Δήμος σχεδιάζει να προκηρύξει κλειστό ηλεκτρονικό διαγωνισμό για την προμήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών νέας τεχνολογίας προς αντικατάσταση των παλιών. Ο προϊστάμενος του τμήματος Προμηθειών, ο οποίος, παρά την απαγόρευση του κανονισμού χρήσης του δικτύου και των υποδομών του δήμου, στον ελεύθερο χρόνο του στο γραφείο αρέσκεται στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, προσεγγίζει υπάλληλο του δήμου, στον οποίο έχει ανατεθεί η κατάρτιση των τεχνικών προδιαγραφών και του υποδεικνύει, οι προς προμήθεια ηλεκτρονικοί υπολογιστές να διαθέτουν μητρική πλακέτα και κάρτα γραφικών υπέρμετρα υψηλών επιδόσεων.
Σημειωτέον ότι ο προϊστάμενος του τμήματος Προμηθειών συμμετέχει, ως αιρετός εκπρόσωπος των εργαζομένων, στο υπηρεσιακό συμβούλιο του εν λόγω δήμου, κάτι που δημιουργεί ένα επιπλέον δίλημμα στον υπάλληλο που του έχει ανατεθεί η κατάρτιση των τεχνικών προδιαγραφών: να συμμορφωθεί με τις «υποδείξεις» του προϊσταμένου που είναι και εκπρόσωπος των εργαζομένων ή να λάβει υπόψη τις πραγματικές ανάγκες του δήμου στον οποίο εργάζεται;
Το παραπάνω παράδειγμα βασίζεται σε πραγματικά περιστατικά και είναι ένα από τα πολλά που περιέχονται στον κώδικα ηθικής και δεοντολογίας για υπαλλήλους μονάδων προμηθειών και μέλη επιτροπών δημοσίων συμβάσεων, κώδικας ο οποίος εκδόθηκε πριν από λίγο καιρό και αποτελεί προϊόν ομάδας εργασίας αποτελούμενης από εκπροσώπους της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου του υπουργείου Ανάπτυξης, της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων, της Εθνικής Κεντρικής Αρχής Προμηθειών Υγείας, του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και του υπουργείου Εσωτερικών.
Απώτερος στόχος του κώδικα είναι η επίτευξη της απαραίτητης ενδυνάμωσης της ικανότητας των υπαλλήλων να αναγνωρίζουν και να αξιολογούν τους κινδύνους που ενδέχεται να οδηγήσουν σε πράξεις συμβπαραβίασης ακεραιότητας ή διαφθοράς σε χρονικό σημείο προγενέστερο της εκδήλωσής τους και να τις αντιμετωπίζουν κατάλληλα και αποτελεσματικά, όταν αυτές εκδηλώνονται. Η γενική εποπτεία εφαρμογής του κώδικα ανατίθεται από κοινού στη Γενική Γραμματεία Εμπορίου του υπουργείου Ανάπτυξης και την Εθνική Αρχή Διαφάνειας.
Για να αντιληφθεί κάποιος ακόμη καλύτερα τη σημασία του κώδικα και της ορθής προετοιμασίας και εκτέλεσης των δημοσίων συμβάσεων, αρκεί να πούμε ότι η αξία των δημοσίων συμβάσεων ανήλθε το 2024 σε 15,5 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 6% του ΑΕΠ. Το προαναφερθέν παράδειγμα αποκαλύπτει μια από τις «προβληματικές» πτυχές των δημοσίων συμβάσεων, αυτή της κατάρτισης των τεχνικών προδιαγραφών, η οποία συχνά γίνεται με… υποκειμενικά κριτήρια.
Προβλήματα, ωστόσο, προκύπτουν και μετά τον διαγωνισμό, κατά την εκτέλεση των συμβάσεων. Για παράδειγμα, υπουργείο συνήψε συμφωνία για την προμήθεια και συντήρηση 100 κλιματιστικών μηχανημάτων. Ο ανάδοχος παραδίδει εμπρόθεσμα μόνο τα 50 μηχανήματα και προσεγγίζει τον πρόεδρο της επιτροπής παρακολούθησης και παραλαβής της προμήθειας, ασκώντας του πιέσεις να μην του επιβάλλει το προβλεπόμενο πρόστιμο, με αντάλλαγμα τη δωρεάν συντήρηση των κλιματιστικών του σπιτιού του.
Σύμφωνα με τον κώδικα, οι θεμελιώδεις αρχές και αξίες στις διαδικασίες σύναψης δημοσίων συμβάσεων είναι οι ακόλουθες: η αρχή της ίσης μεταχείρισης, της διαφάνειας, της αναλογικότητας, της αμεροληψίας, της λογοδοσίας, της εχεμύθειας, της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, του επαγγελματισμού, της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιώσιμης και αειφόρου ανάπτυξης.
Φυσικά, πέρα από τον κώδικα υπάρχουν οι υφιστάμενοι νόμοι που προβλέπουν κυρώσεις για τους υπαλλήλους και στελέχη της δημόσιας διοίκησης, καθώς και οι διάφορες Αρχές για τον έλεγχο των δημοσίων συμβάσεων (Ελεγκτικό Συνέδριο, Ενιαία Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων κ.ά.).
