Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους –και πιθανόν και άλλα μέτρα ή πρωτοβουλίες που ελήφθησαν στο παρελθόν όπως η «μείωση τιμής» και τα περίφημα «καλάθια»– μπορεί τελικά να οδηγεί σε αύξηση τιμών ή τουλάχιστον όχι στην προσδοκώμενη μείωσή τους.
Αν και το πλαφόν εφαρμόστηκε από το 2020 και με διευρυμένη ισχύ από το 2022, ο πληθωρισμός των τροφίμων αυξήθηκε κατά 33,4% το διάστημα 2020-2025.
Και όχι μόνο λόγω αυξημένου διοικητικού κόστους που επιφέρει η εφαρμογή των μέτρων, όπως υποστηρίζουν οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ, αλλά διότι, απλώς, δεν είναι φιλανθρωπικά ιδρύματα, ούτε μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί και επομένως με κάποιο τρόπο πρέπει να διαφυλάξουν, εάν όχι να ενισχύσουν, την κερδοφορία τους. «Οι επιχειρήσεις ίσως επιλέγουν να μειώσουν τις τιμές σε ορισμένα συμφωνημένα προϊόντα ακολουθώντας τιμολογιακές πολιτικές σύμφωνες με τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν τις τιμές σε άλλα προϊόντα έτσι ώστε να διατηρήσουν τα συνολικά περιθώρια κέρδους», αναφέρει χαρακτηριστικά η έκθεση του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, η οποία δημοσιοποιήθηκε τη Μ. Δευτέρα.
Υπενθυμίζεται ότι αν και στην Ελλάδα το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους εφαρμόστηκε από το 2020 και με διευρυμένη ισχύ από το 2022, ο πληθωρισμός των τροφίμων αυξήθηκε κατά 33,4% την περίοδο 2020-2025 έναντι αύξησης 30,8% στην Ευρωζώνη. Το δε πλαφόν και στην παρούσα συγκυρία δεν εφαρμόζεται σε όλες τις κατηγορίες ειδών σούπερ μάρκετ, αλλά σε 59 κατηγορίες με τις 46 εξ αυτών να αφορούν τρόφιμα, ενώ ακόμη και εντός μιας γενικότερης κατηγορίας έχουν εξαιρεθεί κάποιες υποκατηγορίες. Ετσι, για παράδειγμα, στα προϊόντα που εντάσσονται στο μέτρο του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους συγκαταλέγεται από αλλαντικά η γαλοπούλα και η πάριζα, αλλά όχι το ζαμπόν ή το μπέικον, ο χυμός πορτοκάλι, αλλά όχι οι άλλοι χυμοί, τα μακαρόνια τύπου σπαγγέτι, αλλά όχι τα υπόλοιπα ζυμαρικά, το βούτυρο αγελάδος, αλλά όχι τα φυτικά προϊόντα επάλειψης κ.ο.κ.
Η άλλη επισήμανση και ταυτόχρονα αποκάλυψη της ΤτΕ είναι ότι παρά την επιβολή του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, είχαμε πολύ συχνές μεταβολές τιμών και προς τα πάνω και προς τα κάτω, φαινόμενο που χαρακτηρίζεται πολύ ασυνήθιστο. «Από την εξέταση των επεξεργασμένων ειδών διατροφής και των μη ενεργειακών βιομηχανικών αγαθών προκύπτει ότι τόσο η συχνότητα μειώσεων των τιμών όσο και η συχνότητα αυξήσεων των τιμών παρουσιάζουν ανοδική τάση από τα τέλη του 2024 και μετά. Το γεγονός ότι και οι δύο συχνότητες κινούνται στην ίδια κατεύθυνση για παρατεταμένο χρονικό διάστημα είναι πολύ ασυνήθιστο, καθώς οι οικονομικές διαταραχές τείνουν να ωθούν τις τιμές είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω και όχι προς τις δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα. Η συμμεταβολή αυτή των συχνοτήτων αύξησης και μείωσης τιμών ενδέχεται να αντικατοπτρίζει υψηλή αβεβαιότητα, η οποία καθιστά δύσκολο τον προσδιορισμό της βέλτιστης τιμής ενός προϊόντος από τις επιχειρήσεις, αυξάνοντας έτσι τη μεταβλητότητα των τιμών», υποστηρίζεται στην έκθεση της ΤτΕ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τρόπο λειτουργίας της ελληνικής αγοράς και της αποτελεσματικότητας ή μη των μέτρων που λαμβάνονται τα τελευταία χρόνια για την αναχαίτιση των ανατιμήσεων έχουν και τα ευρήματα της μελέτης που πραγματοποιήθηκε σε επίπεδο Ευρωζώνης και παρουσιάζονται στο δοκίμιο εργασίας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στη συγγραφή του οποίου συμμετείχε και η Τράπεζα της Ελλάδος, με τίτλο «Consumer price stickiness in the euro area during an inflation surge» (βλέπε και «Καθημερινή» της Κυριακής, φύλλο 15/3/2026). Βασικό εύρημα της μελέτης είναι ότι συνολικά στην Ευρωζώνη την περίοδο 2022-2023 που αυξήθηκε ο πληθωρισμός, αυξήθηκε σημαντικά η συχνότητα των μεταβολών των τιμών καταναλωτή σε σειρά προϊόντων.
Κατά μέσον όρο το 2022 ένα 12% των τιμών μεταβαλλόταν μέσα στον ίδιο μήνα, ενώ στο υψηλότερο επίπεδο έφτασε το 2023 όπου το 15,7% των τιμών άλλαζε. Ο αντίστοιχος μέσος όρος προ του 2020 ήταν 8,2%. Στην Ελλάδα, η συχνότητα μεταβολής των τιμών το 2022 ήταν υψηλότερη κατά 5,88 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το 2019, ενώ παρέμεινε υψηλή και το 2023 και το 2024, κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση επίσης με το 2019. Το 2022 στο 58,1% των προϊόντων οι τιμές μεταβλήθηκαν με μεγαλύτερη συχνότητα σε σύγκριση με το 2019, με το 77,1% των μεταβολών αυτών να αφορούν αυξήσεις.
Σε ό,τι αφορά τις υπηρεσίες, οι οποίες ειδικά το 2025 αποτέλεσαν βασική παράμετρο του πληθωρισμού στην Ελλάδα, η έκθεση της ΤτΕ διαπιστώνει ότι η συχνότητα αυξήσεων έχει σχεδόν τριπλασιαστεί συγκριτικά με την περίοδο 2012-2020.
Ο επίμονος πληθωρισμός και ειδικά στα είδη διατροφής πλήττει φυσικά περισσότερο τα φτωχά νοικοκυριά, καθώς η μέση ισοδύναμη δαπάνη για είδη διατροφής για το φτωχότερο 20% του πληθυσμού ανέρχεται σε 33,5% των συνολικών του δαπανών. Ωστόσο η ΤτΕ επικαλούμενη την πρόσφατη έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, επισημαίνει ότι η οικονομική πίεση ασκείται και στα μεσαία εισοδήματα, καθώς το 62,1% των νοικοκυριών δηλώνει ότι το μηνιαίο εισόδημά τους δεν επαρκεί για ολόκληρο τον μήνα.
