Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ («Ageing populations, their fiscal implications and policy responses») οι πληθυσμοί γηράσκουν με υψηλό ρυθμό στις περισσότερες χώρες, μεταβάλλοντας τη δημογραφική πυραμίδα και δημιουργώντας όχι μόνο κοινωνικές και εργασιακές προκλήσεις, αλλά και σοβαρούς δημοσιονομικούς κινδύνους.
To ποσοστό των ατόμων άνω των 65 ετών στις χώρες-μέλη του έχει υπερδιπλασιαστεί μεταξύ 1960 και 2022, φτάνοντας περίπου στο 18%, ενώ προβλέπεται να αγγίξει το 30% έως το 2060. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η αύξηση των υπερηλίκων (80+), καθώς το ποσοστό τους αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί μεταξύ 2022 και 2060. Στην Ελλάδα, η εικόνα είναι περισσότερο αρνητική: ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (ποσοστό ατόμων 65+ προς πληθυσμό 20-64 ετών) αναμένεται να εκτιναχθεί από 37% το 2022 κοντά στο 70% το 2060, κατατάσσοντας τη χώρα στις πιο «γηρασμένες» της Ευρώπης.
Οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα κρίσιμες. Οι δαπάνες για συντάξεις ήδη απορροφούν κατά μέσον όρο 8,2% του ΑΕΠ στις χώρες του ΟΟΣΑ, ενώ στην Ελλάδα ξεπερνούν το 15%, από τα υψηλότερα ποσοστά διεθνώς. Χωρίς νέες μεταρρυθμίσεις, η συνταξιοδοτική δαπάνη στην περιοχή του ΟΟΣΑ εκτιμάται πως θα αυξηθεί κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες έως το 2060, φτάνοντας στο 10,3% του ΑΕΠ. Παράλληλα, οι δημόσιες δαπάνες για υπηρεσίες υγείας που το 2022 κινήθηκαν γύρω στο 6,5% του ΑΕΠ, προβλέπεται να αγγίξουν το 9% έως το 2060, ενώ το κόστος μακροχρόνιας φροντίδας (υπηρεσίες κυρίως για ηλικιωμένους με περιορισμούς στις καθημερινές δραστηριότητες λόγω ασθένειας ή αναπηρίας) θα φτάσει στο 2,3% του ΑΕΠ μέχρι το 2040.
Το δημοσιονομικό βάρος είναι πολύ μεγάλο: για να διατηρηθεί σταθερός ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ, οι χώρες του ΟΟΣΑ θα χρειαστεί να αυξήσουν τα δημόσια έσοδά τους κατά περίπου 6,25 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ έως το 2060. Ο ΟΟΣΑ προτείνει ένα μείγμα πολιτικών, μεταξύ αυτών: αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης (σύνδεση με το προσδόκιμο ζωής), περιορισμός πρόωρων συνταξιοδοτήσεων, μεγαλύτερη σύνδεση εισφορών-παροχών, ενίσχυση της απασχόλησης μεγαλύτερων ηλικιών και γυναικών, καθώς και προώθηση της διά βίου μάθησης. Παράλληλα, τονίζει την ανάγκη υιοθέτησης μέτρων για «υγιή γήρανση», ώστε να περιοριστούν οι πιέσεις στις δαπάνες υγείας, όπως και μεταρρυθμίσεις στη μακροχρόνια φροντίδα, όπου το κόστος για σοβαρές ανάγκες σε κάποιες χώρες μπορεί να υπερβεί το 600% του μέσου εισοδήματος ηλικιωμένων χωρίς δημόσια στήριξη.
Για την αντιμετώπιση της δημογραφικής γήρανσης, η δημοσιονομική προσαρμογή και οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις δεν αποτελούν επιλογή, αλλά αναγκαιότητα, προκειμένου να αποφευχθεί μια κρίση που ενδεχομένως καταστήσει το χρέος μη βιώσιμο σε βάθος χρόνου.
*EUROBANK RESEARCH
