Ποσό ύψους άνω των 800 εκατ. ευρώ έχει διαθέσιμο η κυβέρνηση και μέρος αυτού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για στήριξη νοικοκυριών, επιχειρήσεων και ακτοπλοΐας, εφόσον ενταθούν οι πιέσεις από τις αυξήσεις τιμών ενέργειας. Το ποσό προέρχεται από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής και προορίζεται για φορολογικές παρεμβάσεις το 2027, αλλά η τρέχουσα ενεργειακή αναταραχή και οι γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή φέρνουν την κυβέρνηση μπροστά σε νέα διλήμματα.
Η αξιοποίησή του θα εξαρτηθεί από το πώς θα κινηθούν οι τιμές ρεύματος και καυσίμων τις επόμενες εβδομάδες, καθώς η κυβέρνηση παραμένει σε στάση αναμονής και περιορίζεται προς το παρόν σε μέτρα, όπως το πλαφόν στα περιθώρια κέρδους καυσίμων και βασικών προϊόντων.
Η ρήτρα διαφυγής
Οπως αναφέρουν κύκλοι της κυβέρνησης, η ρήτρα διαφυγής στην Ευρώπη δεν εξετάζεται αυτή τη στιγμή, αφού ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη εκφράσει αντιρρήσεις. Υπό αυτές τις συνθήκες, η ενεργοποίηση νέων επιδοματικών μέτρων θα πρέπει να προκύψει από εσωτερικά δημοσιονομικά εργαλεία, όπως ανακατανομή δαπανών ή το φορολογικό πακέτο του 2027, που ανακοινώνεται κάθε χρόνο από το βήμα της ΔΕΘ.
Μάλιστα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε την περασμένη Πέμπτη στο iefimerida.gr, ότι «εάν χρειαστεί να στηρίξουμε την κοινωνία, μπορεί να χρειαστεί να προσαρμόσουμε τα σχέδιά μας για το 2026 και το 2027. Δεν έχουμε φτάσει ακόμη εκεί. Θα γνωρίζουμε περισσότερα τις επόμενες εβδομάδες». Παράλληλα υπενθύμισε ότι τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσουν εθνικές ή και ευρωπαϊκές αντιδράσεις, αναφερόμενος στην παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά την κρίση της COVID, που προσέφερε δημοσιονομική ευελιξία μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Οι τελικές αποφάσεις θα εξαρτηθούν από το πώς θα κινηθούν οι τιμές ρεύματος και καυσίμων τις επόμενες εβδομάδες.
Στην πράξη, το πακέτο των 800 εκατ. ευρώ, που είναι προγραμματισμένο για φορολογικές παρεμβάσεις το 2027, θα μπορούσε να αξιοποιηθεί, τουλάχιστον εν μέρει, για τη στήριξη των νοικοκυριών. Αν μάλιστα τα έσοδα από τον περιορισμό της φοροδιαφυγής υπερβούν τις προβλέψεις, η κυβέρνηση θα μπορούσε να προχωρήσει σε μέτρα τύπου fuel pass, χωρίς να επηρεαστεί ο προγραμματισμός για το επόμενο εκλογικό έτος.
Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022 λειτουργεί σήμερα ως σημείο αναφοράς για το οικονομικό επιτελείο, καθώς οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή εγείρουν ερωτήματα για ενδεχόμενη νέα παρέμβαση στην οικονομία. Τότε, η εκτίναξη των τιμών ενέργειας μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία οδήγησε σε σειρά μέτρων στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, όπως επιδοτήσεις λογαριασμών, fuel pass και power pass. Σήμερα η κυβέρνηση δεν συζητάει προς το παρόν νέα επιδοματικά μέτρα, αλλά παραπέμπει στο ίδιο μοντέλο παρέμβασης, αν η γεωπολιτική κρίση επηρεάσει τη διεθνή αγορά ενέργειας.
Ο ρόλος της Ευρώπης ήταν καθοριστικός το 2022, παρέχοντας δημοσιονομική ευελιξία μέσω ειδικού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων. Σήμερα, όμως, το πλαίσιο είναι πιο αυστηρό και η κυβέρνηση θεωρεί πρόωρη οποιαδήποτε μεγάλη παρέμβαση. Οπως προαναφέρθηκε, τα πρώτα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί περιορίζονται σε πλαφόν στο περιθώριο κέρδους καυσίμων και βασικών προϊόντων.
Κρίσιμο 15νθήμερο
Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών εκτιμούν ότι οι επόμενες 10-15 ημέρες θα είναι καθοριστικές για την εξέλιξη της κατάστασης. Πάντως, το αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο έχει θέσει σε συναγερμό τόσο την Αθήνα όσο και τις Βρυξέλλες. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται η ανάγκη να περιοριστεί το ενεργειακό κόστος για τη βιομηχανία και την παραγωγή, προτού οι αυξήσεις περάσουν σε ολόκληρη την αγορά και τροφοδοτήσουν νέο κύμα πληθωρισμού. Το ζήτημα αναμένεται να τεθεί ψηλά στην ατζέντα της ευρωπαϊκής συζήτησης, με κομβική ημερομηνία τη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης στις 19 Μαρτίου, όταν θα υπάρχει πλέον σαφέστερη εικόνα για την πορεία των τιμών και των αγορών.
