Είναι γνωστό σε όλους όσοι επιχειρούν πως η θέση του διευθύνοντος συμβούλου αποτελεί θέση ευθύνης, όχι μόνο απέναντι στους μετόχους της εταιρείας, αλλά και απέναντι στο Δημόσιο και στον e-ΕΦΚΑ. Για μια πληθώρα φόρων, αλλά και ασφαλιστικών εισφορών ο νόμιμος εκπρόσωπος μιας λ.χ. Α.Ε. θεωρείται υπόλογος και ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία. Για τον λόγο αυτόν, ο Ελληνας νομοθέτης υιοθέτησε τον θεσμό της «2ης ευκαιρίας» και για τους εκπροσώπους νομικών προσώπων (άρθρο 195 ν. 4738/2020).
Εκεί ορίστηκε ότι ο «έντιμος» εκπρόσωπος απαλλάσσεται (με την πάροδο 36 μηνών από την υποβολή της αίτησης πτώχευσης εκ μέρους της εταιρείας ή 24 μηνών από την κήρυξη της πτώχευσης) από κάθε αλληλέγγυα ευθύνη του για οφειλές έναντι Δημοσίου και e-ΕΦΚΑ της εταιρείας που προέκυψαν 3-5 χρόνια πριν από την πτώχευσή της (η διάρκεια εξαρτάται από τον χρόνο που έπαυσε η εταιρεία τις πληρωμές της).
Επομένως, χωρίς να χρειαστεί να πτωχεύσει ο ίδιος ο εκπρόσωπος (και άρα να απολέσει τυχόν προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία κ.ο.κ.), πτωχεύοντας την εταιρεία απαλλάσσεται και ο ίδιος από τα χρέη προς Δημόσιο και e-ΕΦΚΑ που σε αντίθετη περίπτωση θα τον συνόδευαν.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νόμου, η εν λόγω ρύθμιση βασίζεται στη διαπίστωση ότι η προσωπική ευθύνη των εκπροσώπων νομικών προσώπων, σε περίπτωση πτώχευσης των τελευταίων, λειτουργούσε ανασχετικά για την επιχειρηματικότητα, ενώ απέτρεπε και ικανούς διαχειριστές από την ανάληψη της διαχείρισης επιχειρήσεων που βρίσκονταν σε δυσχερή οικονομική κατάσταση.
Μία μόνο είναι η περίπτωση που η απαλλαγή αυτή δεν επέρχεται: αν γίνει δεκτή τυχόν προσφυγή εκ μέρους του e-ΕΦΚΑ ή/και της ΑΑΔΕ. Αρα αν μέσα στο παραπάνω χρονικό διάστημα των 24/36 μηνών, ο e-ΕΦΚΑ ή/και η ΑΑΔΕ ασκήσουν προσφυγή κατά της απαλλαγής, τότε θα κριθεί από ένα δικαστήριο αν τελικά ο εκπρόσωπος ήταν «έντιμος» ή όχι. Αν κριθεί έντιμος επέρχεται η απαλλαγή· αν όχι, τα χρέη παραμένουν στο πρόσωπό του.
Ο Ελληνας νομοθέτης υιοθέτησε τον θεσμό της «2ης ευκαιρίας» και για τους εκπροσώπους νομικών προσώπων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ανακοίνωσή της, το 2012, είχε παράσχει έναν αρχικό ορισμό του «έντιμου» οφειλέτη ως εξής: «Η «έντιμη» επιχειρηματική αποτυχία είναι μια περίπτωση στην οποία η επιχειρηματική αποτυχία δεν οφειλόταν σε σφάλμα του ιδιοκτήτη ή του διαχειριστή της, δηλαδή οφειλόταν σε λόγους πέρα από τον έλεγχο της διοίκησης της εταιρείας και έγινε με έντιμο τρόπο, σε αντίθεση με τις περιπτώσεις στις οποίες η πτώχευση ήταν δόλια ή οφειλόταν σε ανευθυνότητα της διοίκησης».
Τα δικαστήριά μας έχουν αρχίσει να εξετάζουν αντίστοιχες υποθέσεις και γενικά ο εκπρόσωπος ο οποίος προσπαθεί καλόπιστα να αποτρέψει την πτώχευση της εταιρείας, χωρίς να απομυζά τους εταιρικούς πόρους (asset/cash flow/loan tunneling κτλ.), κρίνεται ως «έντιμος». Μάλιστα θετικά κρίνεται και το γεγονός ότι προσπαθεί να ρυθμίσει τυχόν οφειλές της εταιρείας, έστω κι αν τελικά δεν καταφέρνει να αποτρέψει την παύση πληρωμών [βλ. λ.χ. σε πρόσφατη απόφαση του Εφετείου Θράκης: «Το δε γεγονός πως κατά τους ισχυρισμούς του εκκαλούντος τρεις φορές η καθ’ ης υπέβαλε αίτημα να ρυθμίσει τις οφειλές της … αλλά εντέλει δεν τις εξυπηρέτησε (ρυθμίσεις), καταδεικνύει ακριβώς την προσπάθεια να ανταποκριθεί στις οφειλές της και ότι δεν ήταν κακόπιστη, γιατί σε διαφορετική περίπτωση δεν θα είχε υπαχθεί στις εν λόγω ρυθμίσεις, πλην όμως λόγω των δυσμενών οικονομικών συνθηκών που επικρατούσαν στη χώρα, δεν μπορούσε να ανταποκριθεί σε αυτές (ρυθμίσεις)»].
Είναι πρώτη φορά για τα ελληνικά δεδομένα που ψηφίζεται μια αντίστοιχη διάταξη. Η ρύθμιση έχει αρχίσει να εφαρμόζεται στην πράξη με πράγματι θεαματικά αποτελέσματα και ο λόγος είναι ο εξής: δεν απαιτείται ο εκπρόσωπος να εκκινήσει ο ίδιος μια δικαστική διαδικασία και να αποδείξει παράλληλα ότι ήταν «έντιμος»· η ΑΑΔΕ ή/και ο e-ΕΦΚΑ υποχρεούνται να προσφύγουν εντός προθεσμίας στο δικαστήριο και να αποδείξουν ότι ο εκπρόσωπος ήταν κακόπιστος/δόλιος.
*Ο κ. Γιώργος Ψαράκης είναι ΜΔΕ, LL.M. (LSE), PgCert, δικηγόρος Αθηνών.
