Η δήλωση του πρωθυπουργού ότι η Ελλάδα θα εξετάσει την αξιοποίηση μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMRs) άνοιξε μια αναγκαία συζήτηση. Αναγκαία, γιατί η ενεργειακή πολιτική δεν αντέχει πλέον ιδεολογικά ταμπού. Στο ΚΕΦίΜ ασχολούμαστε ήδη με το θέμα – πέρυσι δημοσιεύσαμε μαζί με το European Liberal Forum τη μελέτη «SMRs: Europe’s Energy Future», αναλύοντας την τεχνολογία, τα οικονομικά και το ρυθμιστικό πλαίσιο. Τα συμπεράσματα αξίζουν μια δημόσια συζήτηση βασισμένη σε στοιχεία.
Γιατί οι SMRs; Πρόκειται για αντιδραστήρες μικρής ισχύος που κατασκευάζονται σε εργοστάσιο και εγκαθίστανται στον τόπο λειτουργίας. Είναι φθηνότεροι, ταχύτεροι στην κατασκευή και ευέλικτοι. Δεν εκπέμπουν CO2 κατά τη λειτουργία. Παράγουν σταθερή ενέργεια ανεξαρτήτως καιρού, συμπληρώνοντας τις ανανεώσιμες πηγές. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για αφαλάτωση, παραγωγή υδρογόνου ή βιομηχανική θέρμανση – εφαρμογές κρίσιμες για μια χώρα που αντιμετωπίζει λειψυδρία στα νησιά και αυξανόμενη ενεργειακή ζήτηση.
Υπάρχει όμως και μια διάσταση που συχνά παραβλέπεται: η ενεργειακή ανεξαρτησία. Η Ελλάδα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενο φυσικό αέριο – δηλαδή, τελικά, από τη Ρωσία και τα κράτη του Κόλπου. Η πυρηνική ενέργεια προσφέρει κάτι ριζικά διαφορετικό: το καύσιμο (ουράνιο) αντιπροσωπεύει μόλις το 9% του κόστους, η αγορά του είναι αποκεντρωμένη και οι μεγαλύτεροι προμηθευτές είναι ο Καναδάς και η Αυστραλία. Αυτή είναι πραγματική ενεργειακή κυριαρχία, όχι η αντικατάσταση μιας εξάρτησης με μια άλλη.
Φυσικά, η πρώτη αντίρρηση είναι η ασφάλεια. Η ανησυχία είναι κατανοητή. Αλλά τα στοιχεία λένε κάτι διαφορετικό από αυτό που λέει ο φόβος. Η πυρηνική ενέργεια είναι στατιστικά η πιο ασφαλής πηγή ενέργειας στον κόσμο: 0,03 θάνατοι ανά τεραβατώρα – λιγότεροι ακόμη και από ηλιακή ή αιολική ενέργεια. Κι αυτό το νούμερο περιλαμβάνει τα πάντα: τους νεκρούς από ακτινοβολία στο Τσερνόμπιλ, τις εκτιμήσεις για μακροχρόνιες επιπτώσεις, ακόμη και τους θανάτους από τον πανικό της εσπευσμένης εκκένωσης στη Φουκουσίμα – όπου, να σημειωθεί, από ακτινοβολία δεν πέθανε κανείς. Σε πάνω από 18.500 χρόνια αθροιστικής λειτουργίας αντιδραστήρων παγκοσμίως, είχαμε τρία σοβαρά ατυχήματα – κανένα από τα οποία δεν θα μπορούσε να συμβεί σε σύγχρονο SMR. Οι νέοι σχεδιασμοί διαθέτουν παθητικά συστήματα ασφαλείας: αν κάτι πάει στραβά, ο αντιδραστήρας σβήνει μόνος του, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Η φυσική κάνει τη δουλειά.
Ανοιξε μια αναγκαία συζήτηση γιατί η ενεργειακή πολιτική δεν αντέχει πλέον ιδεολογικά ταμπού.
Η δεύτερη αντίρρηση είναι πιο ενδιαφέρουσα: «Ναι, αλλά εμείς είμαστε Ελλάδα – δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε κάτι τέτοιο». Αυτό το επιχείρημα ακούγεται πειστικό μόνο αν αγνοήσεις τους τομείς στους οποίους η Ελλάδα ήδη λειτουργεί με τα αυστηρότερα πρότυπα ασφαλείας στον κόσμο.
Ως πολιτικός μηχανικός θα αναφέρω αυτό που ξέρω καλά: τον αντισεισμικό κανονισμό. Τον Φεβρουάριο του 2023 ένας σεισμός 7,8 Ρίχτερ σκότωσε πάνω από 50.000 ανθρώπους στην Τουρκία. Δίπλα μας. Στην Ελλάδα, κτίρια αντέχουν σε παρόμοιες δονήσεις. Οχι επειδή οι Ελληνες μηχανικοί ή οι –κυρίως αλλοδαποί– εργάτες που τα χτίζουν αποτελούν κάποια εξαίρεση. Αλλά επειδή λειτουργούν μέσα σε ένα αυστηρό θεσμικό πλαίσιο: κανονισμοί, μελέτες, έλεγχοι, επίβλεψη. Η ασφάλεια δεν είναι θέμα εθνικού χαρακτήρα. Είναι θέμα θεσμών. Και η πυρηνική ενέργεια διαθέτει το αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο που υπάρχει σε οποιονδήποτε τομέα παγκοσμίως, με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA) να θέτει τα πρότυπα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ίδια η Τουρκία, σε σεισμική ζώνη, χτίζει πυρηνικό εργοστάσιο στο Ακούγιου. Η Πολωνία ξεκινάει το πρώτο της πυρηνικό πρόγραμμα. Η Ιαπωνία επαναλειτουργεί αντιδραστήρες μετά τη Φουκουσίμα. Η Φινλανδία λειτουργεί ήδη γεωλογικό αποθετήριο πυρηνικών αποβλήτων. Ο κόσμος προχωράει. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να πρωτοπορήσει – αρκεί να μη μείνει πίσω. Κανείς σοβαρός δεν λέει ότι η πυρηνική ενέργεια έχει μηδενικό ρίσκο. Τίποτα δεν έχει. Η ερώτηση δεν είναι αν υπάρχει ρίσκο, αλλά πώς συγκρίνεται με τις εναλλακτικές και αν τα οφέλη υπερτερούν.
*Ο κ. Νίκος Ρώμπαπας είναι πρόεδρος του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών.
