Η γενική αμηχανία που βασανίζει τους οικονομικούς μανδαρίνους αυτές τις μέρες αποτυπώθηκε σε πρόσφατο σημείωμα της Παγκόσμιας Τράπεζας: «Η παγκόσμια ανάπτυξη αψηφά τις προσδοκίες». Γνωστοί οδηγοί για το πώς επιχειρήσεις, καταναλωτές, επενδυτές και εργαζόμενοι έχουν αντιδράσει ιστορικά σε οικονομικές διακυμάνσεις αποδεικνύονται λιγότερο αξιόπιστοι. Αυτό έχει κάνει την ερμηνεία της καταρρακτώδους ροής δεδομένων πιο περίπλοκη από ποτέ. Είναι σαν τα αυτοκίνητα, αντί να επιβραδύνουν στο κίτρινο φανάρι που αναβοσβήνει, να αρχίζουν να επιταχύνουν. Ας λάβουμε υπόψη τις καταναλωτικές συνήθειες των ανθρώπων. Συνήθως, όταν οι καταναλωτές είναι απαισιόδοξοι για την οικονομία, τείνουν να ξοδεύουν λιγότερα. Και στις ΗΠΑ, το καταναλωτικό κλίμα έχει μειωθεί στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 12 ετών, ωστόσο, οι Αμερικανοί δεν έχουν σταματήσει να ψωνίζουν. Οι καταναλωτικές δαπάνες έχουν αυξηθεί σταθερά. Η χρηματιστηριακή αγορά, επίσης, βρίσκεται γενικά σε άνθηση παρά τις έκτακτες αναταραχές, όπως ο παγκόσμιος εμπορικός πόλεμος, οι απειλές για την ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών, οι στρατιωτικές συγκρούσεις και μια πιθανή οικονομική φούσκα που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη. Κατά κάποιο τρόπο, τα μπερδεμένα στοιχεία δεν θα έπρεπε να προκαλούν και τόση έκπληξη. Οι οικονομολόγοι τείνουν να υπερβάλλουν ως προς την επιστημονική ακρίβεια του τομέα τους, ενεργώντας σαν να κυβερνώνται οι οικονομίες από αδυσώπητες δυνάμεις αντί για τις ασυντόνιστες δραστηριότητες ευμετάβλητων ανθρώπων με ποικίλους στόχους και κίνητρα. Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε μεγάλο σοκ στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Και τώρα η απρόβλεπτη αστάθεια έχει επιδεινωθεί περαιτέρω με τον μετασχηματισμό της παγκόσμιας οικονομίας και της γεωπολιτικής τάξης που έχει προωθήσει ο Τραμπ.
Το συνεργατικό σύστημα εμπορίου που βασίζεται σε κανόνες δίνει τη θέση του στην επιθετικότητα των μεγάλων δυνάμεων και στον μερκαντιλισμό. Με τόσο πολλές αλλαγές να συμβαίνουν τόσο γρήγορα, τα ιστορικά πρότυπα παρουσιάζουν ρωγμές. Αξιόπιστοι δείκτες, που σηματοδοτούν συνήθως την έναρξη μιας ύφεσης, έχουν επίσης αποβεί άστοχοι. Ενα μέτρο που ονομάζεται Κανόνας Σαμ λόγου χάριν, από την πρόβλεψη της Κλαούντια Σαμ, πρώην οικονομολόγου της Fed, για ύφεση το 2024 δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Η παραδοσιακή σύνδεση μεταξύ της απόδοσης της αμερικανικής οικονομίας και της αξίας του δολαρίου έχει επίσης διακοπεί. Η αβεβαιότητα τείνει να αυξάνει την αξία του δολαρίου σε σύγκριση με άλλα νομίσματα, καθώς οι επενδυτές αναζητούν ένα ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους κινδύνου. Το δολάριο όμως έχει βυθιστεί στο χαμηλότερο επίπεδό του εδώ και χρόνια. Αυτές είναι περίεργες εποχές. Αφήνοντας πάντως στην άκρη περιπτώσεις «παράλογης ευφορίας», όπως η πιθανή υπερεπένδυση γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, υπάρχουν λογικές εξηγήσεις για τα περισσότερα ψευδή σήματα.
Οι αναλυτές υποχώρησαν στις προβλέψεις τους ότι η επιβολή δασμών από τον Τραμπ θα προκαλούσε υψηλότερες τιμές, αυξανόμενη ανεργία και πιθανή ύφεση. Τα επίπεδα δασμών συνέχισαν να μεταβάλλονται απρόβλεπτα και πολλές επιχειρήσεις αποθήκευσαν αγαθά εκ των προτέρων, ενώ άλλες απορρόφησαν προσωρινά υψηλότερο κόστος. Οσον αφορά τις έντονες καταναλωτικές δαπάνες, στην πραγματικότητα αφορούν ένα μικρό ποσοστό νοικοκυριών υψηλού εισοδήματος. Το ασυνήθιστα αδύναμο δολάριο μπορεί να εξηγηθεί από τους υψηλούς δασμούς του Τραμπ σε συνδυασμό με τους φόβους πως μπορεί να παρέμβει στην ανεξαρτησία της Fed και να τροφοδοτήσει τον πληθωρισμό. Ο Μπάρι Αϊχενγκριν, καθηγητής Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, δήλωσε ότι οι οικονομολόγοι τείνουν να βασίζονται υπερβολικά στις συμβάσεις. «Η οικονομία είναι ένα απίστευτα περίπλοκο θηρίο και βρισκόμαστε σε περίοδο διαρθρωτικών αλλαγών, οπότε δεν προκαλεί έκπληξη ότι οι απλοί εμπειρικοί κανόνες αποτυγχάνουν ολοένα και περισσότερο», επισήμανε.
