Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, επηρεάζοντας όχι μόνο την αγορά ενέργειας αλλά και τις μεταφορές εμπορευμάτων, με συνέπειες που απειλούν την ομαλή λειτουργία των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού.
Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ -από όπου συνήθως διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου– έχει προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε πολλούς τομείς της οικονομίας.
Οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και η κλιμάκωση των συγκρούσεων έχουν οδηγήσει σε άνοδο των τιμών της ενέργειας και σε εκτίναξη του κόστους μεταφοράς.
Η αναστάτωση δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Πολλά προϊόντα -από βιομηχανικές πρώτες ύλες μέχρι τρόφιμα– καθυστερούν να φτάσουν στους προορισμούς τους, δημιουργώντας πιέσεις στις επιχειρήσεις και στους καταναλωτές.
Ο Αμάρ Ζαΐντι, επικεφαλής της καναδικής εταιρείας κλωστοϋφαντουργίας Rebus International, περιγράφει το χάος που επικρατεί στις μεταφορές. Η εταιρεία του προσπαθούσε να μεταφέρει ύφασμα από εργοστάσιο στην Κωνσταντινούπολη προς πελάτη στη Σαγκάη. Πριν από τον πόλεμο, το κόστος μεταφοράς ενός κοντέινερ από την Τουρκία στην Κίνα ήταν περίπου 2.000 δολάρια. Αυτή την εβδομάδα, όμως, οι ναυτιλιακές εταιρείες ζητούσαν έως και 10.000 δολάρια λόγω επιβαρύνσεων.
«Είναι χάος», δήλωσε ο Ζαΐντι. «Είναι το φαινόμενο της αλυσιδωτής αντίδρασης. Ολα αποδίδονται στον πόλεμο».
Οι επιπτώσεις θυμίζουν τις διαταραχές που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν προβλήματα στα λιμάνια και στις μεταφορές προκάλεσαν καθυστερήσεις σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Eνα μπλοκάρισμα σε ένα σημείο της εφοδιαστικής αλυσίδας μπορεί να επηρεάσει τη διαθεσιμότητα προϊόντων σε πολλές χώρες.
Παρά τις συζητήσεις των τελευταίων ετών περί «τέλους της παγκοσμιοποίησης», η τρέχουσα κρίση δείχνει ότι η διεθνής οικονομική αλληλεξάρτηση παραμένει ισχυρή. Οι αλυσίδες εφοδιασμού όχι μόνο συνεχίζουν να λειτουργούν αλλά έχουν επεκταθεί, γεγονός που αυξάνει την ευπάθεια της παγκόσμιας οικονομίας όταν διαταράσσεται η ροή των εμπορευμάτων.
«Κάθε φορά που συμβαίνει μια τέτοια κρίση, εμφανίζονται προβλέψεις ότι τελειώνει η παγκοσμιοποίηση», δήλωσε ο Στίβεν Aλτμαν, ειδικός στη διεθνή οικονομία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. «Η αφήγηση όμως διαφέρει από την πραγματικότητα».
Η πιο άμεση επίπτωση αφορά την ενέργεια. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας έχει προειδοποιήσει ότι η σύγκρουση έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία της αγοράς. Παρά την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων από δεκάδες χώρες, η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας αυξάνουν το κόστος λειτουργίας φορτηγών, πλοίων και αεροσκαφών, επιβαρύνοντας περαιτέρω το εμπόριο. Ταυτόχρονα, τα νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα για καύσιμα και ενέργεια, περιορίζοντας τα χρήματα που διαθέτουν για άλλες αγορές. Ορισμένοι οικονομολόγοι προειδοποιούν για τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού – συνδυασμός χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού.
Οι επιπτώσεις γίνονται ήδη αισθητές σε διάφορους κλάδους. Παραγωγοί τροπικών φρούτων και γαρίδας στη Νοτιοανατολική Ασία δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν ψυκτικά κοντέινερ για εξαγωγές προς Ευρώπη και Βόρεια Αμερική. Αγρότες από την Ινδία έως τις ΗΠΑ αντιμετωπίζουν αυξήσεις στις τιμές λιπασμάτων, καθώς η περιοχή του Περσικού Κόλπου αποτελεί βασική πηγή ουρίας.
Παράλληλα, αυξάνονται οι τιμές του αλουμινίου λόγω προβλημάτων στις αποστολές από το Κατάρ και το Μπαχρέιν, ενώ ενδέχεται να δημιουργηθούν ελλείψεις σε ήλιο, κρίσιμο στοιχείο για την παραγωγή μικροτσίπ.
Σημαντικές αναταράξεις παρατηρούνται και στις αερομεταφορές. Καθώς αεροσκάφη δεν μπορούν να προσγειωθούν ή να ανεφοδιαστούν σε μεγάλα αεροδρόμια του Κόλπου, όπως αυτά στο Ντουμπάι και στην Ντόχα, αναγκάζονται να ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές μέσω Κεντρικής Ασίας. Αυτό αυξάνει την κατανάλωση καυσίμων και περιορίζει τον όγκο φορτίου που μπορούν να μεταφέρουν.
Το κόστος αερομεταφοράς από την Ασία προς την Ευρώπη έχει διπλασιαστεί από την έναρξη του πολέμου, ενώ από το Βιετνάμ προς τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 50%.
Στον ναυτιλιακό τομέα, η νέα κρίση έρχεται να προστεθεί σε μια προηγούμενη: τις επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα από τους αντάρτες Χούθι. Πολλά πλοία είχαν αρχίσει πρόσφατα να επιστρέφουν στη διαδρομή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας αντί να παρακάμπτουν την Αφρική, αλλά πλέον εγκαταλείπουν ξανά αυτή τη διαδρομή.
Οι ναυτιλιακές εταιρείες επιβάλλουν νέα τέλη και αυξήσεις τιμών, ενώ τα κοντέινερ παραμένουν παγιδευμένα σε λιμάνια γύρω από τον Ινδικό Ωκεανό λόγω της διακοπής της κυκλοφορίας στη Μέση Ανατολή.
Για επιχειρήσεις όπως αυτή του Ζαΐντι, οι συνέπειες μπορεί να αποδειχθούν μακροχρόνιες. Εάν η κρίση στις μεταφορές συνεχιστεί, το βαμβάκι που συγκομίζεται στην Κίνα μπορεί να φτάσει με καθυστέρηση στο Πακιστάν, προκαλώντας καθυστερήσεις στην παραγωγή νημάτων και υφασμάτων. «Οι τιμές θα αυξηθούν», προειδοποιεί. «Και αυτό θα το νιώσουν όλοι».
Πηγή: New York Times
