Καθώς εντείνεται σε παγκόσμιο επίπεδο ο αγώνας των χωρών να διασφαλίσουν τις στρατηγικής σημασίας πρώτες ύλες που απαιτούνται για όλες τις σύγχρονες τεχνολογίες, και με τον δυτικό κόσμο να ηγείται της προσπάθειας για απεξάρτηση από τις εξαγωγές της Κίνας, η Ε.Ε. πρόκειται να παρουσιάσει μέσα στην εβδομάδα το σχέδιό της για την αυτάρκειά της στα κρίσιμα μέταλλα.
Πρόκειται για το σχέδιο ResourceEU που προβλέπει χρηματοδότηση τουλάχιστον 3 δισ. ευρώ, στο οποίο αναφέρθηκε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε ομιλία της στο Βερολίνο. Οπως έχει τονίσει η κ. Φον ντερ Λάιεν, στόχος του εν λόγω προγράμματος θα είναι να τροποποιήσει την εφοδιαστική αλυσίδα της Ευρώπης στα κρίσιμα μέταλλα όπως οι σπάνιες γαίες, στρεφόμενη σε νέους προμηθευτές αλλά και στην εγχώρια παραγωγή της. Ζητούμενο είναι να περιορίσει τους κινδύνους να παρουσιαστούν ελλείψεις στρατηγικής σημασίας μετάλλων, δεδομένης της κλιμακούμενης έντασης ανάμεσα στη δεύτερη οικονομία του κόσμου και στη Δύση. Το σχέδιο αφορά περισσότερα μέταλλα, αλλά πρωτίστως τις σπάνιες γαίες δεδομένου ότι είναι απαραίτητες για τα πάντα, από τα αυτοκίνητα μέχρι τον αμυντικό εξοπλισμό. Η ανάγκη είναι επιτακτική δεδομένου ότι η Κίνα ελέγχει κατά μέσον όρο το 70% της εξόρυξης, επεξεργασίας και παραγωγής σπάνιων γαιών και μαγνητών σπάνιων γαιών που είναι αναγκαίοι για τις σύγχρονες τεχνολογίες, από τα κινητά τηλέφωνα και τις επίπεδες οθόνες τηλεοράσεων και υπολογιστών μέχρι τον εξοπλισμό των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Πρωτίστως, όμως, επειδή τα κρίσιμα μέταλλα και ειδικότερα οι σπάνιες γαίες έχουν εμπλακεί στην αντιπαλότητα ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο που για πολλοστή φορά τα χρησιμοποιεί ως εργαλείο, θέτοντας ακραίους περιορισμούς στις εξαγωγές τους και προκαλώντας καίριες ελλείψεις στις βιομηχανίες ανά τον κόσμο.
Το Κέντρο Κρίσιμων Πρώτων Υλών θα συγκεντρώνει τα αναγκαία αποθέματα και θα συντονίζει τις αγορές πρώτων υλών που θα κάνουν από κοινού τα κράτη-μέλη.
Ετσι, σχέδιο του συγκεκριμένου προγράμματος που διέρρευσε στο Bloomberg φέρει την προβλεπόμενη χρηματοδότηση από την Ε.Ε. για το επόμενο έτος στα 3 δισ. ευρώ. Παράλληλα όμως περιλαμβάνει δεσμεύσεις της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων αλλά και των κρατών-μελών για υποστήριξη τεσσάρων άλλων σχεδίων, μεταξύ των οποίων ένα ορυχείο σπάνιων γαιών στη Γροιλανδία και μια κοινοπραξία εξορύξεων λιθίου στη Δημοκρατία της Τσεχίας. Κεντρικό ρόλο στη λειτουργία του προγράμματος θα έχει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Κρίσιμων Πρώτων Υλών που θα εποπτεύει και θα κατευθύνει τις επενδύσεις, θα συγκεντρώνει τα αναγκαία αποθέματα και θα συντονίζει τις αγορές πρώτων υλών που θα κάνουν από κοινού τα κράτη-μέλη. Στις αρχές του νέου έτους, άλλωστε, η Κομισιόν πρόκειται να εκδώσει νέες κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις σχετικές άδειες, προκειμένου να επισπεύσει τη διαδικασία συμμόρφωσης κρατών και εταιρειών με τους κανόνες της Ε.Ε. για το περιβάλλον.
Δεδομένου ότι η Ε.Ε. αντιμετωπίζει έλλειμμα ανταγωνιστικότητας έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας και ιδιαιτέρως επειδή έχει αποδυθεί σε αγώνα για την αύξηση των εξοπλισμών της, η επιτακτική ανάγκη να διασφαλίσει τα κρίσιμα μέταλλα εξελίσσεται πλέον σαφώς σε υπαρξιακό ζήτημα για τη Γηραιά Ηπειρο. Εξάλλου και ορισμένες ευρωπαϊκές βιομηχανίες έχουν επανειλημμένως απευθύνει πιεστικές εκκλήσεις στην Κομισιόν για να δραστηριοποιηθεί και να διασφαλίσει επάρκεια των στρατηγικής σημασίας μετάλλων. Από τον Μάρτιο του 2023 η Κομισιόν έχει παρουσιάσει την Πράξη της Ε.Ε. για τα στρατηγικής σημασίας μέταλλα και τις πρώτες ύλες και μεταξύ άλλων θέτει στόχο για το 2030 την κάλυψη του 10% των αναγκών της Ε.Ε. σε σπάνιες γαίες από εξορύξεις εντός της Γηραιάς Ηπείρου. Εκτοτε έχουν ενταθεί οι έρευνες για σπάνιες γαίες, με σημαντικότερα ευρήματα τα κοιτάσματα σε Νορβηγία και Σουηδία. Το μεγαλύτερο από αυτά είναι το κοίτασμα που εντόπισε το καλοκαίρι του 2024 η εταιρεία Rare Earths Norway στη Νορβηγία και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις περιέχει 8,8 εκατ. μετρικούς τόνους οξειδίων σπάνιων γαιών εντός των οποίων ανιχνεύονται 1,5 εκατ. μετρικοί τόνοι μαγνητών σπάνιων γαιών. Περίπου ένα έτος νωρίτερα, η Σουηδία είχε εντοπίσει κοίτασμα στην αρκτική της πλευρά, στην περιοχή Κιρούνα, το οποίο σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις περιέχει πάνω από ένα εκατ. τόνους σπάνιων γαιών. Η Γηραιά Ηπειρος όμως ενδέχεται να βρεθεί σύντομα προ διλημμάτων, καθώς η επιτακτική ανάγκη να διασφαλίσει δική της παραγωγή σπάνιων γαιών ίσως έρθει σε σύγκρουση με ζητήματα περιβαλλοντικής φύσης, αλλά ακόμη και με το ενδεχόμενο κοινωνικό κόστος στις περιοχές των εξορύξεων.
