Πολύ κοντά στο φάσμα μιας νέας ενεργειακής και πληθωριστικής πίεσης βρίσκεται η ελληνική οικονομία από χθες καθώς οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου ξεπέρασαν νωρίς το πρωί το όριο συναγερμού των 100 δολαρίων το βαρέλι και των 60 ευρώ/μεγαβατώρα αντίστοιχα, πριν υποχωρήσει κάτω από τα 90 δολάρια η τιμή του πετρελαίου και κοντά στα 55 ευρώ η τιμή του φυσικού αερίου στον ολλανδικό κόμβο του ΤΤF, η οποία έφτασε το πρωί τα 68,6 ευρώ/MWh.
Λίγο πριν τις 7 το πρωί της Τρίτης η τιμή του πετρελαίου κινείται κοντά στα 94 δολάρια.
Η κατάσταση νευρικής κρίσης στην οποία έχει φέρει τις αγορές η αυξανόμενη ένταση στην Μέση Ανατολή καθώς τα σενάρια αποκλιμάκωσης απομακρύνονται όλο και περισσότερο, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μίγμα για τιμές ενέργειας, μεταφορές και συνολικότερα για την οικονομία της χώρας με τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις να δέχονται ήδη τις πρώτες πιέσεις.
Η μέση τιμή της αμόλυβδης κινείται πανελλαδικά στα 1,83 λεπτά/λίτρο μετά από μια αύξηση 9 λεπτών την πρώτη εβδομάδα της πολεμική σύρραξης στον Περσικό Κόλπο και του πετρελαίου κίνησης στο 1,77 λεπτά/λίτρο μετά από μια επιβάρυνση κατά 22,5 λεπτά, με την αγορά να βλέπει τις τιμές και των δύο προϊόντων να οδεύουν προς τα 2 ευρώ/λίτρο, μέχρι το τέλος της εβδομάδας, επίπεδα που είχαμε να δούμε από την περίοδο της ενεργειακής κρίση. Στις Κυκλάδες μάλιστα η τιμή της αμόλυβδης έχει ήδη ξεπεράσει το ψυχολογικό όριο των 2 ευρώ/λίτρο, ενώ στους περισσότερους νομούς της χώρας πλησιάσει το 1,9 ευρώ. Μια ανάσα από τα 2 ευρώ, είναι η τιμή της αμόλυβδης στα Δωδεκάνησα, την Ευρυτανία και τη Λευκάδα, ενώ στην Αττική η μέση τιμή είναι ελάχιστα χαμηλότερη από τον πανελλαδικό μέσο όρο, στα 1,82 ευρώ/λίτρο.
Αντιστάσεις εμφανίζει προς το παρόν η αγορά ηλεκτρισμού με οχυρό την υψηλή παραγωγή των ΑΠΕ, τα υψηλά υδάτινα αποθέματα στους υδροηλεκτρικούς σταθμούς της ΔΕΗ και τη χαμηλή ζήτηση. Οι τιμές της μεγαβατώρας μάλιστα χθες και σήμερα κατατάσσουν την χώρα σε μια από τις φθηνότερες αγορές της Ευρώπης. Η μέση τιμή της μεγαβατώρας διαμορφώθηκε χθες στα 83 ευρώ και σήμερα στα 84,9 ευρώ όταν στην Γερμανία η μεγαβατώρα πωλείται σήμερα πάνω από τα 139 ευρώ, στο Βέλγιο πάνω από 146 ευρώ, στη Γαλλία πάνω από τα 125 ευρώ και στις παραδοσιακά φθηνές αγορές της Ισπανίας και της Πορτογαλίας πάνω από τα 136 και 131 ευρώ αντίστοιχα. Οποιαδήποτε ωστόσο αλλαγή στις καιρικές συνθήκες που μπορεί να περιορίσει την παραγωγή των ΑΠΕ θα εκτοξεύσει και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας αφού η ζήτηση θα πρέπει να καλυφθεί από την ακριβή παραγωγή του φυσικού αερίου, κάτι που υποχρεώνει την κυβέρνηση και τους αρμόδιους φορείς να βρίσκονται σε διαρκή εγρήγορση για τον περιορισμό των επιπτώσεων σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Διατήρηση των τιμών φυσικού αερίου σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο διάστημα θα επηρεάσει αναπόφευκτα και τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και στην Ελλάδα αφού το εισαγόμενο καύσιμο καλύπτει σε ετήσια βάση περίπου το 40% της συνολικής ζήτησης. Η ελληνική κυβέρνηση παρακολουθεί τις εξελίξεις και αναμένει και τις αποφάσεις των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων πριν προχωρήσει στη λήψη μέτρων, αφού το ζήτημα των τιμών απασχολεί συνολικότερα την Ευρώπη. Οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη δέχονται διπλή πίεση, τόσο από τη στενότητα της αγοράς όσο και από την ανάγκη αναπλήρωσης των αποθεμάτων. Σήμερα τα επίπεδα πλήρωσης βρίσκονται κάτω από το 31%, σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της τελευταίας 5ετίας. Για να επανέλθουν τα αποθέματα σε επίπεδα ασφαλείας πριν τον επόμενο χειμώνα οι ευρωπαϊκές χώρες θα χρειαστεί να εισάγουν περίπου 700 φορτία LNG που αντιστοιχούν σε περίπου 67 δις. κμ αερίου.
Η διάρκεια της έντασης στη Μέση Ανατολή θα κρίνει και την πορεία των τιμών στη διεθνή αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου με τους αναλυτές πάντως να προειδοποιούν για σημαντικές επιπτώσεις σε περίπτωση παρατεταμένης αβεβαιότητας.
Η σύρραξη στη Μέση Ανατολή έχει ήδη οδηγήσει στην αναστολή περίπου του 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στο επίκεντρο της ανησυχίας βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και LNG. Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας έχει ήδη αναγκάσει μεγάλους παραγωγούς του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Ιράκ και το Κουβέιτ, να αναστείλουν αποστολές έως και 140 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 1,4 ημέρες της παγκόσμιας ζήτησης. Ακόμη και σε περίπτωση άμεσης αποκλιμάκωσης, οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι γρήγορη. Η επανεκκίνηση πετρελαϊκών πεδίων και ενεργειακών εγκαταστάσεων που έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας μπορεί να απαιτήσει εβδομάδες ή και μήνες, ανάλογα με την έκταση των ζημιών και τη διαδικασία επανεκκίνησης των πεδίων.
Με το… σταγονόμετρο οι εξαγωγές πετρελαίου
Αντιμέτωπη με μια κατάσταση που δεν έχει προηγούμενο βρίσκεται η αγορά του πετρελαίου, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή πυροδοτεί φόβους για παρατεταμένες διακοπές παραγωγής και διατάραξη των αποστολών μέσω του κρίσιμου περάσματος των Στενών του Ορμούζ. Εάν δεν αλλάξει κάτι σύντομα, η ενεργειακή κρίση θα τροποποιήσει τους όρους του παιχνιδιού και το ράλι των τιμών του πετρελαίου θα είναι χωρίς όριο, προειδοποιούν γνώστες της αγοράς.
Αφότου μια σειρά από χτυπήματα στο Ιράν στόχευσαν δεξαμενές πετρελαίου, οι τιμές σημείωσαν εκρηκτικό ράλι νωρίς τη Δευτέρα και όδευαν προς τη μεγαλύτερη άνοδο που έχει καταγραφεί ποτέ σε μία συνεδρίαση, πριν να μετριάσουν τα κέρδη τους.
Χώρες σε όλη τη Μέση Ανατολή έχουν αρχίσει να μειώνουν την παραγωγή αργού πετρελαίου, με το Ιράκ και το Κουβέιτ να έχουν ήδη κλείσει εγκαταστάσεις και τους αναλυτές να προειδοποιούν ότι η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα είναι επίσης ευάλωτα εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για καιρό.
Πρωτοφανείς συνθήκες
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι κάτι που η αγορά πετρελαίου δεν έχει ζήσει ποτέ ξανά στο παρελθόν, εξηγεί στο CNBC ο Νιλ Ατκινσον, πρώην επικεφαλής πετρελαίου στη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας (IEA). Εάν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση, «βρισκόμαστε σε μια πρωτοφανή ενεργειακή κρίση που μπορεί να είναι game changer», τονίζει.
«Αν και υπάρχουν πετρελαϊκά αποθέματα σε όλο τον κόσμο, το ζήτημα είναι ότι εάν το κλείσιμο των Στενών συνεχιστεί, εάν αυτά τα αποθέματα χρησιμοποιηθούν και εξαντληθούν, και με δεδομένη τη διακοπή παραγωγής πετρελαίου στο Ιράκ και πιθανώς στο Κουβέιτ και ίσως ακόμα, με τον καιρό, στη Σαουδική Αραβία, τότε θα έχουμε μια κρίση που όμοιά της δεν έχουμε ξαναδεί ποτέ», είπε ο Ατκινσον.
Σε ερώτηση για το τι θα σήμαινε αυτό για τις τιμές του πετρελαίου, ο Ατκινσον απάντησε: «Συγγνώμη, μπαίνουμε στον τομέα των εικασιών εδώ. Θέλω να πω, δεν υπάρχει προηγούμενο για αυτό. The sky is the limit (ο ουρανός είναι το όριο)».
Υπό κανονικές συνθήκες, περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του κόσμου περνάει από τα Στενά του Ορμούζ, αλλά οι διελεύσεις έχουν σχεδόν σταματήσει εντελώς από το ξέσπασμα του πολέμου.
Δυσοίωνες προβλέψεις
Αναλυτές της Société Générale προειδοποιούν ότι το κλείσιμο εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο επιπλοκών για την επανέναρξη της παραγωγής. «Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι πιθανώς ο επόμενος παραγωγός που κινδυνεύει με διακοπή της δραστηριότητας, ενδεχομένως μέσα στις επόμενες 5-7 ημέρες», ανέφεραν οι αναλυτές του οίκου, σύμφωνα με το CNBC.
«Το Κατάρ είναι επίσης ευάλωτο, αν και οι όγκοι πετρελαίου του είναι μέτριοι σε σχέση με την έκθεσή του στο LNG. Η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει λιγότερο άμεσο κίνδυνο, αλλά οι διακοπές παραγωγής θα ήταν πιθανές εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για άλλες δύο έως τρεις εβδομάδες», πρόσθεσαν.
Την εκτίναξη της τιμής του φυσικού αερίου φοβάται η Ευρώπη
Οι επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή γίνονται ήδη αντιληπτές στην Ε.Ε., που ενδέχεται να επηρεαστεί άμεσα από τις παρενέργειες του πολέμου, ενώ έχει στο παθητικό της την πρόσφατη ενεργειακή κρίση και την επιδείνωσή της από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Το πλήγμα για την Ευρώπη θα προέλθει από τις τιμές του φυσικού αερίου, που έχουν σημειώσει άλμα κατά 30% και που είναι η μεγαλύτερη άνοδος από την ενεργειακή κρίση του 2022. Χθες η τιμή του αερίου στην Ευρώπη κυμαινόταν περίπου στα 64 ευρώ/μεγαβατώρα, επίπεδο σαφώς κατώτερο του ιστορικού ρεκόρ των 300 ευρώ και γενικώς των εφιαλτικών επιπέδων της ενεργειακής κρίσης, αλλά με εμφανή τη δυναμική ανόδου. Καθοριστικός παράγοντας υπήρξε η αναστολή λειτουργίας μονάδας υγροποιημένου αερίου του Κατάρ, που την περασμένη εβδομάδα επικαλέστηκε ανωτέρα βία, καθώς η εξέλιξη θα πλήξει ευρωπαϊκές βιομηχανίες, όπως η Edison SpA της Ιταλίας και η Orlen SA της Πολωνίας.
Σύμφωνα, άλλωστε, με τη δεξαμενή σκέψης Strategic Perspectives, η άνοδος της τιμής του αερίου συνεπάγεται πως το κόστος της ενέργειας για τη Γηραιά Ηπειρο αυξάνεται κατά τουλάχιστον 1,3 δισ. ευρώ. Η συγκυρία είναι αρκετά αρνητική για την Ευρώπη και προβλέπεται πως οι ανάγκες της για ενέργεια θα αυξηθούν κατά 57% μέχρι το τέλος της δεκαετίας σε σύγκριση με το 2024. Για την Ευρώπη το ενεργειακό πρόβλημα υφίσταται πολύ πριν από τον πόλεμο στο Ιράν, καθώς οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι πολύ υψηλότερες από εκείνες στις ΗΠΑ και στην Κίνα. Η ακριβή ενέργεια έχει αναγκάσει πολλές μονάδες παραγωγής να κλείσουν, εμβληματικές βιομηχανίες όπως η BASF ή οι μεγάλες χαλυβουργίες έχουν επανειλημμένως διαμαρτυρηθεί και πολλοί Ευρωπαίοι πολιτικοί αισθάνονται πως το ενεργειακό πρόβλημα ενδέχεται να διακυβεύσει τις φιλοδοξίες τους για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Για τις ΗΠΑ τα πράγματα είναι διαφορετικά, καθώς η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη έχει αναπτύξει πολύ μεγαλύτερες αντοχές σε κρίσεις σχετικές με τον «μαύρο χρυσό» της Μέσης Ανατολής. Το πετρέλαιο ήταν όντως ο μεγάλος ένοχος για την επιβράδυνση ή και ύφεση που γνώρισε η αμερικανική οικονομία σε μια σειρά από κρίσεις στη Μέση Ανατολή και συγκεκριμένα το 1973, το 1980 και το 1990, αλλά και κατά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Εκτοτε όμως έχει μεσολαβήσει η επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ που σημαίνει πως η υπερδύναμη είναι πλέον ενεργειακά αυτάρκης και επιπλέον εξάγει πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Οι επιπτώσεις τόσο για τις ΗΠΑ όσο και για τη Γηραιά Ηπειρο θα εξαρτηθούν από το πόσο θα μείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ, εκτιμούν οι αναλυτές.
Παράλληλα έχει μειωθεί στις ΗΠΑ η κατανάλωση βενζίνης, όπως και η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας φυσικού αερίου και βενζίνης από τα αμερικανικά νοικοκυριά. Η κατανάλωση βενζίνης στις ΗΠΑ ήταν το περασμένο έτος κατά 4% χαμηλότερη από την αντίστοιχη το 2007, ενώ το μερίδιο της κατανάλωσης ενέργειας από τα νοικοκυριά, συμπεριλαμβανομένης ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και βενζίνης, έχει υποχωρήσει στο 3,7% από το 5,7% που ήταν το 2007.
Απόδειξη του πόσο ανθεκτική είναι πλέον η αμερικανική οικονομία στα πετρελαϊκά σοκ ήταν ο περιορισμένος αντίκτυπος που είχε για τις ΗΠΑ η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022. Οταν η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε κατά 45 δολ./βαρέλι, η ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας μειώθηκε μόλις κατά 0,13 εκατοστιαίες μονάδες. Και τώρα η JPMorgan εκτιμά πως αν η τιμή του πετρελαίου σταθεροποιηθεί σε επίπεδα λίγο πάνω από 90 δολ. το βαρέλι, ο αντίκτυπος στην αμερικανική οικονομία θα είναι μια ενδεχόμενη μείωση της ανάπτυξης κατά 0,6 εκατοστιαίες μονάδες.
Αν, όμως, τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι τιμές του «μαύρου χρυσού» θα εκτοξευθούν ενδεχομένως σε πολύ υψηλότερα επίπεδα, οπότε θα υπάρξουν επιπτώσεις ενδεχομένως και στην αμερικανική οικονομία και όχι μόνον στις ευρωπαϊκές εισαγωγικές εταιρείες. Εκείνο που θα μπορούσε, επίσης, να πλήξει την αμερικανική αγορά θα ήταν να αλλάξει ή να επηρεάσει η κρίση στη Μέση Ανατολή την ψυχολογία των επενδυτών που διοχετεύουν τεράστια ποσά στα κέντρα δεδομένων και στην τεχνητή νοημοσύνη.
Η χώρα για την οποία διακυβεύονται πολλά από τον πόλεμο στο Ιράν είναι αναμφίβολα η Κίνα, καθώς το 20% του πετρελαίου που εισάγει είναι από το Ιράν. Η ενεργοβόρος οικονομία της έχει βρει στο Ιράν μια πηγή φθηνής ενέργειας, ενώ έχει μεγάλη απήχηση στις χώρες της περιοχής η τεχνογνωσία της στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στην τεχνολογία.
Από το περασμένο έτος, άλλωστε, η περιοχή της Μέσης Ανατολής έχει αναβαθμιστεί σε σημασία για την Κίνα επειδή έχει κλιμακωθεί ο εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ, που μέχρι προσφάτως ήταν η μεγαλύτερη αγορά για τα κινεζικά προϊόντα. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα καταλήγουν όλο και περισσότερα κινεζικά αυτοκίνητα, έχει διπλασιαστεί η ζήτηση από τη Σαουδική Αραβία για κινεζικό χάλυβα και οι εξαγωγές της Κίνας στην περιοχή αυξάνονται με διπλάσιο ρυθμό από όσο αυξάνονται σε όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Πρωτίστως, όμως, εκείνο που διακυβεύεται είναι οι επενδύσεις της Κίνας στην ευρύτερη περιοχή, που έφτασαν στα 89 δισ. δολ. το διάστημα 2019-2024.
