To δημοσιονομικό κόστος από την κρίση μπορεί να ξεπεράσει τα 2,5 δισ. ευρώ ανάλογα με τη διάρκεια και την έντασή της. Το νούμερο που προκύπτει από τα σενάρια που ήδη «τρέχει» το οικονομικό επιτελείο ξεπερνάει κατά πολύ τα δημοσιονομικά περιθώρια που υπάρχουν αυτή τη στιγμή στον κρατικό προϋπολογισμό του 2026. Ετσι, καθώς πυκνώνουν τα αιτήματα για άμεση ενεργοποίηση μέτρων στήριξης, στο γενικό λογιστήριο αναζητούνται ήδη πηγές χρηματοδότησης για να χτιστούν «αποθεματικά» που θα διατεθούν το επόμενο χρονικό διάστημα με «σύνεση», ώστε να υπάρχουν δυνατότητες παρέμβασης ακόμη και σε περίπτωση παράτασης της κρίσης. Το ζητούμενο για το οικονομικό επιτελείο είναι να χρηματοδοτηθούν τα μέτρα στήριξης χωρίς να «χτυπήσει» ο δείκτης της μεταβολής δαπανών που προβλέπει το Σύμφωνο Σταθερότητας και χωρίς να σταλεί μήνυμα στις αγορές ότι η Ελλάδα δεν επιτυγχάνει τους στόχους αποκλιμάκωσης του χρέους. Με αυτά τα δεδομένα, σε πρώτη φάση:
1. Θα αξιοποιηθούν τα «αποθεματικά» του κρατικού προϋπολογισμού ύψους 800 εκατ. ευρώ.
2. Θα ανακατευθυνθούν πόροι από άλλους «κωδικούς» του προϋπολογισμού (σ.σ. π.χ. αυξήσεις κεφαλαίου κρατικών εταιρειών που θα απορροφήσουν λιγότερους πόρους από αυτούς που είχαν προϋπολογιστεί).
3. Θα υπολογιστούν οι αποδόσεις πιθανών νέων πηγών εσόδων που θα δημιουργήσει η ίδια η κρίση κυρίως από την πιθανή αύξηση των εσόδων του ΦΠΑ αλλά και των έκτακτων κερδών που ενδεχομένως θα παραχθούν κυρίως στο πεδίο της ενέργειας, όπως συνέβη και στην προηγούμενη ενεργειακή κρίση του 2022. Φυσικά, κάθε πρόβλεψη σε αυτό το επίπεδο είναι ιδιαίτερα επισφαλής καθώς ουδείς μπορεί να προβλέψει τις συνέπειες του πολέμου στην κατανάλωση, άρα και στους έμμεσους φόρους.
Εξαιρετικά κρίσιμη παράμετρος είναι το πώς θα εξειδικευτούν οι «διευκολύνσεις» που θα παρασχεθούν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αρμόδια κυβερνητικά στελέχη τονίζουν ότι το 2026 δεν είναι 2022. Τότε η Ευρώπη έβγαινε από την πανδημία και είχε υιοθετήσει μεγάλες «ελαστικότητες» όσον αφορά την εκτέλεση του Συμφώνου Σταθερότητας. Τώρα, υπάρχει ένα αναθεωρημένο Σύμφωνο και η ερμηνεία που θα δοθεί σε διάφορα επίπεδα μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά και τις δυνατότητες του υπουργείου Οικονομικών να χρηματοδοτήσει μέτρα. Για παράδειγμα, το οικονομικό επιτελείο θέλει τις σχετικές διαβεβαιώσεις για το αν μέτρα έκτακτου και εφάπαξ χαρακτήρα (σ.σ. τύπου fuel pass) θα προσμετρηθούν στο πρωτογενές αποτέλεσμα ή όχι, αν θα επιτραπεί στις χώρες-μέλη να μειώσουν τον ειδικό φόρο κατανάλωσης στα καύσιμα κάτω από το ελάχιστο όριο των 33 λεπτών το λίτρο (σ.σ. σήμερα η Ελλάδα επιβάλλει φόρο 42 λεπτών, άρα με το ισχύον καθεστώς έχει περιθώριο μείωσης κατά 9 λεπτά όταν η τιμή έχει ήδη αυξηθεί πάνω από 40) και θα επιτραπούν οι κρατικές ενισχύσεις εταιρειών σε διάφορους τομείς που μπορεί να κριθεί απαραίτητο, όπως η βιομηχανία, η ακτοπλοΐα, ο αγροτικός τομέας κ.λπ.
Το 2026 δεν είναι 2022. Τότε η Ευρώπη έβγαινε από την πανδημία και είχε υιοθετήσει μεγάλες «ελαστικότητες» όσον αφορά την εκτέλεση του Συμφώνου Σταθερότητας.
Με τις απαιτούμενες προσαρμογές από την Ευρώπη, η Ελλάδα θα μπορούσε να αποφύγει μεγάλες επιπτώσεις στο πεδίο των πρωτογενών αποτελεσμάτων του προϋπολογισμού. Είναι ένας δείκτης που ενδιαφέρει την Ελλάδα καθώς η πορεία του συνδέεται άμεσα με τα spreads των ομολόγων άρα και τους τόκους εξυπηρέτησης του δημοσίου χρέους. Από την άλλη, σε επίπεδο χρέους, είναι δεδομένο ότι θα υπάρξει επίπτωση. Ακόμη και μέτρα στήριξης που δεν θα εγγραφούν στο πρωτογενές αποτέλεσμα, στο χρέος είναι δεδομένο ότι θα εγγραφούν. Γι’ αυτό το οικονομικό επιτελείο και ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους έχουν ήδη προσαρμόσει τις κινήσεις τους στα νέα δεδομένα που δημιούργησε ο πόλεμος. Στόχος, να διασφαλιστεί η μείωση της αναλογίας χρέους ως προς το ΑΕΠ και το 2026 ανεξαρτήτως κρίσης και αν καταστεί εφικτό να μειωθεί το χρέος και σε απόλυτο ποσό.
Ηδη αποφασίστηκε να προχωρήσει τον Ιούνιο και όχι τον Δεκέμβριο πρόωρη αποπληρωμή χρέους ύψους 7 δισ. ευρώ. Το ποσό με το οποίο εξαντλείται το «μαξιλάρι» που δημιουργήθηκε με το 3ο μνημόνιο μπορεί να φέρει εξοικονόμηση τόκων που δεν είχε προϋπολογιστεί, ύψους 100 εκατ. ευρώ. Επίσης, διασφαλίζει ότι η αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ θα μειωθεί και το 2026 ανεξαρτήτως των όποιων επιβαρύνσεων.
Βασική επιδίωξη η μείωση της αναλογίας χρέους ως προς το ΑΕΠ και το 2026 ανεξαρτήτως κρίσης και αν καταστεί εφικτό, να μειωθεί το χρέος και σε απόλυτο ποσό.
Η κρίση έχει ήδη ανεβάσει τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων παντού στην Ευρώπη και στην Ελλάδα. Αν η αβεβαιότητα παραταθεί, ενδεχομένως και να μην υπάρξει άλλη έξοδος της χώρας στις αγορές. Αυτό σημαίνει ότι αντί για 8 δισ. ευρώ που είχε προγραμματιστεί να αντληθούν, τελικώς η Ελλάδα θα δανειστεί τέσσερα δισ. ευρώ. Η δυνατότητα αναβολής υπάρχει λόγω των υψηλών ταμειακών διαθεσίμων που αυτή τη στιγμή φτάνουν στα 40 δισ. ευρώ. Με την πρόωρη αποπληρωμή των 7 δισ. ευρώ, τη δρομολογημένη μείωση των υποχρεώσεων σε έντοκα γραμμάτια κατά 1 δισ. ευρώ επίσης μέσα στο 2026, θα απορροφηθούν οι επιπτώσεις στο χρέος από το κόστος του πολέμου. Η συνέπεια θα είναι ότι τα ταμειακά διαθέσιμα θα μειωθούν ακόμη και κάτω από τα 30 δισ. ευρώ στο τέλος του χρόνου, ανάλογα βέβαια και με το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση όσον αφορά την πορεία των φορολογικών εσόδων της χώρας.
