Οι δηλώσεις του κ. Τραμπ στο CBS το βράδυ της Δευτέρας ότι επίκειται η ολοκλήρωση των πολεμικών επιχειρήσεων στον Περσικό Κόλπο αποσυμπίεσαν τις τιμές από τα τριψήφια επίπεδα των προηγούμενων ωρών στις τιμές κλεισίματος της περασμένης Παρασκευής. Εάν τελικά οι προβλέψεις του Αμερικανού προέδρου επιβεβαιωθούν επί του πεδίου –κάτι που μένει να αποδειχθεί– είναι ζήτημα ολίγων εβδομάδων (4-6 εβδομάδων) να επανομαλοποιηθεί η κατάσταση των τιμών αργού πετρελαίου, αλλά αυτός δεν είναι ο μοναδικός δείκτης κινδύνου που πρέπει κάποιος να παρακολουθεί. Το de facto κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ δεν επηρεάζει με τον ίδιο τρόπο όλες τις ροές ενέργειας στις παγκόσμιες αγορές.
Αν και πλέον οι περικοπές της παραγωγής αργού από τις χώρες του Κόλπου διαδέχονται η μία την άλλη –με σημαντικότερη το Ιράκ που έχει κόψει το 70% της παραγωγής της– η Σαουδική Αραβία έχει τη δυνατότητα διοχέτευσης σημαντικού τμήματος της παραγωγής της προς την Ερυθρά Θάλασσα μέσω του εσωτερικού αγωγού Ανατολής – Δύσης προς το Γιανμπού. Υπό προϋποθέσεις ο αγωγός αυτός μπορεί να αντικαταστήσει περίπου το ήμισυ της σαουδαραβικής παραγωγής ή το 20% του 20% των παγκόσμιων εξαγωγών αργού που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό από μόνο του δεν επαρκεί σε καμία περίπτωση για να μειώσει τις τιμές και άλλωστε μπορεί να στοχοποιηθεί σχετικά εύκολα από τους Χούθι. Παρέχει ωστόσο ένα βαθμό ευελιξίας που δεν υπάρχει στις υποδομές εξαγωγής των παραγώγων πετρελαίου ή του υγροποιημένου φυσικού αερίου και αυτός είναι ένας από τους λόγους που ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την Ε.Ε. συντηρεί τις τιμές πολύ πιο πάνω από τις τιμές του αργού Brent ή των διαφόρων ποικιλιών αργού εντός του Αραβικού Κόλπου (Saudi Light, Murban κ.ά.).
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των αγορών diesel, όπου οι εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο που προέρχονται εξ ολοκλήρου από τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (ΣΣΚ) αναλογούν στο 17% των παγκόσμιων θαλάσσιων εξαγωγών ανερχόμενες στις 800.000-900.000 βαρέλια/ημέρα το 2025. Από τις εξαγωγές αυτές περίπου το 40% προέρχεται από τη Σαουδική Αραβία, 15% από το Κουβέιτ και ένα 10%-15% από τα ΗΑΕ. Ως αποτέλεσμα των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας η πλειοψηφία των εξαγωγών αυτών, περίπου το 61% ή 519.000 βαρέλια/ημέρα, απορροφήθηκε το 2025 από τα κράτη της Ε.Ε. με το 50% αυτών των ροών να πηγαίνει σε Γαλλία και Ιταλία.
Αυτές οι ροές έχουν στην πράξη διακοπεί, δημιουργώντας σταδιακά φυσικές απώλειες στην τροφοδοσία, που αντανακλώνται στα προθεσμιακά συμβόλαια μηνός πιέζοντας τις τιμές προς τα πάνω. Το ίδιο συμβαίνει με τις ροές ΥΦΑ. Το Κατάρ εξάγει περίπου το 20% του συνόλου των παγκόσμιων εξαγωγών και όλες διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Την 4η ημέρα του πολέμου έκλεισε όλες τις μονάδες υγροποίησης και τα τερματικά εξαγωγής στο Ras Laffan.
Παρά το γεγονός ότι τα στρατηγικά αποθέματα της Ε.Ε. επαρκούν για ένα και πλέον μήνα και ότι η Ε.Ε. εισάγει μόλις το 10% των αναγκών της σε ΥΦΑ από τον Περσικό Κόλπο, δεν υπάρχει δυνατότητα υποκατάστασης των ροών αυτών από άλλους μεγάλους παρόχους (πλην μόνο μερικώς της Ρωσίας), με αποτέλεσμα να υφίσταται ο κίνδυνος έναρξης μιας κερδοσκοπικής κούρσας που θα ανακατευθύνει φορτία ΥΦΑ εν πλω από την Ε.Ε. στην Ασία. Αυτός είναι και ο λόγος που συντηρούνται οι τιμές σε υψηλά επίπεδα αναμένοντας είτε τη λήξη των επιχειρήσεων, είτε την αποτελεσματική ένοπλη συνοδεία των δεξαμενοπλοίων από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους της έτσι ώστε να αποκατασταθεί η ροή μέσω του Ορμούζ.
* Ο κ. Θεόδωρος Τσακίρης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
