ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Προς μια Ευρώπη «δύο ταχυτήτων» οδηγείται η Ευρωπαϊκή Ενωση, θέτοντας προτεραιότητα την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς της μέσω επιτάχυνσης της ολοκλήρωσης της ενιαίας αγοράς, απλοποίησης των κανονισμών, μείωσης των τιμών ενέργειας, προστασίας στρατηγικών βιομηχανιών και προώθησης της λεγόμενης «ευρωπαϊκής προτίμησης» (made in Europe). Η πολύπτυχη «ανταγωνιστικότητα» της ευρωπαϊκής οικονομίας βρέθηκε στο επίκεντρο άτυπης συνόδου των Ευρωπαίων ηγετών στο κάστρο Αλντεν Μπίσεν στο ανατολικό Βέλγιο την Πέμπτη, εν μέσω συνεχιζόμενων γεωπολιτικών και γεωοικονομικών προκλήσεων.
Αν και οι «27» προσκλήθηκαν σε άτυπη συνάντηση, χωρίς «πίεση» λήψης αποφάσεων, ωστόσο ο «οικοδεσπότης» Αντόνιο Κόστα έκανε λόγο για «σημείο καμπής», καθώς η Ε.Ε. πλέον προχωράει σε νέα φάση ενοποίησης. «Εως το 1992 είχαμε κοινή αγορά, από τότε χτίζουμε την ενιαία αγορά. Τώρα θέλουμε να θέσουμε τα θεμέλια μιας πραγματικά ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς», τόνισε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. «Υπό πίεση μπορούμε να μετακινήσουμε βουνά», επισήμανε η πρόεδρος της Κομισιόν, υποσχόμενη σχετικό «οδικό χάρτη» έως τη σύνοδο κορυφής τον Μάρτιο.
Αυτή η «πίεση», που υπογράμμισε η Φον ντερ Λάιεν –λόγω των τρεχουσών εξελίξεων– επαναφέρει την ιδέα της «Ευρώπης δύο ταχυτήτων» που συμμερίζεται η ίδια, ο Γάλλος πρόεδρος και ο Γερμανός καγκελάριος, καθώς στοχεύει στην προώθηση μεταρρυθμίσεων, παρακάμπτοντας την απαίτηση ομοφωνίας (μέσω «ενισχυμένης συνεργασίας», όπως προβλέπεται από τις ευρωπαϊκές συνθήκες, με συμμετοχή τουλάχιστον εννέα κρατών-μελών), που θεωρείται «εμπόδιο» σε έναν κόσμο στρατηγικού ανταγωνισμού έναντι ΗΠΑ και Κίνας.
Πρώτο τεστ θα αποτελέσει η ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων, με τον Μακρόν να προειδοποιεί ότι εάν δεν προχωρήσει τον Ιούνιο, τότε θα εξεταστεί η λύση της «ενισχυμένης συνεργασίας». Ο στόχος είναι «κομβικός», καθώς επιδιώκεται να διοχετευθούν οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις σε επενδύσεις εντός της Ε.Ε., αντί να κατευθύνονται προς τις ΗΠΑ.
Πρώτο τεστ η ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Εάν δεν προχωρήσει τον Ιούνιο, τότε θα εξεταστεί η λύση της «ενισχυμένης συνεργασίας».
Τον στρατηγικό ανταγωνισμό έναντι Κίνας και ΗΠΑ είχαν επαναλάβει στη συζήτηση που προηγήθηκε οι πρώην πρωθυπουργοί της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα, οι συντάκτες εκθέσεων που δημοσιεύθηκαν το 2024 οριοθετώντας το πλαίσιο για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας και της ενιαίας αγοράς. Ο πρώην κεντρικός τραπεζίτης φέρεται να έκρουσε εκ νέου «καμπανάκι» για περαιτέρω απώλεια της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, ζητώντας δράση εντός του 2026. Σύμφωνα με κοινοτικές πηγές, ο Ντράγκι έθεσε ως κεντρικά προβλήματα τον κατακερματισμό της αγοράς, την υποεπένδυση και το υψηλό ενεργειακό κόστος, ενώ ο Λέτα έδωσε έμφαση στην ανάγκη να μετεξελιχθούν σε ευρωπαϊκούς οι τομείς που λειτουργούν κυρίως σε εθνικό επίπεδο, όπως τηλεπικοινωνίες και χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Στο τραπέζι μπήκε η ιδέα αναθεώρησης κανόνων ανταγωνισμού, ώστε να δημιουργηθούν ισχυροί ευρωπαϊκοί «πρωταθλητές» ικανοί να ανταγωνιστούν αμερικανικές και κινεζικές επιχειρήσεις.
Η ενέργεια αποτέλεσε επίσης κεντρικό θέμα, καθώς οι τιμές της παραμένουν υψηλότερες από ό,τι σε ΗΠΑ και Κίνα, εις βάρος των ευρωπαϊκών βιομηχανιών. Υπό την «πίεση» αρκετών κυβερνήσεων για μείωση των τιμών –ακόμη και για κατάργηση του συστήματος εμπορίας εκπομπών ETS–, η Φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η σχετική αναθεώρηση του Ιουλίου θα εξετάσει εάν απαιτούνται μηχανισμοί προσαρμογής των τιμών άνθρακα σε περίπτωση υπερβολικής αύξησης του κόστους, όμως υπερασπίστηκε το σύστημα, καθώς από το 2005 οι εκπομπές στους κλάδους που καλύπτονται από το ETS μειώθηκαν κατά 39%, ενώ η οικονομική δραστηριότητα σε άλλους τομείς αυξήθηκε κατά 71%.
Η πρόεδρος δεσμεύθηκε να καταθέσει πολλαπλές επιλογές τον Μάρτιο, μεταξύ των οποίων πιθανές αλλαγές στο σύστημα merit-order, όπου συχνά η ακριβή παραγωγή από φυσικό αέριο καθορίζει την τελική τιμή ηλεκτρισμού, ακόμη και όταν η πλειονότητα της παραγωγής προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές.
Στο χρηματοδοτικό επίπεδο η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων θα αποτελέσει προτεραιότητα –μέσω της ένωσης κεφαλαιαγορών–, ενώ το ζήτημα δημοσίων επενδύσεων θα συζητηθεί στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό 2028-2034. Πάντως, όπως αναμενόταν, η πρόταση της Γαλλίας για νέο κοινό ευρωπαϊκό χρέος προσέκρουσε στη Γερμανία.
