Για να αναθερμάνει τη βιομηχανία κατασκευής πυρηνικών αντιδραστήρων, η οποία έχει πληγεί σοβαρά τα τελευταία χρόνια, το πυρηνικό λόμπι εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία που δημιούργησε η ρύπανση της ατμόσφαιρας από τη λειτουργία των εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία εκπέμπουν χημικούς ρύπους. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην αφορμή των δύο μεγάλων ατυχημάτων, του Τσερνόμπιλ και της Φουκουσίμα, αλλά και στην αναγκαιότητα κλεισίματος λόγω γήρανσης τουλάχιστον των 300 από τους 430 πυρηνικούς αντιδραστήρες που παράγουν σήμερα ηλεκτρική ενέργεια. Οι αντιδραστήρες αυτοί πρέπει να κλείσουν, να διαλυθούν και να οδηγηθούν σε χώρους προσωρινής φύλαξης πυρηνικών αποβλήτων, διαδικασία που απαιτεί υψηλό κόστος, χρήση τηλερομποτικής και χρονοβόρες ενέργειες, λόγω της έντονης ακτινοβολίας τους. Η Γαλλία, για παράδειγμα, που χρησιμοποιεί πυρηνικούς αντιδραστήρες για το 80% της απαιτούμενης ενεργειακής της ανάγκης, θα αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα γιατί θα πρέπει να κλείσει το σύνολο σχεδόν των αντιδραστήρων της, λόγω γήρατος. Ετσι, «εφευρέθηκε» ο μικρός αρθρωτός αντιδραστήρας (SMR) ως λύση στο πρόβλημα. Πρόκειται για αντιδραστήρες χαμηλού κόστους και ισχύος, οι οποίοι είναι αρθρωτοί για εύκολη συναρμολόγηση και μεταφορά στον τόπο λειτουργίας. Η Ευρωπαϊκή Ενωση θεωρεί τους SMR ως ιδανικές πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και ενδεχομένως ως μέσο για την υποστήριξη των ΑΠΕ.
Οι 300 από τους 430 πυρηνικούς αντιδραστήρες που παράγουν σήμερα ενέργεια πρέπει να κλείσουν λόγω παλαιότητας.
Οι SMR μπορεί να είναι χαμηλότερου κόστους και μικρότερου όγκου, καθώς η ισχύς τους είναι πολύ μικρότερη. Αντί για 100 μεγάλους αντιδραστήρες, μπορεί να έχουμε 1.000 μικρότερους. Ωστόσο, το αν είναι αρθρωτοί ή όχι δεν φαίνεται να ενδιαφέρει πολύ την κοινωνία. Το πραγματικό ερώτημα είναι η πεποίθηση της Ε.Ε. ότι οι SMR μπορούν να παρέχουν ασφάλεια στο ενεργειακό σύστημα και να υποστηρίξουν την ανάπτυξη των ΑΠΕ. Ισχύει κάτι τέτοιο; Ενδεχομένως όχι. Σύμφωνα με την έκθεση της ENCO (ENergie-COntrol GmbH, Analysis of Small Modular Reactors, Concepts Status 2022, Bundesministerium für Klimaschutz, Umwelt, Energie, Mobilität, Deutschland), παραμένει αβέβαιο αν οι SMR μπορούν να γίνουν μέρος του μελλοντικού ενεργειακού μείγματος. Οπως αναφέρεται στην έκθεση, είναι αβέβαιο αν οι ανακοινωθείσες προβλέψεις για την ανάπτυξη των SMR μπορούν να πραγματοποιηθούν και σε ποιο χρονικό διάστημα. Επομένως, οποιαδήποτε κρίση για την αξία τους και την αξιολόγησή τους μπορεί να γίνει μόνον όταν κατασκευαστούν και λειτουργήσουν οι πρώτοι SMR και αποκτηθεί μεγαλύτερη εμπειρία από όλες τις φάσεις του κύκλου ζωής τους. Η πλειονότητα των αναφορών για πυρηνικούς αντιδραστήρες των τελευταίων δεκαετιών δεν έχει αποφέρει τίποτα ουσιαστικά καινούργιο, παρά τις υποσχέσεις για «νέους» αντιδραστήρες με αυξημένη ασφάλεια και μειωμένο κόστος. Η επιτακτική ανάγκη να καλυφθεί το ενεργειακό κενό δεν μπορεί να ικανοποιηθεί άμεσα, καθώς απαιτεί 20-30 χρόνια μελετών και δοκιμών.
*Ο κ. Θανάσης Γεράνιος είναι καθηγητής Πυρηνικής Φυσικής, Πανεπιστήμιο Αθηνών.
