Στοχευμένη προστασία της πρώτης κατοικίας μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού προωθεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, δίνοντας τη δυνατότητα σε οφειλέτες να διεκδικήσουν μια ρύθμιση για την κύρια κατοικία τους, διαχωρίζοντάς την από την υπόλοιπη περιουσία τους. Στην περίπτωση αυτή η υπόλοιπη περιουσία θα οδηγείται σε πλειστηριασμό, αλλά οι οφειλέτες θα επιτυγχάνουν μεγαλύτερη μείωση στις μηνιαίες δόσεις για τη ρύθμιση που αφορά την πρώτη κατοικία, όπως συνέβαινε με τον νόμο Κατσέλη.
Την πρωτοβουλία ανακοίνωσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, εξηγώντας ότι «σήμερα, όταν κάνεις αίτηση στον εξωδικαστικό δεν μπορείς να ξεχωρίσεις την πρώτη σου κατοικία από όλη την υπόλοιπη περιουσία σου και έτσι καταλήγει το κούρεμα να είναι μικρότερο από ό,τι θα ήθελες και η δόση να είναι αρκετά μεγαλύτερη». «Θέλουμε να καταστήσουμε τον εξωδικαστικό μηχανισμό σαν ένα αποτελεσματικό εργαλείο προστασίας της πρώτης κατοικίας», υπογράμμισε ο κ. Πιερρακάκης, σημειώνοντας ότι προς την κατεύθυνση αυτή υπήρξαν σχόλια από οφειλέτες που ζητούσαν να προστατεύσουν μόνο την πρώτη τους κατοικία, αποδεχόμενοι να ρευστοποιήσουν την υπόλοιπη περιουσία τους.
Με τη νέα ρύθμιση που επεξεργάζεται η Γενική Γραμματεία Ιδιωτικού Χρέους, το ύψος του «κουρέματος» και της μηνιαίας δόσης θα διαμορφώνεται με βάση την αξία της πρώτης κατοικίας του οφειλέτη σε σχέση με το συνολικό του χρέος προς τους πιστωτές. Παράλληλα, όπως επισημαίνεται, η διαδικασία θα είναι ταχεία, ώστε να προσφέρει μια πραγματική δεύτερη ευκαιρία σε όσους επιθυμούν να ρυθμίσουν τα χρέη τους και να διασφαλίσουν την κατοικία τους.
Να σημειωθεί ότι ένας βασικός κανόνας του εξωδικαστικού είναι ότι ο πιστωτής δεν πρέπει να βρεθεί σε χειρότερη θέση από ό,τι με τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων που θα μπορούσε να ρευστοποιήσει. Ετσι η οφειλή καθορίζεται με βάση την αξία των ακινήτων και των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη και των εισοδημάτων του.
Η νέα ρύθμιση θα προβλέπει ότι η πρόταση θα παράγεται μέσω αλγορίθμου που θα λαμβάνει υπόψη μόνο την αξία της κύριας κατοικίας –είτε την εμπορική είτε την αντικειμενική (ΕΝΦΙΑ), όποια είναι υψηλότερη– και όχι το σύνολο της περιουσίας. Ετσι, η δόση και το «κούρεμα» θα ανταποκρίνονται ουσιαστικά στην αξία του ακινήτου και στα εισοδήματα του οφειλέτη, οδηγώντας σε σημαντικά χαμηλότερες μηνιαίες επιβαρύνσεις και μεγαλύτερες διαγραφές οφειλών, ιδίως στις περιπτώσεις όπου η αξία της κατοικίας είναι χαμηλότερη από το συνολικό ύψος των οφειλών.
Το νέο σχήμα συνοδεύεται από σαφή και δεσμευτικό όρο: η εκποίηση της υπόλοιπης περιουσίας ενσωματώνεται στη σύμβαση αναδιάρθρωσης και θα πραγματοποιείται ηλεκτρονικά μέσω της διαδικασίας e-auction. Με τον τρόπο αυτό αντιμετωπίζεται και το πρόβλημα ακινήτων που παρέμεναν «παγωμένα» χωρίς αγοραστή, επιβαρύνοντας σημαντικά την τελική πρόταση ρύθμισης.
Ο οφειλέτης θα έχει το δικαίωμα να αποδεχθεί ή να απορρίψει την πρόταση που παράγεται από τον μηχανισμό. Εφόσον την αποδεχθεί, θα συντάσσεται σύμβαση αναδιάρθρωσης που θα προβλέπει τη σταδιακή αποπληρωμή της αξίας της πρώτης κατοικίας προς τους χρηματοδοτικούς φορείς, με τη διάσωση του ακινήτου να εξαρτάται από την τήρηση των όρων της ρύθμισης.
Η φιλοσοφία της παρέμβασης ακολουθεί τη βασική αρχή όλων των προηγούμενων εργαλείων προστασίας κατοικίας –δηλαδή τη σταδιακή αποπληρωμή της αξίας του ακινήτου– αλλά σε ένα πιο λειτουργικό και ταχύτερο πλαίσιο, που φιλοδοξεί να δώσει μια δεύτερη ευκαιρία σε χιλιάδες οφειλέτες να ρυθμίσουν τα χρέη τους και να διασφαλίσουν την κατοικία τους.
Η νέα παρέμβαση του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας έρχεται να «κουμπώσει» με τις ήδη εφαρμοζόμενες βελτιώσεις και τον διπλασιασμό των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων βάσει των οποίων κάποιος οφειλέτης χαρακτηρίζεται ευάλωτος και υποχρεώνεται ο πιστωτής να δεχθεί τη λύση που παράγει ο αλγόριθμος του εξωδικαστικού μηχανισμού.
