Η Ελλάδα μπορεί να χρηματοδοτήσει ακόμη έναν κύκλο μέτρων στήριξης αντίστοιχο αυτού που ενεργοποιήθηκε την 1η Απριλίου και περιμένει να ολοκληρωθούν οι διαβουλεύσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο για να καθορίσει τις περαιτέρω κινήσεις της. Το υπερπλεόνασμα που αναμένεται να καταγραφεί κατά την εκτέλεση του προϋπολογισμού του 2025 –γίνεται λόγος ακόμη και για πρωτογενές πλεόνασμα της τάξεως του 4,8% ή 2,9 δισ. ευρώ επιπλέον σε σχέση με τον στόχο– δημιουργεί κάποια περιθώρια ευελιξίας, αλλά η έλλειψη της ρήτρας διαφυγής δεν αφήνει πολλά περιθώρια ελιγμών.
Μέχρι το τέλος του μήνα, το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης θα έχει σχηματίσει πλήρη εικόνα για τα δημοσιονομικά «πυρομαχικά» που θα έχει στη διάθεσή του προκειμένου να χρηματοδοτήσει και νέα μέτρα στήριξης. Στις εβδομάδες που ακολουθούν, θα έχει αποκαλυφθεί το ύψος του υπερπλεονάσματος που παρήχθη μέσα στο 2025, θα έχει αποσαφηνιστεί ύστερα από εξαντλητικές διαβουλεύσεις με την Κομισιόν το κατά πόσον αυτό το υπερπλεόνασμα μπορεί να μεταφερθεί στη χρήση του 2026 και θα έχει σχηματιστεί καλύτερη εικόνα για τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου σε πραγματικούς όρους. Στελέχη του οικονομικού επιτελείου εμφανίζονται σε αυτή τη φάση ιδιαίτερα επιφυλακτικά για τα περιθώρια αντοχών. Με τις δικές της δυνάμεις, η Ελλάδα εμφανίζεται αυτή τη στιγμή να μπορεί να χρηματοδοτήσει μέτρα στήριξης μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού. Μετά, θα πρέπει να ληφθούν γενναίες αποφάσεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Η ΕΛΣΤΑΤ θα ανακοινώσει τις τελικές δημοσιονομικές επιδόσεις για το 2025 στις 21 Απριλίου. Υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι το πρωτογενές πλεόνασμα θα είναι πολύ υψηλότερο από το 3,7% που έχει εγγραφεί στον προϋπολογισμό του 2026. Οι πιο αισιόδοξοι «βλέπουν» να αποτυπώνεται ποσοστό της τάξεως του 4,8% με 5%. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι αντί για πρωτογενές πλεόνασμα της τάξεως των 9,15 δισ. ευρώ που έχει προϋπολογιστεί, μπορεί να καταγραφεί ένα ποσό άνω των 11,9 δισ. ευρώ, με την υπέρβαση να φτάνει ακόμη και πάνω από τα 2,8 δισ. ευρώ. Μια τέτοια εξέλιξη θα στείλει ένα θετικό μήνυμα στις αγορές, που ήδη ανεβάζουν τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, ενώ θα ανοίξει την… όρεξη για χρηματοδότηση πρόσθετων μέτρων στήριξης. Το ερώτημα είναι αν αυτό το υπερπλεόνασμα ή μέρος αυτού μπορεί να μεταφερθεί στον προϋπολογισμό του 2026 για να χρηματοδοτήσει νέα μέτρα στήριξης.
Αυτό είναι αντικείμενο διαβουλεύσεων με την Κομισιόν, οι οποίες βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη. Ουσιαστικά διεξάγεται «ποιοτικός έλεγχος» του υπερπλεονάσματος. Ποσά που έχουν προκύψει από μη επαναλαμβανόμενα δεδομένα ή ετεροχρονισμούς δαπανών δεν μπορεί να τα επικαλεστεί η ελληνική πλευρά. Μπορεί να χρησιμοποιήσει μόνο πόρους από μέτρα μόνιμου χαρακτήρα και δη από παρεμβάσεις που έχουν οδηγήσει σε μείωση της φοροδιαφυγής. Στελέχη που γνωρίζουν το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων σπεύδουν να κατεβάσουν χαμηλά τον πήχυ. Ακόμη και αν καταγραφεί μια εντυπωσιακή υπεραπόδοση της τάξεως των 2,5-2,8 δισ. ευρώ, αυτό που θα μείνει για να χρηματοδοτήσει νέα μέτρα στήριξης θα είναι μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ.
Φαίνεται να υπάρχουν χρήματα για παράταση της επιδότησης του πετρελαίου κίνησης, για ένα fuel pass 2, αλλά και στοχευμένα μέτρα για να καλυφθεί μέρος των πιθανών ανατιμήσεων στα τρόφιμα (π.χ. μέσω ενός market pass).
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Οτι με τα μέχρι τώρα δεδομένα, φαίνεται να υπάρχουν χρήματα για παράταση της επιδότησης του πετρελαίου κίνησης, για ένα fuel pass 2, αλλά και μέτρα στοχευμένου χαρακτήρα για να καλυφθεί μέρος των πιθανών ανατιμήσεων στα τρόφιμα (π.χ. μέσω ενός market pass). Ουσιαστικά, το υπερπλεόνασμα θα εξασφαλίσει στο οικονομικό επιτελείο χρόνο ώστε και να φανεί κάποιο φως στην άκρη του τούνελ από το μέτωπο του πολέμου και να δοθεί περιθώριο στην Ευρώπη να λάβει συνολικές αποφάσεις για όλα τα κράτη-μέλη.
Μια πρώτη διευκόλυνση που περιμένει το ελληνικό οικονομικό επιτελείο είναι να μην προσμετρηθούν στις δημοσιονομικές επιδόσεις τα μέτρα στήριξης με εφάπαξ χαρακτήρα και σαφή στόχευση. Κάτι τέτοιο θα επέτρεπε, για παράδειγμα, από τα 300 εκατ. ευρώ του πρώτου πακέτου, να εγγραφούν στον κανόνα των δαπανών περί τα 170-180 εκατ. ευρώ (η επιδότηση του πετρελαίου κίνησης έχει οριζόντιο χαρακτήρα, ενώ η ενίσχυση της ακτοπλοΐας μόνιμα χαρακτηριστικά).
Το Σύμφωνο Σταθερότητας με τη ρήτρα δαπανών αφήνει ένα «παράθυρο»: Χώρα που θα αποδείξει ότι μπορεί να εκτελέσει τον φετινό προϋπολογισμό με πλεόνασμα (δηλαδή με πρωτογενές πλεόνασμα ικανό να καλύψει τους τόκους, που στην Ελλάδα σημαίνει 3% του ΑΕΠ), έχει δυνατότητα να χρηματοδοτήσει μέτρα στήριξης χωρίς να ενεργοποιηθεί η ρήτρα υπερβολικού ελλείμματος εις βάρος της. Το αν είμαστε κοντά ή όχι σε αυτό θα φανεί επίσης στο τέλος του μήνα. Στο τέλος Απριλίου, μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων με την Κομισιόν, θα κατατεθούν οι επικαιροποιημένες προβλέψεις της Ελλάδας. Θα μειωθεί ο ρυθμός ανάπτυξης στο 2% ή και λίγο χαμηλότερα, θα ανέβει ο πήχυς του πληθωρισμού πάνω από το 3%, ενώ θα γίνουν οι προσαρμογές και στους δημοσιονομικούς δείκτες. Εκτιμάται ότι η επικαιροποιημένη εκτίμηση του πρωτογενούς πλεονάσματος θα είναι πολύ κοντά στη σημερινή (2,8%), που σημαίνει ότι η Ελλάδα απέχει μια ανάσα από το άνοιγμα του «παραθύρου».
Για πρώτη φορά οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται να στηρίξουν τους πολίτες τους ασφυκτιώντας μέσα σε έναν «δημοσιονομικό κορσέ». Η ρήτρα διαφυγής ήταν ενεργή και το 2020 και το 2022. Φέτος δεν είναι.
Αν φτάσουμε στο σημείο το Σύμφωνο Σταθερότητας να παραβιαστεί σχεδόν από το σύνολο των χωρών-μελών της Ε.Ε., τόσο το… χειρότερο για το Σύμφωνο Σταθερότητας. Η αντιμετώπιση μιας τεράστιας οικονομικής κρίσης για τις ευρωπαϊκές χώρες, που κλήθηκαν να διαχειριστούν μέσα σε λίγα χρόνια μια πανδημία και έναν πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος, δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο. Ομως, είναι η πρώτη φορά που τα οικονομικά επιτελεία σε όλες τις χώρες καλούνται να στηρίξουν τους πολίτες τους ασφυκτιώντας μέσα σε έναν «δημοσιονομικό κορσέ». Η ρήτρα διαφυγής ήταν ενεργή και το 2020 και το 2022. Το 2026 δεν είναι, με αποτέλεσμα τα επιτελεία να «ξεσκονίζουν» τους κωδικούς του προϋπολογισμού για να βρουν δημοσιονομικό χώρο χρηματοδότησης μέτρων στήριξης χωρίς να παραβιάσουν τον κανόνα των δημοσίων δαπανών και χωρίς να ενεργοποιηθεί εις βάρος τους η ρήτρα υπερβολικού ελλείμματος. Αυτό έχει ήδη συμβεί για 10 ευρωπαϊκές χώρες και αν παραταθεί για αρκετές εβδομάδες ακόμη ο πόλεμος, είναι δεδομένο ότι η λίστα θα διευρυνθεί. Ενδεχομένως αυτό να αποτελέσει και το «σημείο καμπής» όπου οι ηγέτες θα κληθούν να λάβουν πιο τολμηρές αποφάσεις για τη στήριξη των Ευρωπαίων πολιτών.
