The New York Times, Bloomberg, Reuters
Ενα νέο τοπίο τείνει να αναδυθεί στην παγκόσμια οικονομία, καθώς οι κραδασμοί από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν τείνουν να προκαλέσουν «το μεγαλύτερο πετρελαϊκό σοκ στην Ιστορία», όπως προειδοποίησε η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ), και καμία οικονομία δεν θα μείνει αλώβητη. Είναι τέτοιος ο αντίκτυπος από τα πλήγματα σε πετρελαϊκές υποδομές σε χώρες του Κόλπου ώστε να τις υποβαθμίζουν άρδην και να οδηγούν σε αναβάθμιση ανταγωνιστών τους. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ήδη κλειστά εδώ και ημέρες και η μεταφορά πετρελαίου έχει διακοπεί, όπως και η μεταφορά καίριων εμπορευμάτων λιπασμάτων, θείου και σιτηρών. Πετρελαϊκές υποδομές σε χώρες του Κόλπου έχουν διακόψει την παραγωγή με άγνωστο πότε θα μπορέσουν να επαναλειτουργήσουν και πότε θα είναι δυνατή ξανά η μεταφορά του αργού.
Αναπόφευκτα, οι οικονομίες του Κόλπου, που τις τελευταίες δεκαετίες δαπάνησαν δισεκατομμύρια για να παρουσιαστούν ως ασφαλείς προορισμοί για επενδύσεις και τουρισμό, υφίστανται τις μεγαλύτερες απώλειες. Χάνουν την αίγλη τους και τα έσοδά τους από το πετρέλαιο και σύμφωνα με τους τελευταίους υπολογισμούς έχουν από την αρχή του πολέμου χάσει 15 δισ. δολ. Η Capital Economics εκτιμά πως στην καλύτερη περίπτωση, αν δηλαδή ο πόλεμος λήξει σε λίγες ημέρες, κάτι που ήδη φαίνεται απίθανο, οι οικονομίες τους θα συρρικνωθούν κατά 2%, αλλά εάν διαρκέσει πολύ ο πόλεμος, όπως είναι και το πιθανότερο, θα συρρικνωθούν έως και 15%.
Το πλήγμα θα είναι μεγαλύτερο για το Κουβέιτ και το Κατάρ, που δεν μπορούν να εξάγουν το πετρέλαιό τους παρά μόνον διά θαλάσσης, όπως και για το Ντουμπάι, που είχε κατασκευάσει την εικόνα μιας «Ελβετίας της άμμου», ενός υπερπολυτελούς και ασφαλούς θυλάκου σταθερότητας, θωρακισμένου από τους πολέμους και τις ταραχές της περιοχής. Μια εικόνα που έκαναν θρύψαλα οι πύραυλοι του Ιράν. Στην ευρύτερη περιοχή είναι, άλλωστε, δεδομένο πως ο τουρισμός θα μειωθεί φέτος κατά 27% και ο κλάδος θα χάσει έσοδα ύψους 56 δισ. δολ. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν τη δυνατότητα να εξάγουν μέρος του πετρελαίου τους μέσω αγωγών που δεν περνούν από το Ιράν, αλλά στο Ριάντ πιθανώς θα δεχθεί καίριο πλήγμα το σχέδιο Vision 2030 του Σαουδάραβα πρίγκιπα για τον μετασχηματισμό της οικονομίας του βασιλείου, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ξένες επενδύσεις.
Το πλήγμα θα είναι μεγαλύτερο για το Κουβέιτ και το Κατάρ, που δεν μπορούν να εξάγουν το πετρέλαιό τους παρά μόνον διά θαλάσσης.
Το κόστος που πληρώνουν οι χώρες του Κόλπου καρπούται η Ρωσία, η μεγάλη κερδισμένη του πολέμου, που βλέπει να ανοίγονται και πάλι οι αγορές για το πετρέλαιό της. Ηδη η Ουάσιγκτον επέτρεψε σε πολλές χώρες να αρχίσουν να εισάγουν και πάλι ρωσικό πετρέλαιο προκειμένου να επέλθει η ισορροπία στις αγορές ενέργειας και ενδεχομένως να αποκλιμακωθούν οι τιμές του πετρελαίου που έχουν επιστρέψει στα υψηλά επίπεδα από 95 έως 100 δολ. το βαρέλι. Η ζήτηση για το ρωσικό πετρέλαιο αυξάνεται απότομα, ενώ η άνοδος της τιμής του πετρελαίου εκτοξεύει τα έσοδα που εισρέουν στα ταμεία του ρωσικού κράτους. Οι τελευταίες εκτιμήσεις φέρουν τα έσοδα της Μόσχας από το πετρέλαιο να αυξάνονται κατά 150 εκατ. δολ. την ημέρα από τη στιγμή που οι τιμές του «μαύρου χρυσού» πήραν την ανιούσα. Υπολογίζεται πως έχουν εισρεύσει στα ταμεία του ρωσικού κράτους από 1,3 δισ. έως 1,9 δισ. δολ. φόροι στις εξαγωγές πετρελαίου από τη στιγμή που έκλεισαν τα Στενά του Ορμούζ και από την αρχή του πολέμου και μέχρι το τέλος Μαρτίου η Μόσχα θα έχει έτσι συγκεντρώσει 3,3 έως 4,9 δισ. δολ. πρόσθετων κερδών, αν βέβαια το αργό Ουραλίων παραμείνει στα 70 με 80 δολ. το βαρέλι.
Και δεν αποκλείεται να αναγκαστεί η Ευρώπη να στραφεί και πάλι στους ρωσικούς υδρογονάνθρακες, όπως έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ο Ρώσος πρόεδρος. Γιατί η Ε.Ε. έχει ήδη αρχίσει να πλήττεται από την εκτόξευση των τιμών του φυσικού αερίου, που έχουν σημειώσει άλμα 50% από την αρχή του πολέμου μετά και την αναγκαστική αναστολή λειτουργίας μονάδας υγροποιημένου αερίου του Κατάρ. Η δεξαμενή σκέψης Strategic Perspectives θεωρεί πως άνοδος της τιμής του αερίου συνεπάγεται εκτόξευση του κόστους της ενέργειας κατά περίπου 2 δισ. ευρώ και όλα αυτά όταν εκτιμάται πως οι ανάγκες της για ενέργεια θα αυξηθούν 57% μέχρι το τέλος της δεκαετίας σε σύγκριση με το 2024.
Η ζήτηση για το ρωσικό πετρέλαιο αυξάνεται, ενώ η άνοδος της τιμής του πετρελαίου εκτοξεύει τα έσοδα που εισρέουν στα ταμεία της Μόσχας.
Ακόμη και οι ΗΠΑ θα υποστούν κάποιες συνέπειες από τον πόλεμο, μολονότι έχουν εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στην υπ’ αριθμόν 1 παραγωγό πετρελαίου και χώρα εξαγωγής ενέργειας χάρη στην πυρετώδη παραγωγή σχιστολιθικών υδρογονανθράκων. Εχουν, όμως, ήδη αυξηθεί σημαντικά οι τιμές της βενζίνης και επιβαρύνουν τα οικονομικά των αμερικανικών νοικοκυριών.
Δύο ευάλωτες περιοχές
Αναφερόμενος στον αντίκτυπο του πολέμου σε άλλες χώρες, ο Μορίς Ομπστφελντ, πρώην επικεφαλής των οικονομολόγων του ΔΝΤ, επισημαίνει ότι «Ευρώπη και Ασία εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ενέργειας και αυτό τις καθιστά ευάλωτες στις μακροοικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν».
400
εκατ. βαρέλια πετρελαίου θα διαθέσει η ΙΕΑ από τα αποθέματα των 32 χωρών-μελών της.
Η νομισματική πολιτική Fed
Αναφερόμενος στις επιπτώσεις του πολέμου για την αμερικανική οικονομία, ο Τζέιμς Σμιθ, οικονομολόγος της ING, προβλέπει πως «αν η προσφορά ενέργειας επιστρέψει σε κανονικά επίπεδα σε 4 εβδομάδες ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ μπορεί να φτάσει στο 3% και να αναβληθούν οι μειώσεις των επιτοκίων από τη Federal Reserve».
15%
ενδέχεται να συρρικνωθούν οι οικονομίες του Κόλπου σε περίπτωση παρατεταμένου πολέμου.
Αβεβαιότητα
Ανακοινώνοντας την απόφαση της Ιαπωνίας να διαθέσει 80 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τα αποθέματα, η πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι τόνισε ότι η δημοσιονομική πολιτική της θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις, «δεδομένου ότι η κατάσταση στη Μέση Ανατολή παραμένει αβέβαιη, γι’ αυτό θα εξετάζουμε με ευελιξία το είδος στήριξης στην οικονομία».
