Προϋποθέσεις περαιτέρω κλιμάκωσης της κρίσης και αναπόφευκτη αύξηση των τιμών των ενεργειακών προϊόντων δημιουργεί η αβεβαιότητα σχετικά με τον τρόπο και τον χρόνο που θα τελειώσει η αναταραχή που έχουν προκαλέσει στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά οι πολεμικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, εκτιμά ο πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιρειών Εμπορίας Πετρελαιοειδών Ελλάδος (ΣΕΕΠΕ) Γιάννης Αληγιζάκης. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην «Κ» εξηγεί γιατί «η σημερινή πολεμική σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο δημιούργησε τη σημαντικότερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών», γιατί η άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου είναι πιο ανησυχητική για την Ελλάδα, αλλά και τους λόγους που οι διεθνείς τιμές του ντίζελ κίνησης αυξάνονται περισσότερο από αυτές της βενζίνης.
Οι τιμές των καυσίμων στην ελληνική αγορά είναι πολύ πιθανό να ξεπεράσουν το ψυχολογικό φράγμα των δύο ευρώ, εκτιμά ο κ. Αληγιζάκης, αλλά οι όποιες αποφάσεις, όπως τονίζει σχολιάζοντας το μέτρο του πλαφόν, πρέπει να είναι δίκαιες και αποτελεσματικές. «Είναι ένα άδικο και αναποτελεσματικό μέτρο», υποστηρίζει, και επισημαίνει τον κίνδυνο ενίσχυσης της παραβατικότητας με βάση την εμπειρία από την προηγούμενη εφαρμογή του στην κρίση του 2022. «Εφυγαν από την αγορά έντιμοι πρατηριούχοι και δημιουργήθηκε μια νέα τάξη πρατηριούχων. Αυτή των παραβατικών πρατηρίων», υπογραμμίζει.
Ο κ. Αληγιζάκης δεν βλέπει κερδοσκοπία στην αγορά, αλλά ούτε κίνδυνο κερδοσκοπικών τάσεων, παραθέτοντας στοιχεία για την πορεία των τιμών διυλιστηρίου και αντλίας.
Προτείνει μείωση φορολογίας και fuel pass ως εναλλακτικές επιλογές για τη συγκράτηση των τιμών, επισημαίνοντας ότι στην Ελλάδα οι φόροι αποτελούν το 65% της τιμής της βενζίνης και το 55% του ντίζελ. Ειδικά για το fuel pass, μέτρο που εφαρμόστηκε στην κρίση του 2022, σημειώνει ότι σήμερα η πολιτεία έχει τη δυνατότητα πολύ μεγαλύτερης οικονομικής ενίσχυσης, διευρύνοντας το μέτρο, ιδίως εάν το κράτος χρησιμοποιήσει τα πολύ αυξημένα έσοδα που έχει από τον ΦΠΑ στα καύσιμα με την άνοδο των τιμών.
– Πώς αποτιμάτε τις πρώτες ημέρες της κρίσης στο Ιράν;
– Η σημερινή πολεμική σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο, με επίκεντρο το Ιράν, δημιούργησε τη σοβαρότερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών για τρεις λόγους:
Το Ιράν, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου, έχει τη δυνατότητα να περιορίσει δραστικά τη διέλευση στα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται το 25% των φορτίων πετρελαίου που μεταφέρονται διά θαλάσσης και το 20% των όγκων LNG και, τέλος, διότι υπάρχει εμπλοκή όλων των χωρών του Κόλπου, οι οποίες τροφοδοτούν με καύσιμα το μεγαλύτερο τμήμα των αναγκών της Κίνας, της Ινδίας και των ασιατικών χωρών γενικότερα.
Στις πρώτες 14 ημέρες η τιμή του Brent αυξήθηκε 38,6%, φθάνοντας τα 100 δολάρια. Μια αύξηση, μέχρι στιγμής, διαχειρίσιμη και με μια ψύχραιμη αντίδραση των αγορών, με δεδομένο ότι βρισκόμαστε εν μέσω μιας πρωτοφανούς πολεμικής σύρραξης. Σε αυτό συνέβαλε και το πολύ υψηλό επίπεδο των παγκόσμιων αποθεμάτων, που έχει δημιουργηθεί και ξεπερνάει το ένα δισ. βαρέλια, λόγω του ότι η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου ξεπερνούσε κατά πολύ τη ζήτηση πριν από την έναρξη του πολέμου.
– Βλέπουμε μια πολύ μεγαλύτερη αύξηση στις τιμές του φυσικού αερίου. Πού οφείλεται;
– Στο φυσικό αέριο η τιμή έχει ανέβει πάνω από 50%. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στο LNG, μετά την απόφαση του Κατάρ να αναστείλει την παραγωγή και παράδοση φορτίων. Σε αντίθεση με κάποιες εναλλακτικές διαδρομές που υπάρχουν στη μεταφορά πετρελαίου, για το LNG ο αποκλειστικός τρόπος διάθεσης είναι μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η άνοδος των τιμών στο φυσικό αέριο είναι πιο ανησυχητική. Στην Ελλάδα η ανησυχία αφορά την επίδραση που θα υπάρχει στο ρεύμα. Ασφάλεια εφοδιασμού δεν υπάρχει. Φυσικό αέριο δεν αγοράζουμε από τον Κόλπο. Εισάγουμε αέριο από τη Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν και LNG κυρίως από τις ΗΠΑ. Στο πετρέλαιο έχουμε διαφοροποιημένο μείγμα προμηθευτών, κυρίως από το Ιράκ και τη Σαουδική Αραβία και δυνατότητα πρόσβασης σε εναλλακτικές πηγές.
– Και η μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές ντίζελ σε σχέση με τις βενζίνες;
– Ενα σημαντικό χαρακτηριστικό της κρίσης αποτελεί και η μεγάλη αύξηση του Platt’s στο ντίζελ, στο 58,1% έναντι 38,1% της βενζίνης.
Η άνοδος των τιμών στο αέριο είναι πιο ανησυχητική. Στην Ελλάδα η ανησυχία αφορά την επίδραση που θα υπάρχει στο ρεύμα. Ασφάλεια εφοδιασμού δεν υπάρχει. Φυσικό αέριο δεν αγοράζουμε από τον Κόλπο. Εισάγουμε αέριο από Ρωσία και Αζερμπαϊτζάν και LNG κυρίως από ΗΠΑ. Στο πετρέλαιο έχουμε διαφοροποιημένο μείγμα προμηθευτών, κυρίως Ιράκ, Σαουδική Αραβία και δυνατότητα πρόσβασης σε εναλλακτικές πηγές.
Αιτία σ’ αυτό αποτελεί ότι ένα μεγάλο τμήμα των εξαγωγών από τον Κόλπο αφορά ντίζελ. Πολύ μεγάλες ποσότητες του ντίζελ απορροφούνται από τα κράτη της Ε.Ε., ιδίως τη Γαλλία και την Ιταλία, ως αποτέλεσμα των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Το γεγονός ότι οι ροές ντίζελ στην πράξη έχουν διακοπεί, πιέζουν την τιμή του προς τα πάνω.
– Πώς βλέπετε να διαμορφώνονται οι διεθνείς τιμές στη συνέχεια;
– Το κύριο χαρακτηριστικό της σημερινής κρίσης είναι η αβεβαιότητα για τον τρόπο και τον χρόνο που η κρίση αυτή θα τελειώσει. Αυτό, σε συνδυασμό με τις επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, αλλά και το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, δημιουργεί προϋποθέσεις περαιτέρω κλιμάκωσης της κρίσης και αναπόφευκτη αύξηση των ενεργειακών προϊόντων.
Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με το LNG, στο πετρέλαιο υπάρχει η δυνατότητα παράκαμψης των Στενών και διοχέτευσης περίπου του 20% των ποσοτήτων που παράγει η Σαουδική Αραβία, μέσω των εσωτερικών αγωγών του YANBU στην Ερυθρά Θάλασσα. Ανάχωμα σε μια ενδεχόμενη κλιμάκωση μπορεί να αποτελέσει η απόφαση διάθεσης στην αγορά πετρελαϊκών αποθεμάτων έκτακτης ανάγκης από τις χώρες του G7. Ωστόσο, μια παρατεταμένη διαταραχή της εφοδιαστικής διαδρομής μέσω των Στενών, είναι πολύ πιθανό να προκαλέσει ντόμινο με παγκόσμιες επιπτώσεις στην κατανομή της προσφοράς και στις τιμές.
Με βάση τα παραπάνω σενάρια, το πιο πιθανό είναι να συνεχιστεί στο αμέσως προσεχές διάστημα, ενδεχομένως με μειωμένους ρυθμούς, η αύξηση των διεθνών τιμών.
– Πώς σχολιάζετε την απόφαση για το πλαφόν;
– Οι τιμές των καυσίμων επηρεάζονται από τις τιμές των ετοίμων προϊόντων στα διεθνή χρηματιστήρια καυσίμων. Οι τιμές του αργού έχουν σχετική μόνο επίδραση.
Στην Ελλάδα, οι τιμές του διυλιστηρίου αυξήθηκαν 12% στις βενζίνες και 26,7% στο πετρέλαιο κίνησης. Βάσει του fuel price, οι τιμές στην αντλία αυξήθηκαν 7,6% στις βενζίνες και 19,2% στο πετρέλαιο κίνησης, φθάνοντας την Παρασκευή στο επίπεδο των 1,870 στις βενζίνες και 1,845 στο ντίζελ.
Η αγορά καυσίμων λειτούργησε με υπευθυνότητα και αυτοσυγκράτηση, αποτέλεσμα και των ελέγχων που έγκαιρα έκανε η πολιτεία.
Συνεπώς, κερδοσκοπία στο συντριπτικό ποσοστό των πρατηρίων δεν υπήρξε από τη στιγμή που οι αυξήσεις ήταν σημαντικά μικρότερες σε σχέση με τις αυξήσεις των διυλιστηριακών τιμών.
Ανάχωμα στην κερδοσκοπία οι συνεχείς έλεγχοι
Μιλώντας για τα μέτρα που ανακοίνωσε η κυβέρνηση την Πέμπτη, ο κ. Αληγιζάκης σημειώνει ότι εάν είχε προηγηθεί ο αναγκαίος διάλογος με τους υπεύθυνους φορείς της αγοράς, όπως ο ΣΕΕΠΕ, δεν θα παρουσιάζονταν οι στρεβλώσεις που υπάρχουν. Κυρίως θα είχαν αποφευχθεί σοβαρές δυσλειτουργίες στην έναρξη της εφαρμογής τους.
– Υπάρχει όμως πάντα ο κίνδυνος της κερδοσκοπίας. Κρίνετε ότι δεν θα λειτουργήσει αποτρεπτικά;
– Αισχροκέρδεια δεν υπάρχει. Ας δεχθούμε τον κίνδυνο κερδοσκοπικών τάσεων. Τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι δεν υπήρξαν. Oι συνεχείς έλεγχοι λειτούργησαν θετικά και αποτρεπτικά.
Η εφαρμογή πλαφόν στις εταιρείες και τα πρατήρια αφορά το 8,5% της τιμής στην αντλία. Ακόμη κι αν μηδενιστεί το ποσοστό αυτό –και οι δύο κλάδοι, εμπορία και πρατήρια, να λειτουργούν χωρίς κανένα κέρδος– η τελική τιμή που θα πληρώνει ο καταναλωτής ουσιαστικά δεν αλλάζει. Αντί 2 ευρώ, θα πληρώνει 1,830.
Είναι ένα άδικο αλλά και αναποτελεσματικό μέτρο, το οποίο εφάρμοσαν μόνο η Κροατία και η Ουγγαρία. Δυστυχώς, με την ίδια λογική εφαρμόστηκε στον πόλεμο της Ουκρανίας το 2022. «Ξεχάστηκε» να αποσυρθεί και παρέμεινε στην αγορά για τέσσερα ολόκληρα χρόνια. Αποτέλεσμα: έφυγαν από την αγορά έντιμοι πρατηριούχοι και δημιουργήθηκε μια νέα τάξη πρατηριούχων. Αυτή των παραβατικών πρατηρίων. Και σήμερα, χάρη στην προσπάθεια της ΕΛ.ΑΣ. και της ΑΑΔΕ, 220 πρατήρια έχουν σφραγισθεί, διότι πουλούσαν καύσιμα – διαλύτες και έκλεβαν τον καταναλωτή διαθέτοντας πειραγμένες αντλίες. Υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να υποτροπιάσουμε στην παραβατικότητα, ιδίως εάν πάλι «ξεχαστεί» από την πολιτεία το πλαφόν και παραμείνει και μετά τη «λήξη συναγερμού».
– Ποια μέτρα κατά τη γνώμη σας θα ήταν πιο αποτελεσματικά;
– Η μείωση της φορολογίας. Αλλες χώρες της Ε.Ε. μείωσαν φόρους, όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Γαλλία κ.λπ.
Στην Ελλάδα οι φόροι αποτελούν το 65% της τιμής της βενζίνης και το 55% του ντίζελ. Εδώ βέβαια υπάρχει ο αντίλογος της πολιτείας, ότι θα μειωθούν τα δημοσιονομικά έσοδα και τα οριζόντια μέτρα ωφελούν και τα υψηλά εισοδήματα. Επίσης το fuel pass που εφαρμόστηκε και στην κρίση του 2022. Σήμερα η πολιτεία έχει τη δυνατότητα μεγαλύτερης οικονομικής ενίσχυσης, διευρύνοντας το μέτρο, ώστε να αφορά τον καταναλωτή και τις επιχειρήσεις, ιδίως εάν το κράτος χρησιμοποιήσει τα πολύ αυξημένα έσοδα που έχει από τον ΦΠΑ στα καύσιμα με την άνοδο των τιμών.
Σε όλες τις κρίσεις που προηγήθηκαν το ζητούμενο ήταν να υπάρχει ψυχραιμία και διάθεση συνεργασίας με όλους τους αρμόδιους φορείς. Οι τιμές είναι πολύ πιθανό να κινηθούν ανοδικά στην ελληνική αγορά τις επόμενες ημέρες, να ξεπεράσουν το ψυχολογικό φράγμα των δύο ευρώ. Το κύριο χαρακτηριστικό της σημερινής κρίσης είναι η αβεβαιότητα για τον τρόπο και τον χρόνο που η κρίση αυτή θα τελειώσει.
Σε όλες τις κρίσεις που προηγήθηκαν, το ζητούμενο ήταν να υπάρχει ψυχραιμία και διάθεση συνεργασίας με όλους τους αρμόδιους φορείς. Οι τιμές είναι πολύ πιθανό να κινηθούν ανοδικά στην ελληνική αγορά τις επόμενες ημέρες, να ξεπεράσουν το ψυχολογικό φράγμα των δύο ευρώ, αλλά οι όποιες αποφάσεις πρέπει να είναι δίκαιες και αποτελεσματικές.
