουσης στο Ιράν. Σε συνδυασμό με την υποχρέωση των κρατών-μελών της Διεθνούς Επιτροπής Ενέργειας (ΙΕΑ) να τηρούν αποθέματα έκτακτης ανάγκης, δυνητικά δημιουργεί ανάχωμα στην τρέχουσα αναταραχή η οποία καταγράφεται στις αγορές ενέργειας.
Ο εκτελεστικός διευθυντής της ΙΕΑ Φατίχ Μπιρόλ συμμετείχε τη Δευτέρα σε συνάντηση των υπουργών Οικονομικών του G7, με αφορμή τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Ανάμεσα στις διαθέσιμες επιλογές που συζητήθηκαν ήταν η δυνατότητα διάθεσης στην αγορά των πετρελαϊκών αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης, εφόσον κριθεί σκόπιμο. Οι χώρες που συμμετέχουν στην ΙΕΑ –μεταξύ άλλων ΗΠΑ, Ιαπωνία, Καναδάς, Ηνωμένο Βασίλειο και Ε.Ε.– διατηρούν 1,2 δισ. βαρέλια πετρελαίου, στα οποία προστίθενται ακόμη 600 εκατ. βαρέλια βιομηχανικών αποθεμάτων που τηρούνται με κυβερνητική υποχρέωση – σημειωτέον, κάθε κυβέρνηση που συμμετέχει στην IEA οφείλει να διατηρεί αποθέματα πετρελαίου που αντιστοιχούν σε τουλάχιστον 90 ημέρες καθαρών εισαγωγών πετρελαίου. Τα αποθέματα αυτά μπορούν να τεθούν προς διάθεση στην αγορά, στην περίπτωση που τεθούν σε ισχύ τα χειρότερα από τα σενάρια ως προς τη διάρκεια και την ένταση των επιπλοκών μέσα από τα μέτωπα στη Μέση Ανατολή.
Μια αντίστοιχη απόφαση είναι εξουσιοδοτημένο να λάβει το Δ.Σ. των κρατών-μελών, όταν σημειώνονται εξαιρετικά σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά. Ρόλος της ΙΕΑ είναι να συντονίσει μια αντίστοιχη συλλογική απελευθέρωση πετρελαίου στην αγορά για τη σταθεροποίηση των τιμών. Ο συγκεκριμένος μηχανισμός έχει ενεργοποιηθεί στον Πόλεμο του Κόλπου το 1991, στον Εμφύλιο Λιβυκό Πόλεμο το 2011 και στη Ρωσική Εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Το ευτύχημα είναι ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου παρουσίαζε σημαντικό πλεόνασμα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025. Τα παγκόσμια παρατηρούμενα αποθέματα πετρελαίου αυξήθηκαν σε περισσότερα από 8,2 δισ. βαρέλια το 2025, το υψηλότερο επίπεδο από το 2021. Τα αποθέματα αυτά έχουν διευκολύνει τις κυβερνήσεις να τηρούν «μαξιλάρια» ασφαλείας έναντι των διακοπών εφοδιασμού. Η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου αναμενόταν επίσης να υπερβεί κατά πολύ τη ζήτηση και το 2026, πριν από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Ομως, παρατεταμένες διακοπές της προσφοράς θα μπορούσαν να μετατρέψουν την τάση σε έλλειμμα της αγοράς ανάλογα με τις εξελίξεις.
Στο μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επανέλαβε ότι δεν επίκειται έλλειψη πετρελαίου στην Ευρώπη. Η Κομισιόν αναφέρθηκε επίσης στα αποθέματα έκτακτης ανάγκης των 90 ημερών που κατέχουν τα ευρωπαϊκά κράτη: «είναι υποχρεωμένα να ενημερώσουν προτού κάνουν χρήση αυτών των αποθεμάτων, κάτι που δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα». Ευρωπαίοι αξιωματούχοι διευκρινίζουν ότι η ανησυχία τους έγκειται περισσότερο στις διακυμάνσεις των τιμών αγοράς λόγω της ανασφάλειας που προκαλεί ο πόλεμος, παρά στον κίνδυνο πραγματικού ελλείμματος στην τροφοδοσία.
Υπενθυμίζεται ότι το πρόβλημα στην αγορά ενέργειας μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν προκύπτει λόγω του αποκλεισμού στην πράξη της διέλευσης των δεξαμενοπλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Οι εναλλακτικές διαδρομές για τη μεταφορά ενέργειας από την περιοχή περιορίζονται στους λειτουργικούς αγωγούς αργού πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, οι οποίοι είναι σε θέση να ανακατευθύνουν σε ένα βαθμό τις ροές για να παρακάμψουν τα Στενά – η εκτιμώμενη διαθέσιμη χωρητικότητα κυμαίνεται από 3,5 mb/d έως 5,5 mb/d. Αλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένων του Ιράν, του Ιράκ, του Κουβέιτ, του Κατάρ και του Μπαχρέιν, βασίζονται στα Στενά του Ορμούζ για την παράδοση της συντριπτικής πλειονότητας των εξαγωγών πετρελαίου τους.
Θα πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι περίπου το 80% του πετρελαίου και των προϊόντων πετρελαίου που διερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ το 2025 είχε προορισμό την Ασία. Αντίστοιχα, ο κύριος όγκος των εξαγωγών LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αφορά επίσης την Ασία – στην Ευρώπη καταλήγει περίπου το 10%. Ωστόσο μια παρατεταμένη διαταραχή της συγκεκριμένης εφοδιαστικής διαδρομής θα ήταν σε θέση να προκαλέσει ντόμινο με παγκόσμιες επιπτώσεις στην κατανομή της προσφοράς και στις τιμές.
