Οσο επιθετικοί και αν είναι οι δασμοί που επέβαλε ο Ντόναλντ Τραμπ στα κινεζικά προϊόντα, δεν κατόρθωσε να ανακόψει την επέλασή τους ανά τον κόσμο και τη διαρκή διεύρυνση του εμπορικού πλεονάσματος. Τον Ιανουάριο η Κίνα εντυπωσίασε ανακοινώνοντας ότι το πλεόνασμά της από το εμπόριο προϊόντων και υπηρεσιών πλησιάζει το 1 τρισ. δολ., ένα επίπεδο που καμία χώρα δεν είχε σημειώσει ποτέ. Κι ενώ έχουν παρέλθει μόλις 11 μήνες, το εμπορικό πλεόνασμα της δεύτερης οικονομίας του κόσμου έχει υπερβεί το 1 τρισ. δολ. και φτάνει στο 1,08 τρισ. δολ. μέχρι και τον περασμένο μήνα. Σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του περασμένου έτους, το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει αύξηση του πλεονάσματος κατά 21,7%. Τον Νοέμβριο, άλλωστε, το εμπορικό της πλεόνασμα έφτασε στα 111,68 δισ. δολ. και ήταν το τρίτο μεγαλύτερο που έχει σημειώσει ποτέ στη διάρκεια ενός και μόνο μήνα.
Νέες αγορές
Οι εξαγωγές της στις ΗΠΑ έχουν μειωθεί κατά σχεδόν 20%, αλλά η Κίνα μείωσε τις εισαγωγές αμερικανικής σόγιας και ορισμένων άλλων προϊόντων και κατάφερε έτσι να είναι και πάλι τριπλάσια σε αξία όσα εξάγει στις ΗΠΑ σε σύγκριση με όσα εισάγει από τις ΗΠΑ. Πρωτίστως, όμως, η Κίνα στράφηκε δυναμικά σε άλλες αγορές με αποτέλεσμα ένα «τσουνάμι» εξαγωγών της σε Ευρώπη, Αφρική, Νοτιοανατολική Ασία και Λατινική Αμερική, από ηλεκτροκίνητα οχήματα μέχρι ηλεκτρονικά, να επελαύνει σε όλον τον κόσμο και να διογκώνει το εμπορικό της πλεόνασμα. Η επέλαση αυτή των κινεζικών προϊόντων με τις εξοντωτικά χαμηλές τιμές τους έχει ως αποτέλεσμα οι παραδοσιακά εξαγωγικές οικονομίες της Γερμανίας, της Ιαπωνίας και της Νότιας Κορέας να χάνουν διαρκώς την πελατεία τους και να την κερδίζει η Κίνα. Παράλληλα, εργοστάσια σε αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ινδονησία και η Νότιος Αφρική έχουν αναγκαστεί να μειώσουν την παραγωγή τους ή ακόμη και να κλείσουν οριστικά καθώς δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν τις ασυναγώνιστα χαμηλές τιμές των κινεζικών προϊόντων.
Ελιγμοί
Σε ό,τι αφορά τη μείωση των εξαγωγών κινεζικών προϊόντων στις ΗΠΑ, οι κινεζικές εταιρείες έχουν μεταφέρει μονάδες τελικής συναρμολόγησης των προϊόντων τους στη Νοτιοανατολική Ασία, στο Μεξικό και στην Αφρική από όπου και μεταφέρονται στη συνέχεια ως ολοκληρωμένα προϊόντα στις ΗΠΑ. Με τον ελιγμό αυτό έχουν έτσι κατορθώσει να παρακάμψουν μερικώς τους δασμούς εξάγοντας στις ΗΠΑ ορισμένα προϊόντα που δεν έρχονται απευθείας από την Κίνα. Παράλληλα, οι εξαγωγές της Κίνας στην Ε.Ε. είναι υπερδιπλάσιες από τις εισαγωγές από την Ε.Ε. με αποτέλεσμα να διευρύνεται και το εμπορικό της πλεόνασμα με τη Γηραιά Ηπειρο.
Ανάμεσα στους παράγοντες που έχουν βοηθήσει την Κίνα να διατηρεί τόσο φτηνές τις εξαγωγές της είναι η χαμηλή ισοτιμία του νομίσματός της, του γουάν, που έχει επανειλημμένως προκαλέσει τις επικρίσεις της Ουάσιγκτον και τις κατηγορίες της για χειραγώγηση του κινεζικού νομίσματος. Οπως τονίζει ο Γενς Εσκελουντ, πρόεδρος του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Ε.Ε. στην Κίνα, «όταν το γουάν είναι υποτιμημένο κατά 30% έναντι του ευρώ, αν όχι και περισσότερο, είναι εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι εντελώς αδύνατον, να ανταγωνιστούν οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες τις κινεζικές». Ο ίδιος υπογραμμίζει πως θα είναι «αδύνατον ακόμη κι αν η Ευρώπη κάνει όλα όσα χρειάζονται καταργώντας ή χαλαρώνοντας ρυθμίσεις, μειώνοντας τις τιμές της ενέργειας και καθιερώνοντας μια πραγματικά ενοποιημένη αγορά».
Μετά τους δασμούς Τραμπ η Κίνα στράφηκε δυναμικά σε άλλες αγορές, με αποτέλεσμα ένα «τσουνάμι» εξαγωγών σε Ευρώπη, Αφρική, Νοτιοανατολική Ασία και Λατινική Αμερική.
Ανατίμηση γουάν
Το πλεόνασμα της Κίνας από τις εξαγωγές βιομηχανικών προϊόντων είναι ακόμη μεγαλύτερο ως μερίδιο της οικονομίας της από το πλεόνασμα που είχαν οι ΗΠΑ τα χρόνια αμέσως μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο όταν είχαν μείνει μόνον ερείπια από τις οικονομίες των περισσότερων βιομηχανικών χωρών, ακόμη και από το πλεόνασμα που είχαν οι ΗΠΑ στις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου όταν η αμερικανική οικονομία ευημερούσε εν μέσω ειρήνης και παρήγε καταναλωτικά αγαθά, ενώ η Ευρώπη συνθλιβόταν στη μέγγενη του πολέμου.
Ολο και περισσότεροι οικονομολόγοι και επιχειρηματίες, συμπεριλαμβανομένων ακόμη και ορισμένων πρώην στελεχών της Λαϊκής Τράπεζας της Κίνας, καλούν επανειλημμένως το Πεκίνο να επιτρέψει την ανατίμηση του γουάν έναντι του δολαρίου, του ευρώ και άλλων ισχυρών νομισμάτων. Αν το Πεκίνο αποφάσιζε να επιτρέψει μια πιο ελεύθερη διακύμανση του νομίσματος και ουσιαστικά την ανατίμηση του γουάν, τότε θα μπορούσε να εισάγει με χαμηλότερο κόστος βενζίνη, γαλλικά κρασιά ή και καλλυντικά από την Ιαπωνία. Και αν τα κινεζικά νοικοκυριά μπορούσαν να εξοικονομήσουν χρήματα από την πτώση των τιμών, τότε θα μπορούσαν να διαθέσουν μεγαλύτερο τμήμα του εισοδήματός τους στην αγορά κινεζικών προϊόντων και υπηρεσιών όπως τα δείπνα σε ρεστοράν, τα εισιτήρια κονσέρτων και τα ηλεκτροκίνητα οχήματα.
Κάτι τέτοιο είναι μέσα στους διακηρυγμένους στόχους του Πεκίνου που επανειλημμένως τονίζει ότι θέλει να ενθαρρύνει την ιδιωτική κατανάλωση και τις καταναλωτικές δαπάνες. Αν, όμως, επιτρέψει την ενίσχυση του γουάν, θα υπάρξει κόστος για την οικονομία της Κίνας με πρώτη συνέπεια το πλήγμα στις εξαγωγικές της επιχειρήσεις. Τα δολάρια που κερδίζουν πωλώντας φτηνά τα προϊόντα τους στις ξένες αγορές θα αρχίσουν να μειώνονται και θα μεταφράζονται σε λιγότερα γουάν για την πληρωμή των μισθών των υπαλλήλων τους και των λειτουργικών τους εξόδων.
Οι κινεζικές βιομηχανίες εξακολουθούν να δημιουργούν εκατομμύρια θέσεις εργασίας στη χώρα, αλλά αν ανατιμηθεί το γουάν, τότε οι άλλες χώρες δεν θα σπεύδουν όπως τώρα να μεταφέρουν τόσο πολλές μονάδες παραγωγής τους στην Κίνα και θα μειωθούν οι θέσεις εργασίας.
Επιπλέον, η θεαματική επιτυχία της Κίνας με τις εξαγωγές της τής έχει δώσει τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει και να προωθήσει με κάθε τρόπο την καινοτομία στην τεχνολογία, ενώ συχνά δίνει στο Πεκίνο τη δυνατότητα να στηρίξει αυταρχικά καθεστώτα όπως εκείνα της Ρωσίας, της Βόρειας Κορέας και του Ιράν. Η Κίνα προσπαθεί να διατηρήσει το εμπορικό της πλεόνασμα σε υψηλά επίπεδα ασκώντας πιέσεις σε άλλες χώρες, ώστε να μην επιβάλουν προστατευτικούς περιορισμούς στις εμπορικές σχέσεις μαζί της. Οπως τόνισε την περασμένη εβδομάδα ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, «ο προστατευτισμός δεν μπορεί να λύσει τα προβλήματα που έχει προκαλέσει η παγκόσμια αναδιάταξη της βιομηχανικής παραγωγής, αλλά μόνον να επιδεινώσει το διεθνές περιβάλλον για τις εμπορικές σχέσεις».
Δεν λείπουν, πάντως, και οι Κινέζοι οικονομολόγοι που επιμένουν πως κάποτε θα πρέπει να αποδεχθεί η Κίνα ένα μικρότερο εμπορικό πλεόνασμα ώστε να προσφέρει καλύτερη ζωή στους δικούς της καταναλωτές.
