«Για πολύ καιρό, το εφιαλτικό σενάριο που εμπόδιζε τις ΗΠΑ να εξετάσουν το ενδεχόμενο επίθεσης στο Ιράν και τις ωθούσε να ζητούν αυτοσυγκράτηση από το Ισραήλ ήταν ότι οι Ιρανοί θα έκλειναν τα Στενά του Ορμούζ. Τώρα ζούμε το εφιαλτικό σενάριο», λέει ο Μορίς Ομπστφελντ, πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΔΝΤ. Η γενικευμένη πλέον σύρραξη στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο του Ορμούζ, του «ενεργειακού διακόπτη» της παγκόσμιας οικονομίας, εκτοξεύει τις τιμές της ενέργειας και των λιπασμάτων, απειλεί με ελλείψεις τροφίμων τις φτωχές χώρες, αποσταθεροποιεί τα ευάλωτα κράτη και περιπλέκει τον έλεγχο του πληθωρισμού στις κεντρικές τράπεζες παγκοσμίως.
Από τις 28 Φεβρουαρίου, που ξεκίνησαν οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στο Ιράν, τα οικονομικά σοκ εξαπλώνονται και επιδεινώνονται σε όλο τον κόσμο. Η σύγκρουση έχει γονατίσει μια παγκόσμια οικονομία που έχει ήδη πληγεί από την κατάρρευση της διεθνούς εμπορικής τάξης, τον πόλεμο στην Ουκρανία και τη χαοτική δασμολογική πολιτική του προέδρου Τραμπ. Ενας παρατεταμένος πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν θα έχει «καταστροφικές συνέπειες» για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία, προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ο Αμίν Νάσερ, διευθύνων σύμβουλος της Saudi Aramco, της μεγαλύτερης εταιρείας πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο.
Ακόμη και αν ολοκληρωθεί σχετικά γρήγορα, το διαρκές «ρόλερ κόστερ» στις τιμές της ενέργειας, και όχι μόνον, οδηγεί καταναλωτές, εργαζομένους και εργοδότες σε μια ανησυχητική και απρόβλεπτη πορεία. Η Μεγκ Τζέικομπς, συγγραφέας του βιβλίου «Πανικός στην αντλία: Η ενεργειακή κρίση και ο μετασχηματισμός της αμερικανικής πολιτικής τη δεκαετία του 1970», υπενθυμίζει ότι οι τιμές δεν μειώθηκαν αμέσως μετά την πρώτη πετρελαϊκή κρίση το 1973, με φόντο τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Παρέμειναν υψηλές για το υπόλοιπο της δεκαετίας. Η κατάσταση εφοδιασμού βέβαια σήμερα είναι εντελώς διαφορετική, με πολύ περισσότερους παραγωγούς, επισημαίνει. Αλλά η κρίση που δημιούργησε ο Οργανισμός Αραβικών Χωρών Εξαγωγής Πετρελαίου με το εμπάργκο του την εποχή εκείνη, πυροδότησε αλυσιδωτά γεγονότα που ακόμη και οι ίδιοι οι παραγωγοί πετρελαίου δεν είχαν ποτέ φανταστεί.
Η πετρελαϊκή κρίση ώθησε άλλες χώρες, και κυρίως τις ΗΠΑ, να εξοικονομήσουν ενέργεια και να αναπτύξουν αυτοκίνητα με χαμηλή κατανάλωση καυσίμου, καθώς και τις δικές τους βιομηχανίες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τελικά, ο μονοπωλιακός ασφυκτικός κλοιός των αραβικών χωρών έσπασε. Οι τιμές του πετρελαίου κατέληξαν να καταρρεύσουν το 1986. Οι σημερινές ενέργειες στο Ιράν και στη γύρω περιοχή ενδέχεται να έχουν ομοίως συνέπειες απροσδόκητες και εκτεταμένες. Μεταξύ άλλων ενισχύουν, για παράδειγμα, τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν, όπως επισημαίνει η Τζέικομπς. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και η χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου θα ενισχύσουν την πολιορκημένη οικονομία και την πολεμική μηχανή της Ρωσίας.
Η κρίση του 1973 οδήγησε σε αυτοκίνητα με χαμηλή κατανάλωση καυσίμων και ώθησε χώρες, όπως οι ΗΠΑ, να αναπτύξουν τις δικές τους βιομηχανίες αερίου.
Η κρίση αποτελεί επίσης μια ισχυρή υπενθύμιση των επίμονων τρωτών σημείων γύρω από κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού. Οι Ευρωπαίοι μόλις πρόσφατα ξεπέρασαν τη βαθιά εξάρτησή τους από το ρωσικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Για αυτούς, η χρονική στιγμή αυτής της ενεργειακής κρίσης δύσκολα θα μπορούσε να είναι χειρότερη.
Οι παραγωγοί, που εξακολουθούν να ταλανίζονται από τον αντίκτυπο των δασμών, πρέπει τώρα να αντιμετωπίσουν το υψηλότερο κόστος ενέργειας. Αυτό θα αποτελέσει πλήγμα για χώρες όπως η Γερμανία, με μεγάλες, ενεργοβόρες χημικές, φαρμακευτικές βιομηχανίες και αυτοκινητοβιομηχανίες. Με την αποθήκευση φυσικού αερίου σε χαμηλά επίπεδα είναι επίσης πιθανό να υπάρξει κάποια «αναπλήρωση πανικού» στην Ευρώπη, η οποία θα μπορούσε να αντισταθμίσει την πτώση των τιμών τους επόμενους έξι μήνες περίπου, λέει ο Ντέιβιντ Γκόλντγουιν, Αμερικανός πρώην διπλωμάτης και αξιωματούχος του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ.
Το σίγουρο είναι ότι το παγκόσμιο ενεργειακό τοπίο αντιμετωπίζει την πιο ασταθή περίοδο των τελευταίων δεκαετιών.
Εάν ο αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ συνεχιστεί, η προειδοποίηση του Ιράν ότι οι παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου θα φτάσουν τα 200 δολάρια το βαρέλι μπορεί να μετατραπεί από πολιτική απειλή σε ένα ολοένα και πιο πιθανό σενάριο.
Σε πρόσφατη έκθεση, η Oxford Economics προσδιόρισε τα 140 δολάρια ανά βαρέλι ως το όριο στο οποίο η παγκόσμια οικονομία θα εισέλθει σε ήπια ύφεση, μειώνοντας το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά 0,7% μέχρι το τέλος του έτους.
