Tην περασμένη Τετάρτη, έπειτα από τρεις αναβολές, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τον «Βιομηχανικό Επιταχυντή» (Industrial Accelerator Act), τη νομοθετική πρόταση που φιλοδοξεί να ανεβάσει το μερίδιο της μεταποιητικής βιομηχανίας στο 20% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, από 14,3% το 2024, έως το 2035.
Eδώ και χρόνια η ευρωπαϊκή βιομηχανία, και ιδιαίτερα η βιομηχανία έντασης ενέργειας, είναι αντιμέτωπη με προβλήματα που σε πολλές περιπτώσεις απειλούν όχι μόνον την ανταγωνιστικότητα αλλά την ίδια την επιβίωσή της: ενεργειακό κόστος 2-3 φορές υψηλότερο από τους υπόλοιπους ανταγωνιστές της, υψηλό κόστος άνθρακα, αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, εξαρτήσεις για τον εφοδιασμό της σε πρώτες ύλες, από τρίτες χώρες.
Πρόκειται για προβλήματα σύνθετα που επιδεινώθηκαν με τα χρόνια, καθώς οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αρνούνταν να συνειδητοποιήσουν τις τεκτονικές αλλαγές που συντελούνταν στο γεωπολιτικό και γεωοικονομικό επίπεδο, εδώ και τουλάχιστον μια δεκαετία.
Το πρώτο ηχηρό καμπανάκι αφύπνισης ήρθε τον Σεπτέμβριο του 2024, όταν ο Μάριο Ντράγκι, παραδίδοντας την έκθεσή του στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, υπογράμμισε ότι «το διακύβευμα δεν είναι απλώς η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας, αλλά η ίδια η επιβίωση της Ευρώπης».
Ο «Βιομηχανικός Επιταχυντής» δεν φιλοδοξεί ούτε μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα. Περιλαμβάνει αναγκαστικά συμβιβασμούς, χωρίς τους οποίους θα ήταν αδύνατον να βρεθεί κοινό έδαφος ώστε να προχωρήσει. Επίσης, δεν περιλαμβάνει μέτρα για το υψηλό κόστος ενέργειας, το βασικότερο πρόβλημα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία – κάτι που μερικώς μόνο καλύπτεται από τις πρόνοιες του CISAF. Παρ ‘όλα αυτά, ο «Βιομηχανικός Επιταχυντής» δεν είναι άλλη μια συνηθισμένη νομοθετική πρωτοβουλία. Σηματοδοτεί, όπως ορθά επεσήμανε κατά την παρουσίασή της, ο αρμόδιος για τη Βιομηχανία επίτροπος Στεφάν Σεζουρνέ, «αλλαγή δόγματος για την Ε.Ε., αδιανόητη ακόμα και μέχρι πριν από λίγους μήνες».
Αλλαγή δόγματος είχαμε άλλωστε τους προηγούμενους μήνες και στον τομέα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, με την αύξηση των αμυντικών δαπανών και τα προγράμματα ενίσχυσης της αμυντικής βιομηχανίας της Ευρώπης. Τώρα είναι η ώρα της ευρωπαϊκής οικονομικής ασφάλειας και ο «Βιομηχανικός Επιταχυντής» αποτυπώνει μια στροφή της Ευρώπης προς την επαναβιομηχάνιση, γιατί χωρίς ισχυρή βιομηχανία δεν μπορεί να υπάρξει ισχυρή Ευρώπη.
Είναι, επίσης, το τέλος «της εποχής της αθωότητας» και στον τομέα της οικονομίας, καθώς η Ε.Ε., προσαρμοζόμενη στις τεκτονικές γεωπολιτικές και γεωοικονομικές αλλαγές, προχωράει πλέον σε μια παρεμβατική οικονομική/βιομηχανική πολιτική, όπως κάνουν όλες οι μεγάλες οικονομίες του πλανήτη. Πρωτίστως η Κίνα, αλλά και η Ρωσία, η Ινδία, η Ινδονησία, η Βραζιλία, οι χώρες του Κόλπου και πλέον και η Αμερική έχουν σε ισχύ ρήτρες «τοπικού περιεχομένου» για να στηρίξουν τη βιομηχανία τους. Με βάση τον «Βιομηχανικό Επιταχυντή», στη νομοθεσία της Ευρώπης ενσωματώνεται ρήτρα “Made in Europe”, σε τομείς στρατηγικής σημασίας για την οικονομική της ασφάλεια όταν εμπλέκονται δημόσιες χρηματοδοτήσεις:
– Στις βιομηχανίες έντασης ενέργειας (χάλυβας, αλουμίνιο, τσιμέντο), στην αυτοκινητοβιομηχανία και στις λεγόμενες «πράσινες τεχνολογίες» όπως οι μπαταρίες, οι ηλεκτρολύτες, οι αντλίες θερμότητας, τα φωτοβολταϊκά κ.ά. Και έπεται συνέχεια, εφόσον οι συνθήκες το απαιτήσουν.
Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, με τους τεράστιους οικονομικούς κινδύνους που εγκυμονεί, υποχρεώνει την Ευρώπη να περάσει από τα λόγια στις πράξεις.
Αυστηροποιείται επίσης θεαματικά το πλαίσιο των Αμεσων Ξένων Επενδύσεων, ώστε να ελεγχθούν οι αθέμιτες πρακτικές τρίτων χωρών, με τις επιθετικές εξαγορές και την «κλοπή» τεχνολογίας και καινοτομίας από την Ευρώπη.
Η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, με τους τεράστιους οικονομικούς κινδύνους που εγκυμονεί, παίζει κι αυτή τον ρόλο της υποχρεώνοντας την Ευρώπη να περάσει από τα λόγια στις πράξεις.
Στην επικείμενη Σύνοδο Κορυφής (18-19/3) η βιομηχανία θα βρεθεί και πάλι στο επίκεντρο των συζητήσεων και όχι μόνο γύρω από τον άξονα του «Βιομηχανικού Επιταχυντή». Η αντιμετώπιση του κόστους ενέργειας, οι αλλαγές στο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων, όπως και στους ευρωπαϊκούς κανόνες ανταγωνισμού, για να ανοίξει ο δρόμος για τη δημιουργία «Ευρωπαίων πρωταθλητών», η κατάργηση των εμποδίων στην Εσωτερική Αγορά και βεβαίως το πού και πώς θα εφαρμοστεί ο νέος κανόνας του “Made in Europe” θα έχουν κομβικό ρόλο. Οι χώρες προετοιμάζονται εδώ και καιρό, τα non papers που ανταλλάσσονται, υπογεγραμμένα από διαφορετικές ομάδες κρατών-μελών, δεν έχουν προηγούμενο και δείχνουν ακριβώς την τεράστια σημασία που έχει αποκτήσει για τις ευρωπαϊκές χώρες η βιομηχανία.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι έξω από αυτές τις συζητήσεις. Η κλιμάκωση της έντασης στη γειτονιά μας, με τις οικονομικές της συνέπειες, επιβάλλει αφύπνιση για την αξία και τη συμβολή της βιομηχανίας στην ανθεκτικότητα της οικονομίας. Το μερίδιο της μεταποιητικής βιομηχανίας στο ελληνικό ΑΕΠ είναι από τα μικρότερα στην Ε.Ε. – 9,1% έναντι 14,3% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα έχει μεταποιητικές επιχειρήσεις σύγχρονες, καινοτόμες και εξωστρεφείς, πολλές από τις οποίες εντάσσονται στις αλυσίδες αξίας των βιομηχανιών στρατηγικής σημασίας για την Ευρώπη και άρα μπορούν να ωφεληθούν από τη ρήτρα «Made in Europe».
Για την Ευρώπη, το τέλος «της εποχής της αθωότητας» ήρθε πρόσφατα. Για εμάς, ήρθε με τρόπο πολύ επώδυνο πριν από μια 15ετία. Σε δημοσιονομικό επίπεδο έχουμε κάνει θαύματα στο μεταξύ, τώρα όμως είναι η στιγμή να συνταχθούμε με την κεντρική κατεύθυνση της Ε.Ε. και να ενισχύσουμε τη βιομηχανία θωρακίζοντας την οικονομία μας.
*Ο κ. Πάνος Λώλος είναι πρόεδρος Συνδέσμου Βιομηχανιών Στερεάς Ελλάδας.
*Η κ. Αννυ Ποδηματά είναι σύμβουλος ευρωπαϊκών θεμάτων, πρώην αντιπρόεδρος Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
